કેન્દ્ર સરકાર દેશમાં માર્ગ સલામતી સુધારવા અને સ્માર્ટ પરિવહન પ્રણાલીઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મોટું પગલું ભરી રહી છે. માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે 1 ઓક્ટોબર, 2028થી ઉત્પાદિત તમામ નવા ટુ-વ્હીલર, કાર અને વાણિજ્યિક વાહનોમાં વાહન-થી-વાહન (V2V) સંચાર પ્રણાલીને ફરજિયાત બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ માટે, મંત્રાલયે સેન્ટ્રલ મોટર વાહન નિયમો (CMVR), 1989માં સુધારો કરતો ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું છે. હાલમાં 30 દિવસ માટે આ દરખાસ્ત પર જાહેર ટિપ્પણીઓ માંગવામાં આવી રહી છે. સૂચનોની સમીક્ષા કર્યા પછી અંતિમ સૂચના બહાર પાડવામાં આવશે.
મંત્રાલયના પ્રસ્તાવ મુજબ, V2V સિસ્ટમ બે તબક્કામાં લાગુ કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં, 1 ઓક્ટોબર, 2027થી, સ્વેચ્છાએ V2V ટેકનોલોજી પ્રદાન કરનાર કોઈપણ વાહન ઉત્પાદકને AIS-230 ધોરણનું પાલન કરવાની જરૂર પડશે. બીજા તબક્કામાં, 1 ઓક્ટોબર, 2028થી શરૂ થતાં, આ ટેકનોલોજી તમામ નવા L, M અને N શ્રેણીના વાહનો માટે ફરજિયાત બનશે. આ શ્રેણીઓમાં ટુ-વ્હીલર, પેસેન્જર કાર, SUV, બસ, ટ્રક અને અન્ય કોમર્શિયલ વાહનોનો સમાવેશ થાય છે.
સરકારે V2V સિસ્ટમ્સ માટે AIS-230 (ઓટોમોટિવ ઇન્ડસ્ટ્રી સ્ટાન્ડર્ડ) વિકસાવ્યું છે. આ ધોરણમાં લઘુત્તમ તકનીકી ધોરણો, સિસ્ટમ કાર્યક્ષમતા, સાયબર સુરક્ષા, રેડિયો પ્રદર્શન, GNSS (ગ્લોબલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ), ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સુસંગતતા, પાવર સપ્લાય આવશ્યકતાઓ અને માર્ગ સલામતી કામગીરી માટેની આવશ્યકતાઓ શામેલ કરવામાં આવી છે.
વ્હીકલ-ટુ-વ્હીકલ (V2V) ટેકનોલોજી એ એક એવી સિસ્ટમ છે, જેમાં વાહનો વાયરલેસ રીતે રીઅલ-ટાઇમ માહિતી શેર કરે છે. આની અંદર વાહનો એકબીજાને વાહનની ગતિ, લોકેશન, દિશા, એક્સીલરેશન અને બ્રેક મારવા જેવી માહિતી મોકલે છે. આ ટેકનોલોજી સેલ્યુલર વ્હીકલ ટુ એવરીથિંગ (C-V2X) પર આધારિત હશે.
આ માટે, ફેક્ટરી-ફિટેડ ઓન-બોર્ડ યુનિટ (OBU) ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવશે, જે 5.875GHzથી 5.925GHz ફ્રીક્વન્સી બેન્ડમાં કાર્યરત હશે. જૂન 2026માં ટેલિકોમ્યુનિકેશન વિભાગે આ સ્પેક્ટ્રમના લાઇસન્સ-મુક્ત ઉપયોગને મંજૂરી આપી હતી.
V2V સિસ્ટમો માર્ગ અકસ્માતો ઘટાડવા માટે વિવિધ સલામતી ચેતવણીઓ પ્રદાન કરશે. આમાં ઇમર્જન્સી બ્રેક એલર્ટ, આગળ અથડાઈ જશે એવી ચેતવણીઓ, ખોટી દિશામાં ડ્રાઇવિંગ કરવાની ચેતવણીઓ, ઇમર્જન્સી વાહનની ચેતવણીઓ અને અસુરક્ષિત લેન બદલાવની ચેતવણીઓ શામેલ છે. આના કારણે ડ્રાઇવરોને તાત્કાલિક જોઈ ન શકાય એવા જોખમોની ચેતવણી વિશે અગાઉથી માહિતી પ્રદાન કરશે.
ઘણી આધુનિક કારમાં હાલમાં ADAS (એડવાન્સ્ડ ડ્રાઇવર આસિસ્ટન્સ સિસ્ટમ્સ) આપવામાં આવે છે. ADAS મુખ્યત્વે કેમેરા, રડાર, સેન્સર અને ડ્રાઇવર ઇનપુટ પર આધાર રાખે છે. બીજી બાજુ, V2V ટેકનોલોજી વાહનને બીજા વાહન સાથે સીધી વાતચીત કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ સંભવિત અકસ્માતોને અગાઉથી શોધવામાં અને સમયસર ચેતવણીઓ પ્રદાન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, V2V ટેકનોલોજી ADASનો વિકલ્પ નહીં પરંતુ તેને પૂરક બનાવશે.
જો કે, આ ટેકનોલોજી માર્ગ સલામતી માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેની સામે અનેક પડકારો પણ છે, જેમાં વિવિધ ઉત્પાદકોના વાહનો વચ્ચે સીમલેસ સંચાર સુનિશ્ચિત કરવો, તમામ મોડેલોમાં ટેકનોલોજીને સફળતાપૂર્વક એકીકૃત કરવી, સાયબર સુરક્ષાને મજબૂત કરવી, વપરાશકર્તા ડેટા અને ગોપનીયતાનું રક્ષણ કરવું અને સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા જાળવી રાખવી શામેલ છે.
અગાઉના અંદાજો સૂચવે છે કે, V2V માટે સ્થાપિત ઓન-બોર્ડ યુનિટ (OBU)ની કિંમત આશરે રૂ. 5,000થી રૂ. 7,000 હોઈ શકે છે. જોકે, વર્તમાન ડ્રાફ્ટ સૂચના વાહનના ભાવ પર સંભવિત અસરનો કોઈ સત્તાવાર અંદાજ પ્રદાન કરતી નથી.
કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નીતિન ગડકરીએ આ વર્ષે V2V ટેકનોલોજીની જાહેરાત કરતી વખતે કહ્યું હતું કે, તે ડ્રાઇવરોને ‘પાઇલટ્સની જેમ એકબીજા સાથે વાત કરવા’ સક્ષમ બનાવશે.
સરકાર માને છે કે આ ટેકનોલોજી ભવિષ્યમાં કનેક્ટેડ મોબિલિટી, બુદ્ધિશાળી પરિવહન પ્રણાલીઓ અને સક્રિય અકસ્માત નિવારણને પ્રોત્સાહન આપશે.
શું છે V2V સિસ્ટમ…
વાહન-થી-વાહન (V2V) સિસ્ટમ્સ વાયરલેસ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે જેથી કાર અને અન્ય વાહનો એકબીજા સાથે “વાતચીત” કરી શકે. તે સતત સ્પીડ, લોકેશન (સ્થાન), દિશા અને બ્રેકિંગ જેવો લાઈવ ડેટા શેર કરે છે. આનાથી અંધારા વળાંકો (બ્લાઇન્ડ કોર્નર્સ) પર કે ગાઢ ધુમ્મસમાં પણ ડ્રાઇવરોને આગળના છુપા જોખમો કે અકસ્માતો વિશે ચેતવણી આપવામાં મદદ મળે છે.