ઈરાન યુદ્ધ પછી, ભારતમાં પણ ગેસ પુરવઠો ચિંતાનો વિષય બની રહ્યો છે. ઘણા શહેરોમાંથી ગેસ પુરવઠાની અછતના અહેવાલો આવી રહ્યા છે. આ દરમિયાન, ભારત સરકારે ઘરેલુ રસોઈ ગેસ (LPG)નો સુગમ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ લાગુ કર્યો છે. આ કાયદા હેઠળ, રિફાઇનરીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ કંપનીઓને LPG ઉત્પાદન વધારવા અને LPG ઉત્પાદન માટે ચોક્કસ હાઇડ્રોકાર્બનનો ઉપયોગ કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આવામાં સવાલ એ ઊભો થાય છે કે, આ ECA ખરેખર છે શું અને તેના અમલ કર્યા પછી કયા ફેરફારો થશે?
આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ, 1955, ભારત સરકારનો એક કાયદો છે, જે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ઉત્પાદન, પુરવઠા અને વિતરણનું નિયમન કરે છે. તેનો હેતુ સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને અટકાવીને વાજબી ભાવે આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ કાયદા હેઠળ, સરકાર સ્ટોક મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે.
આ કાયદામાં જણાવાયું છે કે, ‘સરકારને આર્થિક સુરક્ષા અધિનિયમ, 1955 હેઠળ આવતી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ઉત્પાદન, પુરવઠા, વેપાર અને વાણિજ્યને નિયંત્રિત કરવા માટે આદેશો બહાર પાડવાની સત્તા છે.’ કેન્દ્ર સરકારે 12 ફેબ્રુઆરી, 2007ના રોજ આ કાયદાને અપડેટ કર્યો, જેમાં દવાઓ, ખાતરો (કાર્બનિક અને અકાર્બનિક), ખાદ્ય પદાર્થો (ખાદ્ય તેલના બીજ અને તેલ સહિત), સંપૂર્ણપણે કપાસમાંથી બનેલા હાંક યાર્ન, પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, કાચા શણ અને શણના કાપડ અને વિવિધ બીજ અને શાકભાજી સહિત અનેક વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, સરકાર આ કાયદાનો ઉપયોગ સામાન્ય માણસને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો જાળવવા અને પુરવઠા શૃંખલા ખોરવાઈ ન જાય તેની ખાતરી કરવા માટે ચોક્કસ નિયમોમાં સુધારો કરવા માટે કરે છે.
આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ, 1955ની કલમ 3, સરકારને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના ઉત્પાદન, પુરવઠા અને વિતરણને નિયંત્રિત કરવાની સત્તા આપે છે. કલમ 7માં આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ દંડની પણ જોગવાઈ છે. આનો અર્થ એ છે કે, સરકાર સમયાંતરે આ કાયદાનો ઉપયોગ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના સંગ્રહને પ્રતિબંધિત કરવા માટે કરે છે. કેટલીકવાર, સરકાર ઘઉંના સંગ્રહ પર પ્રતિબંધો લાદે છે, જેમાં વેપારી અથવા છૂટક વેપારીના આધારે મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવે છે.
સરકારે આદેશ આપ્યો છે કે, રિફાઇનરીઓ અને પેટ્રોકેમિકલ પ્લાન્ટ હવે પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો અથવા અન્ય ઔદ્યોગિક હેતુઓ માટે ગેસનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. આનો અર્થ એ છે કે, આ ગેસનો ઉપયોગ સીધા LPG ઉત્પાદન માટે કરવામાં આવશે, જેથી ઘરોમાં રસોઈ ગેસની અછત ન રહે. સરકાર એમ પણ જણાવે છે કે, LPG ભારતમાં રસોઈ માટે વપરાતું આવશ્યક બળતણ છે, તેથી તેનું લોકોને સતત મળતું રહેવું સુનિશ્ચિત કરવું જરૂરી છે.
તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને પણ આ સિસ્ટમ હેઠળ ફક્ત ઘરેલુ ગ્રાહકોને LPG સપ્લાય કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ નવો આદેશ 5 માર્ચે બહાર પાડવામાં આવેલા અગાઉના આદેશને બદલે છે અને આ આદેશ આગામી સૂચના ન આવે ત્યાં સુધી અમલમાં રહેશે.
