13 ફેબ્રુઆરીએ દિલ્હીમાં એક મોટો ફેરફાર થવાનો છે. દેશનું સૌથી શક્તિશાળી સરનામું હવે બદલાવાનું છે. PM નરેન્દ્ર મોદી આજે નવા કાર્યાલયમાં સ્થળાંતર કરી રહ્યા છે. જૂના સાઉથ બ્લોક છોડીને, PMOનું હવે એક નવું સરનામું છે, ‘સેવા તીર્થ’. સ્વતંત્રતા પછી PMO માટે આ પહેલું મોટું સ્થળાંતર છે.
PM નરેન્દ્ર મોદી 13 ફેબ્રુઆરીએ ‘સેવા તીર્થ’ નામનું અનાવરણ કરશે. ‘સેવા તીર્થ’ અને કર્તવ્ય ભવન-૧ અને ૨નું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન સાંજે 6 વાગ્યે કરવામાં આવ્યું હતું આ બધું સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટનો ભાગ છે, જ્યાં જૂનો રાજપથ હવે કર્તવ્ય પથ બની ગયો છે.
જૂનું દ્રશ્ય શું હતું?:- સ્વતંત્રતા પછી, PMO સાઉથ બ્લોકમાં સ્થિત હતું. તે બ્રિટિશ યુગની ઇમારત હતી. નોર્થ બ્લોકમાં પણ ઘણા કામો કરવામાં આવતા હતા, જેમાં મંત્રાલયો આમ તેમ ફેલાયેલા હતા. જૂની ઇમારતો, વધારાનો જાળવણી ખર્ચ, સંકલનની સમસ્યાઓ, ફાઇલોને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ખસેડવામાં આવતી હતી, અને મીટિંગ્સ માટે ભાગાદોડી. આ બધું હવે ખતમ થઈ ગયું છે.
નવું દૃશ્ય: સેવા તીર્થ શું છે?:- તે ત્રણ ભાગો સાથે એક સંકલિત સંકુલ છે. સેવા તીર્થ-1: પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO), સેવા તીર્થ-2: રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદ સચિવાલય, સેવા તીર્થ-3: કેબિનેટ સચિવાલય.
આ ત્રણેય હવે એક છત નીચે હશે. પહેલાં, તેઓ અલગ અલગ સ્થળોએ સ્થિત હતા. આનો અર્થ એ છે કે, વ્યૂહાત્મક નિર્ણયો ઝડપી બનશે અને સંકલન સરળ બનશે. અને કર્તવ્ય ભવન-1 અને 2? આ બે મોટી ઇમારતોમાં નાણાં, સંરક્ષણ, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ, શિક્ષણ, કોર્પોરેટ બાબતો, કાયદો અને ન્યાય, માહિતી અને પ્રસારણ, કૃષિ, રસાયણો અને ખાતરો, આદિવાસી બાબતો અને ઘણા બધા મહત્વપૂર્ણ મંત્રાલયો હશે.
બધા મુખ્ય મંત્રાલયો હવે એકદમ નજીકમાં હશે. જનતા માટે ઍક્સેસ સરળ બનશે. ફાઇલની હિલચાલ ઝડપી બનશે. નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા સ્પીડબ્રેકર્સ પર નહીં, પણ ફૂલ સ્પીડમાં થશે.
આનાથી ડિજિટલ એકીકરણ થશે. બધું જ E-ગવર્નન્સ પર આધારિત હશે, પારદર્શિતા વધશે. જાહેર ઇન્ટરફેસ ઝોન હશે, જેમાં સામાન્ય માણસ માટે માળખાગત વિસ્તારો અને કેન્દ્રિયકૃત સ્વાગતકક્ષ હશે.
એક ગ્રીન બિલ્ડિંગ બનાવવામાં આવી રહી છે, જે 4-સ્ટાર GRIHA ધોરણોને પુરા કરે તેવી, જેમાં સૌર ઉર્જા, પાણી સંરક્ષણ, કચરો વ્યવસ્થાપન અને ઉર્જા કાર્યક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે.
