ભારતીય રેલવે છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓનું સૌથી મોટું રેલવે રિઝર્વેશન સિસ્ટમ અપગ્રેડ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આગામી ઓગસ્ટ મહિનાથી તમામ ટ્રેનોને તબક્કાવાર રીતે નવી ‘પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ’ (PRS) પર શિફ્ટ કરવામાં આવશે. આ નવી સિસ્ટમ વર્ષ 1986 થી ઉપયોગમાં લેવાતા જૂના પ્લેટફોર્મનું સ્થાન લેશે.
આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ ટ્રેનની ટિકિટ બુકિંગ પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવવાનો, સિસ્ટમની ક્ષમતા (કેપેસિટી) વધારવાનો અને મુસાફરોને ટિકિટ બુકિંગનો વધુ સારો અનુભવ આપવાનો છે.
રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે રેલ ભવન ખાતે આ પ્રોજેક્ટની પ્રગતિની સમીક્ષા કરી હતી અને અધિકારીઓને કડક સૂચના આપી હતી કે આ બદલાવ (ટ્રાન્ઝિશન) દરમિયાન મુસાફરોને કોઈપણ પ્રકારની મુશ્કેલી કે વિક્ષેપનો સામનો ન કરવો પડે. આ સમીક્ષા બેઠકમાં રેલવે રાજ્ય મંત્રી વી. સોમન્ના અને રવનીત સિંહ બિટ્ટુ પણ હાજર રહ્યા હતા.
40 વર્ષ જૂની સિસ્ટમનું આધુનિક અપગ્રેડેશન
હાલની પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ વર્ષ 1986 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી અને આટલા વર્ષોમાં તેમાં માત્ર મર્યાદિત ફેરફારો જ કરવામાં આવ્યા હતા. આ નવું પ્લેટફોર્મ આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સંપૂર્ણપણે નવેસરથી તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે, જે ઓનલાઈન ટ્રેન ટિકિટ બુકિંગની સતત વધી રહેલી માંગને પહોંચી વળવા માટે ઘણી વધારે ક્ષમતા ધરાવે છે.
ભારતીય રેલવેએ વર્ષ 2002 માં ઇન્ટરનેટ આધારિત ટિકિટિંગની શરૂઆત કરી હતી, અને આજે મોટાભાગના મુસાફરો રિઝર્વેશન કાઉન્ટર પર જવાને બદલે ઓનલાઈન ટિકિટ બુક કરવાનું વધુ પસંદ કરે છે. હાલમાં રેલવેની લગભગ 88 ટકા ટિકિટ બુકિંગ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ (ઓનલાઈન) દ્વારા થાય છે.
‘RailOne’ એપનો ઝડપી વિકાસ
આ પરિવર્તન ભારતીય રેલવેના વ્યાપક ડિજિટલ અભિયાનનો જ એક ભાગ છે. જુલાઈ 2025 માં લોન્ચ કરવામાં આવેલી ‘રેલવન’ (RailOne) એપ એક વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં 3.5 કરોડથી વધુ વખત ડાઉનલોડ થઈ ચૂકી છે.
આ એપ મુસાફરોને એક જ પ્લેટફોર્મ પરથી ટિકિટ બુક અને કેન્સલ કરવા, ટ્રેનનું રનિંગ સ્ટેટસ ચેક કરવા, પ્લેટફોર્મ અને કોચની માહિતી મેળવવા, ફરિયાદ નોંધાવવા તેમજ અન્ય રેલવે સેવાઓનો લાભ લેવાની સુવિધા આપે છે.
રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર, આ એપ દ્વારા દરરોજ અંદાજે 9.29 લાખ ટિકિટો બુક કરવામાં આવે છે. જેમાં આશરે 7.2 લાખ અનરિઝર્વ્ડ (જનરલ) ટિકિટ અને 2.09 લાખ રિઝર્વ્ડ (આરક્ષિત) ટિકિટ સામેલ છે.
AI આધારિત વેટિંગ લિસ્ટ પ્રિડિક્શન
આ સિસ્ટમની સૌથી ચર્ચિત વિશેષતા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) આધારિત વેટિંગ લિસ્ટ પ્રિડિક્શન (અનુમાન) છે. ચાલુ વર્ષની શરૂઆતમાં રજૂ કરાયેલું આ ટૂલ વેટિંગ લિસ્ટ વાળી ટિકિટ કન્ફર્મ થવાની સંભાવના કેટલી છે તેનો અંદાજ લગાવે છે.
રેલવેના જણાવ્યા અનુસાર, આ ટૂલ આવ્યા બાદ અનુમાનની સચોટતા (એક્યુરેસી) 53 ટકાથી વધીને 94 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેનાથી મુસાફરો માટે તેમની મુસાફરીનું પ્લાનિંગ કરવું ઘણું સરળ બની ગયું છે.
ઓગસ્ટ મહિનાથી નવું અપગ્રેડેડ પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ લાઈવ થવાની સાથે જ, ભારતીય રેલવે દેશના કરોડો મુસાફરો માટે ટ્રેન ટિકિટ બુકિંગને વધુ ઝડપી, સ્માર્ટ અને વધુ ભરોસાપાત્ર બનાવવાની આશા રાખે છે.