પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી માટે મતદાન પૂર્ણ થઈ ગયું છે, અને પરિણામો આવવાના હજુ બાકી છે. જોકે, મતદાન પછી બંગાળમાં હજુ પણ રાજકીય નાટક ચાલુ છે. હવે, EVM, બેલેટ પેપર અને સ્ટ્રોંગ રૂમની સુરક્ષાને લઈને અંધાધૂંધી ફેલાઈ રહી છે. ગુરુવારે રાત્રે કોલકાતામાં ભારે હંગામો થયો હતો, અને ચૂંટણી પંચે જાહેર કરવું પડ્યું હતું કે, પ્રક્રિયા નિયમો અનુસાર વ્યવસ્થિત રીતે હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. તો, ચાલો જાણી લઈએ કે, EVM, પોસ્ટલ બેલેટ માટે શું છે પ્રોટોકોલ અને મતદાનથી લઈને મત ગણતરી સુધી EVMને કેવી રીતે રાખવામાં આવે છે…
EVM પ્રોટોકોલની ચર્ચા કરતા પહેલા, તમને બતાવી દઈએ કે, TMC શા માટે હોબાળો મચાવી રહી છે. TMCનો આરોપ છે કે પોલીસ અને વહીવટીતંત્ર સ્ટ્રોંગ રૂમમાં હેરાફેરી કરી રહ્યા છે. TMCનો આરોપ છે કે અંદર કેટલાક લોકો પોસ્ટલ બેલેટ અને ગુલાબી પેપર સંભાળી રહ્યા છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે TMC સભ્યોની ગેરહાજરીમાં આ થઈ રહ્યું છે.
તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો કે, BJP અને ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ સંબંધિત પક્ષોના પ્રતિનિધિઓની હાજરી વિના બોક્સ ખોલવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. આ પછી, TMCના નેતાઓએ ધરણા પ્રદર્શન કર્યા. ત્યાં સુધી કે, પશ્ચિમ બંગાળના CM મમતા બેનર્જી પણ કોલકાતાના ભવાનીપુર મતવિસ્તારમાં સ્ટ્રોંગ રૂમમાં પહોંચી ગયા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે પાછળથી સમજાવ્યું કે, નિયમો અનુસાર કંટ્રોલ રૂમ કેવી રીતે ખોલવામાં આવ્યો હતો. અહીં તમને બતાવી દઈએ કે, આ હોબાળો બેલેટ પેપરને લઈને થયો હતો.
હકીકતમાં, બેલેટ પેપર અને EVMની સુરક્ષા અંગે અલગ અલગ નિયમો છે. કોલકાતામાં હોબાળો બેલેટ પેપરની સુરક્ષાને લઈને થયો હતો. જ્યારે EVM સ્ટ્રોંગ રૂમમાં રાખવામાં આવે છે, ત્યારે તેને ફક્ત ગણતરી દરમિયાન જ ત્યાંથી નીકાળવામાં આવે છે. EVMની જેમ, બેલેટ પેપર પણ વિવિધ સ્થળોએથી એકત્રિત કરવામાં આવે છે અને પછી બોક્સમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે. રિટર્નિંગ ઓફિસર પાસે બધી માહિતી હોય છે, જેમાં કેટલા બેલેટ પેપર પ્રાપ્ત થયા હતા અને તે કયા વિધાનસભા મતવિસ્તારના હતા તે સહિતની પુરી માહિતી હોય છે.
આ પછી, તેમને ગણતરી માટે રાખવામાં આવે છે, પરંતુ ગણતરી પહેલાં ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ દ્વારા કેટલાક પ્રારંભિક તૈયારીના પગલાં લેવામાં આવે છે. બેલેટ પેપરના કિસ્સામાં, ચૂંટણી પંચના અધિકારીઓ ગણતરી પહેલાં કેટલીક તૈયારીઓ કરે છે, જેમાં કંટ્રોલ રૂમની મુલાકાત લેવાનો સમાવેશ થાય છે. આમાં કવર ખોલવા, છટણી કરવા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ કોઈપણ કાગળો ધરાવતા પરબિડીયાઓ ખોલી શકાતા નથી. TMC દ્વારા જે આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો, તે ખરેખર પ્રારંભિક તૈયારીના પગલાંનો એક ભાગ હતો. જો કે, આ પરિસ્થિતિમાં, ચૂંટણી પંચે આ કામ હાથ ધરતા પહેલા રાજકીય પક્ષોને જાણ કરવી જોઈએ. તેથી, પક્ષના પ્રતિનિધિઓ પણ આ કામ જોઈ શકે છે.