સુરક્ષા ઉચ્ચ કક્ષાની હશે, જેમાં સ્માર્ટ એક્સેસ કંટ્રોલ, CCTV અને કટોકટી પ્રતિભાવ પ્રણાલી હશે. જોકે, જાહેર પ્રવેશ પર કોઈ પ્રતિબંધો નથી.
સરકાર આને ‘પરિવર્તનશીલ સીમાચિહ્ન’ કહી રહી છે, જેનો અર્થ છે કે જૂની સમસ્યાઓ દૂર થશે અને એક નવો માપદંડ સ્થાપિત થશે.
જૂનું સાઉથ નોર્થ બ્લોક હવે એક સંગ્રહાલય બનશે, જેનું નામ ‘યુગે યુગેન ભારત મ્યુઝિયમ’ છે. 2024માં ફ્રેન્ચ મ્યુઝિયમ ડેવલપમેન્ટ એજન્સી સાથે કરાર કરવામાં આવ્યો છે. ટેકનિકલ સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે. ઇતિહાસ સાચવવામાં આવશે. તે જાહેર જનતા માટે ખુલ્લું રહેશે.
એકંદરે, ભારતની નવી વહીવટી વ્યવસ્થા આજથી શરૂ થવાની છે. PM નરેન્દ્ર મોદીના શાસનને વેગ આપવા અને જનતાની સેવા કરવાના વિઝન અનુસાર જૂની બ્રિટિશ માનસિકતાથી ‘સેવા’ અને ‘ફરજ’ની નવી ઇમારતો તરફ પરિવર્તન કરવામાં આવ્યું છે.
સેન્ટ્રલ વિસ્ટા પ્રોજેક્ટ 2019માં મોદી સરકારે શરૂ કર્યો હતો. તેનો ખર્ચ 20,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુ હતો. જોકે, આ પ્રોજેક્ટ શરૂઆતથી જ વિવાદમાં ફસાયેલો છે. કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન, જ્યારે લોકો ઓક્સિજન અને રસીઓ માટે તરસ્યા હતા, ત્યારે સરકારે આટલો બધો ખર્ચ કેમ કર્યો તે અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. ટીકાકારો કહે છે કે તે PM નરેન્દ્ર મોદીના ગૌરવને વધારવા માટે રચાયેલ ‘મિથ્યાભિમાન પ્રોજેક્ટ’ છે.
વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધીએ તેને ‘ગુનાહિત કચરો’ સુધી કહી દીધું હતું, અને કહ્યું હતું કે આ પૈસાનો ઉપયોગ જીવન બચાવવા માટે થવો જોઈએ.
પર્યાવરણને લગતા દાવાઓ પણ કરવામાં આવ્યા હતા. દિલ્હીની હવા પહેલાથી જ ઝેરી છે. આરોપો લગાવવામાં આવ્યા હતા કે પ્રોજેક્ટ માટે હજારો વૃક્ષો કાપી નાખવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે હરિયાળી જગ્યા ઓછી થઈ ગઈ હતી. આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા હતા કે IGNCA અને રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય જેવી વારસાગત ઇમારતો તોડી પાડવામાં આવી હતી. આર્કિટેક્ટ્સે કહ્યું હતું કે, આ ઇતિહાસ કાઢી નાખવાના પ્રયાસનો એક ભાગ છે.
પ્રોજેક્ટની પારદર્શિતા પર પણ પ્રશ્નો ઉભા થયા હતા. એવો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે, કોઈ ખુલ્લી ડિઝાઇન સ્પર્ધા નહોતી. લોકોના સલાહ સૂચનો પણ માંગવામાં આવ્યા ન હતા. કોર્ટ કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા, અને જમીન ઉપયોગ પરિવર્તન અંગે પણ પ્રશ્નો ઉભા કરવામાં આવ્યા હતા.
