સાંજ પડતા જ શહેરના બજારોમાં મોમોઝના સ્ટોલ અને દુકાનો ગ્રાહકોથી ભરાઈ જાય છે. બાળકોથી લઈને યુવાનો સુધીના તમામ ઉંમરના લોકો આ ફાસ્ટ ફૂડનો આનંદ માણવા માટે ત્યાં ઉમટી પડે છે. જોકે, જ્યારે જ આ મોમોઝ અસ્વચ્છ જગ્યાએ તૈયાર કરવામાં આવે છે અને તેની સાથે આવતી લાલ ચટણી સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી બની જાય, ત્યારે મામલો ગંભીર બની જાય છે.
કાનપુરમાં પણ આવી જ સ્થિતિ સામે આવી છે. ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FSDA) વિભાગે શહેરમાં મોમોઝ બનાવવા અને વેચાણ કરતી ઘણી દુકાનો સામે ખાસ ઝુંબેશ શરૂ કરી હતી. તપાસમાં ત્રણ સ્થળોએ ભારે ગંદકી જોવા મળી હતી. ઘણી જગ્યાએ, મોમોઝ સાથે પીરસવામાં આવતી ચટણી અસ્વચ્છ જગ્યાએ રાખેલી જોવા મળી આવી હતી. કાર્યવાહી દરમિયાન, આશરે 115 કિલોગ્રામ ચટણીનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો, અને મોમોઝ અને ચટણી બંનેના નમૂના પ્રયોગશાળા પરીક્ષણ માટે મોકલવામાં આવ્યા છે.
આ ઝુંબેશ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ જીતેન્દ્ર પ્રતાપ સિંહના નિર્દેશ હેઠળ હાથ ધરવામાં આવી હતી. FSDA ટીમે રાવતપુર, સાકેત નગર અને મસવાનપુર વિસ્તારોમાં મોમો તૈયાર કરતા અને વેચતા એકમોનું ઓચિંતું નિરીક્ષણ કર્યું. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ ઝુંબેશનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો કે શહેરમાં વેચાતા ખાદ્ય ઉત્પાદનો નિર્ધારિત ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતાના ધોરણોને પૂર્ણ કરે. ટીમ સૌપ્રથમ કેશવ નગરમાં આવેલા ‘આકાશ મોમોઝ’ પહોંચી હતી. ત્યારબાદ, તેઓએ રાવતપુરમાં ‘શ્રી બાલાજી મોમોઝ’ અને સાકેત નગરમાં એક અન્ય મોમોઝની દુકાનનું નિરીક્ષણ કર્યું. નિરીક્ષણમાં ત્રણેય સ્થળોએ સ્વચ્છતાના ધોરણોનું પાલન કરવામાં આવતું નહોતું; ઘણી જગ્યાએ ખાદ્ય સામગ્રી અસ્વચ્છ માહોલમાં રાખવામાં આવી હતી. અધિકારીઓએ આને ગ્રાહક સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર ખતરો ગણાવ્યો.
સૌથી મોટી અનિયમિતતા રાવતપુરમાં સ્થિત ‘શ્રી બાલાજી મોમોઝ’માં જોવા મળી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ખાદ્ય વ્યવસાયો માટે જરૂરી નોંધણી વિના દુકાન કાર્યરત હતી. અધિકારીઓએ પરિસરમાં ગંદકી, અસ્વચ્છ વાતાવરણ અને સામગ્રીના અયોગ્ય સંગ્રહ અંગે ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી. વિભાગે તાત્કાલિક કામગીરી બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો. સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે જરૂરી ખાદ્ય નોંધણી મેળવવામાં ન આવે અને બધી ખામીઓ દૂર ન થાય ત્યાં સુધી કામગીરી ફરી શરૂ નહીં કરી શકાય.
નિરીક્ષણ દરમિયાન મોમોઝ સાથે પીરસવામાં આવતી ચટણી ચિંતાનો સૌથી મોટો વિષય હતી. ખાદ્ય સુરક્ષા અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, અનેક સ્થળોએ ચટણી અસ્વચ્છ જગ્યાએ રાખવામાં આવી હતી. ટીમે તેની ગુણવત્તા અંગે શંકા વ્યક્ત કરતા પરીક્ષણ માટે નમૂનાઓ મેળવ્યા. માત્ર ‘શ્રી બાલાજી મોમોઝ’ યુનિટમાં જ આશરે 45 કિલો ચટણીનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. સમગ્ર અભિયાન દરમિયાન વિવિધ સ્થળોએ કુલ 115 કિલો શંકાસ્પદ ચટણીનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો.