કોલકાતાની પરિસ્થિતિમાં, ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે, પક્ષોને અગાઉથી જાણ કરવામાં આવી હતી અને તે પછી કામ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું હતું. તેઓ સાંજે 4 વાગ્યા પછી આવવા જોઈતા હતા. 3 ઉમેદવારો પહોંચ્યા અને જોયું કે સ્ટ્રોંગ રૂમ સીલ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે પોસ્ટલ બેલેટ માટેનો સ્ટ્રોંગ રૂમ ખુલ્લો હતો. આ પછી, ત્રણેય ચાલ્યા ગયા. જો કે, સ્ટ્રોંગ રૂમ 24 કલાક CCTV દેખરેખ હેઠળ છે, જે પક્ષના પ્રતિનિધિઓ જોઈ શકે છે.
જ્યારે EVMનો ઉપયોગ કરીને મતદાન થાય છે, ત્યારે બંને મશીનો પહેલા મતદાન મથક પર તપાસવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન, તે પક્ષના પ્રતિનિધિઓની સામે તપાસવામાં આવે છે અને મતદાન સરળતાથી થઈ રહ્યું છે તે દર્શાવવા માટે એક મોક પોલ કરવામાં આવે છે. ત્યારપછી મતદાન શરૂ થાય છે. પૂર્ણ થયા પછી, મશીન ફરીથી તપાસવામાં આવે છે અને મતદારોની કુલ સંખ્યાની ગણતરી કરવામાં આવે છે. ડેટા પ્રતિનિધિઓના ડેટા સાથે મેચ કરવામાં આવે છે. ત્યાર પછી દરેકની સહી થઇ ગયા પછી, મશીન સીલ કરવામાં આવે છે. આ સીલ ગણતરીના દિવસે ગણતરીના સ્થળે જ ખોલવામાં આવે છે.
ત્યારપછી તેને સ્ટ્રોંગ રૂમમાં લઈ જવામાં આવે છે, જ્યાં પક્ષના પ્રતિનિધિઓ વાહનોમાં તેમની પાછળ જઈ શકે છે. ત્યારપછી તેને 24 કલાક સુરક્ષા હેઠળ મૂકવામાં આવે છે. સ્ટ્રોંગ રૂમ સીલ કરતી વખતે રાજકીય પક્ષના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહી શકે છે અને તાળાઓ પર તેમની સીલ પણ લગાવી શકે છે. આ માટે માન્ય રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય રાજકીય પક્ષોને અગાઉથી લેખિત જાણ કરવી આવશ્યક છે.
સ્ટ્રોંગ રૂમમાં ફક્ત એક જ પ્રવેશ દ્વાર અને ડબલ લોક સિસ્ટમ હોય છે. એક ચાવી રિટર્નિંગ ઓફિસર પાસે હોય છે અને બીજી ચાવી સંબંધિત વિધાનસભા મતવિસ્તારના સહાયક રિટર્નિંગ ઓફિસર પાસે હોય છે. સ્ટ્રોંગ રૂમમાં પ્રવેશવાના અન્ય તમામ સ્થળો (જેમ કે બારીઓ વગેરે) સીલ કરવામાં આવે છે જેથી કોઈ પણ વ્યક્તિ પ્રવેશ ન કરી શકે.
સખત સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી છે, અને સ્ટ્રોંગ રૂમ પાસે જનારા દરેક વ્યક્તિની વિગતો રેકોર્ડ કરવામાં આવી છે. સ્ટ્રોંગ રૂમનું નિરીક્ષણ નિરીક્ષકો, જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી, પોલીસ અધિક્ષક, રાજકીય પક્ષો/ઉમેદવારો અથવા તેમના એજન્ટો દ્વારા કરી શકાય છે. તેની સાથે જ સ્ટ્રોંગ રૂમની બાજુમાં ગણતરી કેન્દ્ર હોય છે, જ્યાં તમામ હાજર લોકોની સામે મત ગણતરી કરવામાં આવે છે. ત્યાં પણ ઉમેદવારો અથવા પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહેતા હોય છે.