હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલ ત્યાંથી પસાર થાય છે. આ માર્ગને નિયંત્રિત કરવાથી તેલ પુરવઠા પર ખુબ મોટી અસર પડે છે. US રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હવે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર સંપૂર્ણ બળ લગાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
છેલ્લા 24 કલાકમાં, તેમણે 4 મોટા પગલાં લીધાં છે, જે ઈરાનને આર્થિક અને લશ્કરી રીતે સખત રીતે દબાવવાની તેમની તૈયારી દર્શાવે છે. આ નિર્ણયો એવા સમયે આવ્યા છે, જ્યારે US અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની વાતચીત ચાલી રહી છે, પરંતુ તણાવ હજુ પણ ઘણો વધારે છે. ટ્રમ્પ કહે છે કે ઈરાન સાથે પુરી રીતે સમજૂતી ન થાય ત્યાં સુધી આ દબાણ ચાલુ રહેશે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે US નેવીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં લગાવવામાં આવેલી માઇન્સને ઝડપથી સાફ કરવાનો સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે. ઈરાને અગાઉથી ત્યાં માઇન્સ પાથરેલી હતી, જેના કારણે જહાજો માટે નેવિગેશન મુશ્કેલ બન્યું હતું. હવે, અમેરિકન માઇનસ્વીપર્સ પહેલા કરતા ત્રણ ગણી ઝડપથી કામ કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે આ કાર્ય અવિરત અને વધુ ઝડપથી ચાલુ રહેવું જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે, અમેરિકા શક્ય તેટલી વહેલી તકે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સુરક્ષિત અને ખુલ્લું કરવા માંગે છે, પરંતુ ફક્ત તેની પોતાની શરતો પર. માઇન્સ સાફ કરવાથી વૈશ્વિક તેલ પરિવહન ફરી શરૂ થઈ શકે છે, પરંતુ ઈરાનને આનો લાભ લેવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. આ પગલું ઈરાનની એ વ્યૂહરચનાને નિષ્ફળ બનાવવાનો પ્રયાસ છે, જેમાં તેણે માઇન્સ લગાવીને સમગ્ર વિસ્તારને અટકાવવાની કોશિશ કરી હતી.
ટ્રમ્પનો બીજો મોટો નિર્ણય ખૂબ જ કડક છે. તેમણે અમેરિકન સૈન્યને આદેશ આપ્યો છે કે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં માઇન્સ લગાવવાનો પ્રયાસ કરતી કોઈપણ ઈરાની બોટને ખચકાટ વિના ઉડાવી દેવી. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે, ‘ગોળી મારો અને તેમને મારી નાખો.’
ભલે તે નાની બોટ પણ કેમ ન હોય, કોઈ ખચકાટ બતાવવો નહીં. ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાની બોટ હવે પહેલાની જેમ માઇન્સ લગાવી શકશે નહીં. આ આદેશ એવા સમયે આવ્યો છે, જ્યારે ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે અગાઉ કેટલાક જહાજો પર હુમલો કર્યો હતો અને બે જહાજોને કબજે કર્યા હતા. અમેરિકાનો આ નિર્ણય ઈરાનને સીધો સંદેશ છે કે, હવે કોઈપણ ગેરવર્તણૂક સહન કરવામાં આવશે નહીં.
ત્રીજો નિર્ણય US નૌકાદળના નાકાબંધીને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. અમેરિકાએ પહેલાથી જ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સાથેના ઈરાની બંદરો અને વિસ્તારો પર નાકાબંધી કરી છે. ઈરાની બંદરો પરથી તેલ કે માલસામાન લઈ જનારા કોઈપણ જહાજને ત્યાંથી નીકળી રહ્યું હોય તેને રોકવામાં આવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પે હવે આ નાકાબંધીને ત્રણ ગણી મજબૂત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે, આ વિસ્તારમાં વધુ US યુદ્ધ જહાજો તૈનાત કરવામાં આવશે. ઈરાનની તેલ નિકાસ લગભગ બંધ થઈ ગઈ છે. ટ્રમ્પ કહી રહ્યા છે કે, ઈરાન સાથે સંપૂર્ણ કરાર ન થાય ત્યાં સુધી આ નાકાબંધી ચાલુ રહેશે. આના કારણે ઈરાનને દરરોજ અબજો ડૉલરનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.
ચોથું અને સૌથી ગંભીર પગલું ઈરાનના તેલ ઉત્પાદનને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની તૈયારી કરવાનું છે. નાકાબંધી ઉપરાંત, અમેરિકા હવે ઈરાનની તેલ ઉત્પાદન સુવિધાઓ પર દબાણ વધારવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. ટ્રમ્પનો ધ્યેય ઈરાનને તેલ વેચીને પૈસા કમાતા અટકાવવાનો છે.
ઈરાન વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદકોમાંનો એક છે. જો તેનું તેલ ઉત્પાદન અને નિકાસ બંધ કરવામાં આવે તો ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર ભારે અસર પડશે. અમેરિકા માને છે કે, ફક્ત આર્થિક દબાણ આપીને જ ઈરાનને વાટાઘાટોના ટેબલ પર લાવી શકાય એમ છે. આનાથી વિશ્વભરમાં તેલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જેની અસર સામાન્ય લોકો પર પણ પડશે.
આ ચારેય નિર્ણયો એકસાથે ઈરાનને ચારે બાજુથી ઘેરી લેવાની વ્યૂહરચના દર્શાવે છે. ટ્રમ્પ ઓલ-ઇન મોડમાં છે, એટલે કે તે પીછેહઠ કરવા તૈયાર નથી. એક તરફ, તે માઇન્સ સાફ કરીને માર્ગ ખોલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, બીજી તરફ, તે ઈરાની બોટો પર પોતાની પકડ મજબૂત કરી રહ્યા છે, ત્રીજી તરફ, તે મજબૂત નાકાબંધી કરી રહ્યા છે, અને ચોથી તરફ, તે તેલ ઉત્પાદન પર હુમલો કરી રહ્યા છે.
ઈરાનનો દાવો છે કે, US નાકાબંધી યુદ્ધવિરામનું ઉલ્લંઘન છે. આ દરમિયાન, ટ્રમ્પ આગ્રહ રાખે છે કે, ઈરાને પહેલા કરારની શરતો સ્વીકારવી જોઈએ. બંને તરફથી વાટાઘાટો ચાલુ છે, પરંતુ તણાવ ઓછો થઈ રહ્યો નથી. હોર્મુઝ બંધ થવાથી માત્ર ઈરાન જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પણ અસર પડી રહી છે. તેલના ભાવ વધી રહ્યા છે.