બ્રિટિશ PM કીર સ્ટારમર ફરી એકવાર વિશ્વભરમાં સમાચારમાં છવાયેલા છે. પહેલા તેમણે અમેરિકન રાજકીય દિગ્ગજ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનો અને નીતિઓનો ખુલ્લેઆમ વિરોધ કર્યો, અને હવે તેઓ ચીનની મહત્વપૂર્ણ મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. આ પગલાને માત્ર વિદેશ પ્રવાસ તરીકે જ નહીં પરંતુ બ્રિટનની બદલાયેલી રાજદ્વારી વિચારસરણીના પ્રતિબિંબ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. ચાલો આપણે આ વાતને વિગતવાર સમજી લઈએ.
એક સમાચાર એજન્સીના અહેવાલ મુજબ, બ્રિટિશ PM કીર સ્ટારમર અમેરિકા સાથેના તણાવપૂર્ણ સંબંધો વચ્ચે બેઇજિંગ સાથે સંવાદ અને સહયોગ વધારવા માટે ચીનની મુલાકાતે જઈ રહ્યા છે. જ્યારે PM સ્ટારમર ચીન પાસેથી આર્થિક સહાય અને રોકાણની આશા રાખે છે, ત્યારે તેમને પોતાના દેશની અંદર ચીન પ્રત્યે કડક વલણ ધરાવતા નેતાઓ અને અમેરિકાની નારાજગીનો પણ સામનો કરવો પડી શકે છે. બુધવારથી શરૂ થતી તેમની મુલાકાત દરમિયાન, PM કીર સ્ટારમર ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે મુલાકાત કરશે. 2018 પછી કોઈ બ્રિટિશ PMની ચીનની આ પહેલી મુલાકાત હશે.
આ યાત્રામાં PM કીર સ્ટારમરની સાથે બ્રિટિશ બિઝનેસ સેક્રેટરી પીટર કાયલ અને ડઝનબંધ અગ્રણી ઉદ્યોગપતિઓ પણ જોડાશે. બ્રિટન ચીન પાસેથી ટેકનોલોજી અને રોકાણ મેળવવા, તેમજ બ્રિટિશ નાણાકીય સેવાઓ, કાર ઉદ્યોગ અને સ્કોચ વ્હિસ્કી જેવા ઉત્પાદનોને વિશ્વની બીજી સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા સુધી પહોંચાડવા માંગે છે.
PM કીર સ્ટારમરની મુલાકાત એવા સમયે આવી છે, જ્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને બ્રિટન વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં બ્રિટન સહિત અનેક સાથી દેશો પર ભારે ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી છે. આનાથી બ્રિટનના આર્થિક વિકાસમાં વધુ અવરોધ આવ્યો છે.
ભલે બ્રિટનનું અર્થતંત્ર વિશ્વનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું હોય, પરંતુ તેનો વિકાસ ધીમો પડી ગયો છે. ફુગાવો સામાન્ય લોકોને પરેશાન કરી રહ્યો છે, અને PM કીર સ્ટારમરની લોકપ્રિયતા સતત ઘટી રહી છે. ઓપિનિયન પોલમાં લેબર પાર્ટી રિફોર્મ UKથી પાછળ રહી રહી છે. પાર્ટીની અંદર પણ, કેટલાક સાંસદો ખુલ્લેઆમ કહી રહ્યા છે કે માન્ચેસ્ટરના મેયર એન્ડી બર્નહામ જેવા નેતાઓ વધુ અસરકારક હોઈ શકે છે. આવા વાતાવરણમાં, ચીની રોકાણ આકર્ષવું સરકાર માટે નોંધપાત્ર રાહત હોઈ શકે છે.
PM કીર સ્ટારમરે તાજેતરમાં ગ્રીનલેન્ડના જોડાણ માટે ટ્રમ્પના નિવેદનનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે નાટો, અફઘાનિસ્તાન અને ગ્રીનલેન્ડ જેવા મુદ્દાઓ પર ટ્રમ્પની ટિપ્પણીઓને ‘ખોટી’ અને ‘અપમાનજનક’ ગણાવી હતી. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે લંડન અને વોશિંગ્ટન વચ્ચેના સંબંધો હવે પહેલા જેટલા સામાન્ય રહ્યા નથી.
બ્રિટન અને ચીનના સંબંધોને એક સમયે ‘સુવર્ણ યુગ’ માનવામાં આવતો હતો, પરંતુ હોંગકોંગમાં માનવાધિકાર પરના કડક કાર્યવાહી, ચીની જાસૂસીના આરોપો અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં ચીનની ભૂમિકાને કારણે સંબંધો ઠંડા પડી ગયા છે. આમ છતાં, PM કીર સ્ટારમર સરકારનું કહેવું છે કે તે ચીન સાથે ‘વ્યવહારિક અને સંતુલિત’ નીતિ અપનાવવા માંગે છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે, ચીનની નજીક જવાથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ નારાજ થઈ શકે છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પહેલાથી જ ચીન સાથે સમાધાન કરનારા દેશો પર કડક ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી છે. તેથી અહીં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, શું અમેરિકા આને વિશ્વાસઘાત ગણશે કે બ્રિટનની આર્થિક મજબૂરીને સમજશે?
આ સમગ્ર રાજદ્વારી કવાયતમાં ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જો ચીન રોકાણ અને વેપાર અંગે નક્કર ખાતરી આપે છે, તો PM કીર સ્ટારમર સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂતી મેળવી શકે છે.
ટૂંકમાં એમ કહીએ તો, PM કીર સ્ટારમર એક અત્યંત નાજુક સંતુલન કાર્યનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, એક તરફ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવો લાંબા સમયથી ચાલતો અને વ્યૂહાત્મક સાથી, અને બીજી તરફ, ચીન જેવી ઉભરતી વૈશ્વિક શક્તિ. આ જુગાર બ્રિટન માટે ફાયદાકારક સાબિત થાય છે કે નવી રાજદ્વારી મુશ્કેલીઓ ઊભી કરે છે તે તો હવે આવનારા સમયમાં જ ખબર પડી શકે એમ છે.
