ગોવા એટલે કે સમુદ્રના મોજા, શાંતિની બે ક્ષણો અને સુંદર યાદો… જો કે, તાજેતરના વર્ષોમાં આ છબી બદલાવા લાગી છે. હવે, ગોવાનું નામ આવતા જ સોશિયલ મીડિયા રીલ્સ, તોફાનો વર્તન અને દરિયાકિનારા પર મહિન્દ્રા થાર્સની દોડની છબીઓ ઉભરી આવે છે. આ તોફાન અને દબંગાઇને રોકવા માટે ગોવા સરકારે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે.
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અનુસાર, સરકારે રાજ્યમાં ભાડે મળતી હાઇ રિસ્ક SUV (ખાસ કરીને મહિન્દ્રા થાર) માટે નવો લાઇસન્સ આપવાનું બંધ કરી દીધું છે. આ નિર્ણય અચાનક આવ્યો નથી; તે સ્થાનિક રોષ, પર્યાવરણીય અધોગતિ અને સોશિયલ મીડિયા પર દેખાડો કરવાના – અથવા ‘તમાશા’ બનાવવાના ભૌકાલને કારણે લેવોયો છે, આ બધાએ ગોવામાં નાગરિક ભાવનાને ગંભીર રીતે નબળી પાડી છે.
આખરે એવું શું થયું કે, ગોવા સરકારે આટલું કડક પગલું ભરવું પડ્યું? તેનો જવાબ વાયરલ સોશિયલ મીડિયા વીડિયોઝમાં છુપાયેલો છે જે કોઈપણને આશ્ચર્યચકિત કરવા માટે પૂરતા છે. થોડા મહિના પહેલા અંજુના બીચનો એક વીડિયો વાયરલ થયો હતો જેમાં દિલ્હીથી આવેલા પ્રવાસીઓ ભાડાની થાર લઈને સીધા દરિયામાં જઈ રહ્યા હતા. વાહન રેતી અને પાણીની વચ્ચે ફસાઈ ગયું. સ્થાનિક માછીમારોએ વાહનને બહાર કાઢવા માટે પોતાનો જીવ જોખમમાં મૂકવો પડ્યો.
હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ અનુસાર, આવી જ એક ઘટના મોર્જિમ બીચ પર પણ બની હતી, જ્યાં એક ભાડાનો SUV ઓલિવ રિડલી કાચબાના ઈંડાના માળવાળા સંવેદનશીલ વિસ્તારમાંથી દોડાવવામાં આવી હતી. સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે પ્રવાસીઓને ગોવાના પર્યાવરણની કે તેના કાયદા અને નિયમોની કોઈ પરવા નથી. મોર્જિમમાં ‘બીચ શૉક’ (દરિયા કિનારે વાંસ અને લાકડાથી બનેલું એક કામચલાઉ વાંસ અને લાકડાથી બનેલું એક કામચલાઉ વાંસ અને લાકડાથી બનેલું એક કામચલાઉ રેસ્ટોરાં)ના માલિક મીશા ફર્નાન્ડિસ કહે છે કે, એકવાર તેઓ ભાડાની કાર લઇને આ લોકો પોતાને રસ્તાના રાજા માનવા લાગે છે. જ્યારે અમે તેમને બીચ પર વાહનો લાવવાની પાડીએ છીએ, ત્યારે તેઓ ઘણીવાર મારામારી પર ઉતરી આવે છે. અમારા માટે, આ ફક્ત ટ્રાફિકનો મુદ્દો નથી; તે અમારી સલામતી અને આપણી આજીવિકાનો પ્રશ્ન બની ગયો છે.
રીલ વિરુદ્ધ રીયલ લાઇફ: ₹4,000માં દેખાડો કરવાનું જુસ્સો
આ આખી સમસ્યાના મૂળમાં સોશિયલ મીડિયાનો કીડો છે, જે યુવાનોને ‘રીલ્સ’ બનાવવા માટે કોઈપણ હદ સુધી જવા માટે મજબૂર કરે છે. ધ નવહિંદ ટાઈમ્સના અહેવાલ મુજબ, થાર જેવી શાનદાર SUV ગોવામાં ₹3,000 થી ₹4,000 પ્રતિ દિવસના ભાડા પર સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. દિલ્હી, પંજાબ, હરિયાણા અથવા મુંબઈના યુવાન મુલાકાતીઓ માટે, આ રકમ મોટી નથી. હાથમાં ગાડી આવતા જ શરૂ થાય છે ‘સ્વેગથી ભરેલા’ તમાશાનો ખેલ છે.
કાઉન્સેલર અને લાઇફ કોચ કોમલ ચઢ્ઢાના મતે આ એક ચોક્કસ પ્રકારના ‘સુપીરિટી કોમ્પલેક્સ’ છે. અહેવાલ મુજબ, કોમલ કહે છે કે, જે લોકો પોતાના શહેરોમાં ટ્રાફિક અને પ્રતિબંધોથી ગૂંગળામણ અનુભવતા લોકો ગોવામાં આવતા જ પોતાને સંપૂર્ણપણે મુક્ત – અને કાયદાથી ઉપર માનવા લાગે છે. ખુલ્લી જીપ અથવા થારમાંથી મોટેથી સંગીત વગાડવું, બારીઓમાંથી બહાર નિકળીને સ્ટંટ કરવા અને સ્થાનિકોને ડરાવવાનો પ્રયાસ કરવો એ એક ટ્રેન્ડ બની ગયો છે.