કાર્યવાહી દરમિયાન, ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે મોમોઝ અને ચટણીના અનેક નમૂનાઓ એકત્રિત કર્યા હતા. જેને પ્રયોગશાળામાં મોકલવામાં આવશે, જ્યાં એ તપાસ કરવામાં આવશે કે તેમાં કોઇ પ્રકારના પ્રતિબંધિત રંગો, ખરાબ સામગ્રી અથવા ખાદ્ય સુરક્ષા ધોરણોનું ઉલ્લંઘન તો નથી ને. જો પરીક્ષણ અહેવાલોમાં ખાદ્ય પદાર્થો નિર્ધારિત ધોરણોને પૂર્ણ કરતા નથી, તો સંબંધિત વિક્રેતાઓ સામે ખાદ્ય સુરક્ષા અને ધોરણો અધિનિયમ, 2006 હેઠળ કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગની ટીમે મસવાનપુર વિસ્તારમાં રસ્તાની બાજુમાં લાગતી મોમોઝની લારીઓની પણ તપાસ કરી હતી. અહીં પણ રંગીન ફિંગર ચિપ્સ અને ચટણી પણ સ્વચ્છતા ધોરણોને અનુરૂપ ન મળી. અધિકારીઓએ આ વસ્તુઓનો સ્થળ પર જ નાશ કર્યો હતો અને વિક્રેતાઓને સ્વચ્છતા જાળવવા અને ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમોનું પાલન કરવાની સૂચના આપી હતી.
જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ જીતેન્દ્ર પ્રતાપ સિંહે જણાવ્યું હતું કે લોકોના આરોગ્ય સાથે કોઈપણ ખેલવાડ સહન કરવામાં આવશે નહીં. ખાદ્ય પદાર્થોની ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતા સુનિશ્ચિત કરવી એ વહીવટીતંત્રની પ્રાથમિકતા છે. ઝુંબેશ દરમિયાન એકત્રિત કરાયેલા તમામ નમૂનાઓનું પ્રયોગશાળામાં પરીક્ષણ કરવામાં આવશે. જો નમૂનાઓમાં કોઈ અનિયમિતતા જોવા મળશે, તો સંબંધિત વિક્રેતા સામે ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ, 2006 હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ખાદ્ય નિષ્ણાતોના મતે, ખુલ્લા વિસ્તારોમાં તૈયાર કરાયેલી અથવા વરસાદની ઋતુ દરમિયાન લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત ખાદ્ય વસ્તુઓમાં બેક્ટેરિયા ઝડપથી વિકસી શકે છે. એવામાં ચટણી, મેયોનીઝ અને અન્ય જલદી ખરાબ થતી વસ્તુઓને સલામત તાપમાને સંગ્રહ કરવો ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જો તેમને અસ્વચ્છ સ્થિતિમાં તૈયાર અથવા સંગ્રહ કરવામાં આવે તો ફૂડ પોઈઝનિંગ અને પેટ સંબંધિત સંક્રમણનું જોખમ વધી શકે છે.
ફૂડ સેફ્ટી વિભાગે સંકેત આપ્યો છે કે શહેરમાં આવી ખાસ ઝુંબેશ આગામી સમયમાં પણ ચાલુ રહેશે. વિભાગનું કહેવું છે કે, જે વેપારીઓએ ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમોનું પાલન કર્યું નથી, તેમની સામે નિયમો અનુસાર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. વહીવટીતંત્રએ જનતાને અપીલ કરી છે કે તેઓ ફક્ત સ્વચ્છ અને નોંધાયેલી દુકાનોમાંથી જ ખાદ્ય પદાર્થો ખરીદે. જો ક્યાંક ગંદકી અથવા શંકાસ્પદ ખાદ્ય સામગ્રી જોવા મળે તો સંબંધિત વિભાગને તેની જાણ કરો.