
“કીમો” શબ્દ સાંભળતાં જ ઘણા દર્દીઓના મનમાં ખરતા વાળ, સતત ઉલટી અને પથારીમાં પડેલી વ્યક્તિનું ચિત્ર ઊભું થાય છે. કેટલાક લોકો કીમોને “ઝેર” કહીને તેનાથી દૂર રહેવાની સલાહ પણ આપે છે. પરિણામે કેટલાક દર્દીઓ જરૂરી સારવાર મોડી શરૂ કરે છે અથવા અધૂરી છોડી દે છે. પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન શું કહે છે?
કીમોથેરાપી શું છે?
કીમોથેરાપી એવી સારવાર છે જેમાં દવાઓ વડે કેન્સરના કોષોને મારવામાં કે તેમની વૃદ્ધિ અટકાવવામાં આવે છે. અમેરિકાના નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (NCI) મુજબ કીમોનો ઉપયોગ આ કારણોસર થાય છે:
કેન્સર ફરી થવાની શક્યતા ઘટાડવા
તેની વૃદ્ધિ ધીમી કરવા
કેન્સરથી થતા દુખાવા જેવી તકલીફો ઓછી કરવા
ઘણીવાર કીમો સર્જરી કે રેડિયોથેરાપી સાથે, અથવા તેના પહેલાં કે પછી આપવામાં આવે છે.

ગેરમાન્યતા 1: “દરેકને કીમોમાં એકસરખી તકલીફ થાય છે.”
હકીકત: કીમોની આડઅસર દવાના પ્રકાર, ડોઝ, કેન્સરના પ્રકાર અને દર્દીના સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય પર આધાર રાખે છે. દરેક વ્યક્તિને દરેક આડઅસર થતી નથી; કેટલાકને થોડી જ થાય છે, તો કેટલાકને નહિવત્. ઉબકા જેવી ઘણી આડઅસરો અટકાવવા ડૉક્ટર કીમો સાથે અથવા તેના પહેલાં દવાઓ આપી શકે છે.
ગેરમાન્યતા 2: “આડઅસર વધુ, તો કીમો વધુ અસર કરે છે.”
હકીકત: NCI સ્પષ્ટ કહે છે કે આડઅસરને કીમો કેટલી અસરકારક છે તેની સાથે કોઈ સંબંધ નથી. ઓછી આડઅસર એટલે કીમો કામ નથી કરતી એવું પણ નથી. કીમો કેટલી અસરકારક છે તે ડૉક્ટર તપાસ અને સ્કૅનથી નક્કી કરે છે.
ગેરમાન્યતા 3: “કીમો એટલે વાળ જશે જ, અને કાયમ માટે.”
હકીકત: કીમો ઝડપથી વધતા કોષો પર અસર કરે છે, અને વાળના મૂળના કોષો પણ ઝડપથી વધે છે. તેથી વાળ ખરવા એ સામાન્ય આડઅસર છે. પરંતુ દરેક કીમો દવાથી વાળ ખરતા નથી, અને ખરે તો મોટાભાગે સારવાર પૂરી થયા પછી ફરી ઊગે છે.
ગેરમાન્યતા 4: “કીમો એટલે હંમેશા હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું પડે.”
હકીકત: કીમો ઘણી રીતે આપી શકાય છે: નસમાં, ઇન્જેક્શનથી, અથવા કેટલીક વાર મોંથી લેવાતી ગોળીઓ રૂપે. તે મોટાભાગે તબક્કામાં (સાઇકલ) આપવામાં આવે છે: થોડા દિવસ સારવાર, પછી શરીરને સારું થવા આરામનો સમય. ઘણા દર્દીઓ કીમો દરમિયાન પણ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ રોજિંદા કામ ચાલુ રાખી શકે છે.
ગેરમાન્યતા 5: “કેન્સરની દરેક દવા કીમો જ છે.”
હકીકત: આજે કીમો ઉપરાંત બીજી સારવાર પણ છે, જે અલગ રીતે કામ કરે છે અને જેની આડઅસર પણ અલગ હોય છે:
ટારગેટેડ થેરાપી: કેન્સર કોષના ખાસ ભાગને નિશાન બનાવતી દવા
ઇમ્યુનોથેરાપી: શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને કેન્સર સામે સક્રિય કરતી સારવાર
હોર્મોન થેરાપી
કઈ સારવાર યોગ્ય છે તે કેન્સરના પ્રકાર અને તપાસના પરિણામ પર આધાર રાખે છે.

કીમો સાથે જડીબુટ્ટી લેવાય?
NCI મુજબ કોઈ જડીબુટ્ટી કેન્સરની સારવારમાં અસરકારક સાબિત થઈ નથી, અને કેટલાંક ઉત્પાદનો કીમો કે રેડિયેશનની અસરમાં દખલ પણ કરી શકે છે. તેથી કોઈપણ પૂરક દવા, ચૂર્ણ કે ઉકાળો લેતા હો, તો તમારા કેન્સર નિષ્ણાતને જરૂર જણાવો.
ડૉક્ટરને પૂછવાના પ્રશ્નો
મારી કીમોનો હેતુ શું છે: મટાડવું, નિયંત્રણ કે તકલીફ ઓછી કરવી?
કઈ આડઅસરો વધુ સામાન્ય છે અને તે કેટલો સમય રહે છે?
કઈ તકલીફમાં તરત ફોન કરવો?
આ પ્રશ્નોના જવાબ ડર ઘટાડે છે અને સારવારમાં સાથ આપવામાં મદદ કરે છે.
ડર નહીં, સાચી માહિતી
કીમોથેરાપી દરેક દર્દી માટે એકસરખી નથી હોતી. તેના ફાયદા અને જોખમો દરેક કેસમાં અલગથી તોલવામાં આવે છે. સાંભળેલી વાતોના આધારે નિર્ણય લેવાને બદલે, કેન્સર નિષ્ણાત સાથે ખુલીને વાત કરો.