સોશિયલ મીડિયા પર લાઈક્સ અને વ્યૂઝની આ ભૂખ ગોવાના રસ્તાઓને ઘાતક બનાવી રહી છે. ગોવા ટ્રાફિક પોલીસના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું કે, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં ભાડાના વાહનો સાથે સંકળાયેલા અકસ્માતોનો દર બમણો થયો છે. આમાંથી 80 ટકા કિસ્સાઓમાં ડ્રાઇવરો ‘રીલ્સ’ માટે સ્ટંટ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા અથવા નશામાં વાહન ચલાવી રહ્યા હતા.
આ SUV કલ્ચર અને બેજવાબદાર પ્રવાસન ફક્ત ગોવા સુધી મર્યાદિત નથી. જો તમે ઉત્તર ભારત તરફ જાઓ છો, તો તમને લદ્દાખના સુંદર પેંગોંગ ત્સો તળાવના કિનારે પાણીમાં સ્ટંટ કરતા દિલ્હી-NCR નોંધણી નંબરવાળા વાહનો જોવા મળશે. થોડા સમય પહેલા, એક વીડિયો વાયરલ થયો હતો જેમાં પેંગોંગ તળાવના પવિત્ર અને પર્યાવરણ પ્રત્યે સંવેદનશીલ પાણીમાં એક SUV ચલાવવામાં આવી રહી હતી, જેમાં સવાર લોકો દારૂની બોટલો લહેરાવી રહ્યા હતા.
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ મુજબ, હિમાચલ પ્રદેશના લાહૌલ-સ્પિતિ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના પર્વતોમાં પણ આવી જ પરિસ્થિતિ છે. સાંકડા પર્વતીય રસ્તાઓ પર ભારે-ભરકમ SUV ચલાવવી અને પછી ત્યાં ટ્રાફિક જામ થવો સામાન્ય બની ગયું છે. પ્રવાસીઓ ઘણીવાર ભૂલી જાય છે કે તેઓ જે સ્થળોની મુલાકાત લે છે તે નાજુક ઇકોસિસ્ટમ છે. જ્યારે પર્વતોમાં વધતા વાહનોના દબાણને કારણે ભૂસ્ખલન અને પ્રદૂષણ થાય છે, ત્યારે ગોવામાં, તે દરિયાકાંઠાના ઇકોલોજી પર વિનાશ વેરી રહ્યું છે. ભારતમાં ‘જવાબદાર પર્યટન’નો સ્પષ્ટ અભાવ છે; લોકો સ્થળોએ મુસાફરી કરે છે પરંતુ તેમના પ્રત્યે જવાબદારીની ભાવના અનુભવતા નથી.
ગોવા સરકારના નિર્ણયનો બીજું એક પાસું એ પણ છે, જે સીધી રીતે સ્થાનિક વ્યવસાય સાથે સીધો જોડાયેલો છે. ‘રેન્ટ-એ-કેબ’ અને ‘રેન્ટ-એ-બાઇક’ સેવાઓ ગોવામાં એક વિશાળ ઉદ્યોગ છે, જેમાં હજારો સ્થાનિક પરિવારો તેમની આજીવિકા માટે આ વેપાર પર આધાર રાખે છે. થાર્સ અને અન્ય SUVની માંગ સૌથી વધું રહે છે, કારણ કે પ્રવાસીઓ તેમના માટે મોટું ભાડું ચૂકવવા તૈયાર છે.
નવા લાઇસન્સ પર પ્રતિબંધથી આ વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા સ્થાનિકોમાં ચિંતા જરૂર છે. ઉત્તર ગોવાના ભાડા કાર ઓપરેટર સુદેશ નાઈક કહે છે કે, સરકારનો આ નિર્ણય તોફાનીઓને રોકવાના સંદર્ભમાં યોગ્ય છે, પરંતુ નવા લાઇસન્સ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાથી નાના ઓપરેટરોને નુકસાન થશે. તેના બદલે, સરકારે કડક નિયમો લાગુ કરવા જોઈએ. વાહનોમાં GPS ફરજિયાત બનાવો અને જો કોઇ પ્રવાસી કાયદો તોડે છે, તો વાહન માલિકને બદલે સીધા પ્રવાસી પર દંડ ભારે દંડ અને કેદ સહિત સજાનું પ્રાવધાન હોય. આ પ્રતિબંધ ગોવામાં ભાડા દરમાં વધારો તરફ દોરી શકે છે, જે અનિવાર્યપણે બજેટ પ્રવાસીઓના ખિસ્સા પર ભારણ નાખશે.
ગોવા સરકારનું આ પગલું જાગૃતિનો સંકેત છે. આ તે બધા પ્રવાસીઓ માટે ચેતવણી છે જેઓ મજા કરવા અને અયોગ્ય વર્તન વચ્ચેની રેખા ભૂલી ગયા છે. કાયદા અને પ્રતિબંધોનું પોતાનું સ્થાન છે, પરંતુ કોઈ પણ કાયદો ત્યાં સુધી અસરકારક બની શકતો નથી જ્યાં સુધી દેશના યુવાનો નાગરિક સમજ અને તેઓ જે સ્થળોની મુલાકાત લે છે તેના માટે આદરની ભાવના વિકસાવે નહીં. ગોવાનો આનંદ માણો, પરંતુ યાદ રાખો કે તે કોઈનું ઘર પણ છે.