ગાંધીનગર: ગુજરાત વિધાનસભાએ એક ઐતિહાસિક કદમ ઉઠાવતા ‘સમાન નાગરિક સંહિતા’ (UCC) બિલને બહુમતીથી પસાર કર્યું છે. 182 બેઠકોમાંથી 161 બેઠકો સાથે પ્રચંડ બહુમતી ધરાવતી ભાજપ સરકારે આ બિલ રજૂ કર્યું હતું. ઉત્તરાખંડ બાદ હવે ગુજરાત ભારતનું એવું બીજું રાજ્ય બન્યું છે જેણે UCC લાગુ કરવા માટેનું બિલ પસાર કર્યું હોય. નોંધનીય છે કે, આ કાયદાની જોગવાઈઓ અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના સમુદાયોને લાગુ પડશે નહીં.
મુખ્યમંત્રી અને સરકારનો પક્ષ
ગૃહમાં બિલ રજૂ કરતા મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે જણાવ્યું હતું કે, યુસીસી એ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના તે મુખ્ય સુધારાઓમાંનો એક છે જેના અમલીકરણ માટે તેઓ પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આ બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સામાજિક સંવાદિતા અને રાષ્ટ્રીય એકતા જાળવવાનો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના અવલોકનોને ટાંકીને તેમણે કહ્યું કે આ કાયદો મહિલાઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે અનિવાર્ય છે.
બિલની મુખ્ય જોગવાઈઓ અને દંડ
નવા કાયદામાં લગ્ન અને લિવ-ઇન સંબંધોને લઈને કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે:
- નોંધણી: લગ્ન અને છૂટાછેડાની નોંધણી હવે ફરજિયાત રહેશે. જો આમાં નિષ્ફળ જશો તો 10,000 રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
- લિવ-ઇન રિલેશનશિપ: તમામ લિવ-ઇન સંબંધોની નોંધણી ફરજિયાત રહેશે. સંબંધના અંત અંગે પણ માહિતી આપવી પડશે. લિવ-ઇનથી જન્મેલા બાળકોને કાયદેસરના સંતાનનો દરજ્જો મળશે.
- ભરણપોષણ: લિવ-ઇન પાર્ટનર દ્વારા ત્યજી દેવાયેલી મહિલા ભરણપોષણ મેળવવા માટે હકદાર રહેશે.
- સજાની જોગવાઈ: બહુપત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ મુકાયો છે. બળજબરીથી લગ્ન કરાવવા બદલ 7 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે. કોર્ટના આદેશ વગર કરાયેલા છૂટાછેડા માટે 3 વર્ષ સુધીની કેદની સજાની જોગવાઈ છે.
- હલાલા પર પ્રતિબંધ: આ બિલ દ્વારા ‘હલાલા’ પ્રથા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે અને છૂટાછેડા પછી કોઈપણ શરત વિના પુનર્લગ્નને માન્યતા આપી છે.
આ કાયદો કોઈ ચોક્કસ ધર્મ માટે નથી: હર્ષ સંઘવી
નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવીએ બિલના સમર્થનમાં દલીલ કરતા કહ્યું કે, ભારતને આઝાદી મળી હોવા છતાં નાગરિક કાયદાઓ ધર્મ અને જ્ઞાતિના આધારે અલગ રહ્યા હતા, જેનાથી મહિલાઓને મોટું નુકસાન થયું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કાયદો તમામ નાગરિકો માટે સમાન કાનૂની માળખું પૂરું પાડશે. સંઘવીએ વધુમાં જણાવ્યું કે:
UCC પેનલને આ બિલ તૈયાર કરતા પહેલા 20 લાખ (2 મિલિયન) જેટલા સૂચનો પ્રાપ્ત થયા હતા. ફ્રાન્સ, જર્મની, તુર્કી અને નેપાળ જેવા દેશોમાં પણ સમાન કાયદા અમલમાં છે.
તેમણે છેતરપિંડી કે નકલી ઓળખ દ્વારા થતા લગ્નોને સંગઠિત ગુનો ગણાવી તેને નાથવા માટે આ કાયદો જરૂરી ગણાવ્યો હતો.
વિપક્ષનો વિરોધ અને સવાલો
બીજી તરફ, કોંગ્રેસે આ બિલને ‘રાજકીય પ્રેરિત’ ગણાવીને વિરોધ કર્યો છે:
- અમિત ચાવડા (પ્રદેશ પ્રમુખ): તેમણે પ્રશ્ન કર્યો કે ધારાસભ્યોને જસ્ટિસ રંજના દેસાઈ પેનલનો રિપોર્ટ વાંચવા માટે કેમ આપવામાં આવ્યો નથી? તેમણે બિલને ધારાસભ્યોની પસંદગી સમિતિ (Select Committee) ને મોકલવાની માંગ કરી હતી.
- શૈલેષ પરમાર: તેમણે અન્ય રાજ્યના લોકો પર આ કાયદાની અસર અને લિવ-ઇન સંબંધો પર સ્પષ્ટતા માંગી હતી.
- ઇમરાન ખેડાવાલા: તેમણે ‘હલાલા’ પર પ્રતિબંધની જોગવાઈનું સ્વાગત કર્યું હતું અને મહિલાઓના અધિકારોના રક્ષણ માટે બંધારણીય ધોરણે બિલને સમર્થન આપ્યું હતું.
ચર્ચા દરમિયાન ભાજપના ધારાસભ્ય રમણલાલ વોરાએ લઘુમતી તુષ્ટિકરણનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો અને UCC ના અભાવે ‘લવ જેહાદ’ ની ઘટનાઓ વધતી હોવાનો દાવો કર્યો હતો.
