ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના GDPના આંકડા સોમવારે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. ડેટા અંગે કેટલાક લોકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા પ્રશ્નો બાદ, આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MoSPI)એ પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળા (એપ્રિલ-જૂન) માટે ભારતની 7.8% GDP વૃદ્ધિ દરને લગતા પ્રશ્નો અને ટીકાઓ પર પોતાની સ્પષ્ટતા જાહેર કરી છે.
ભૂતપૂર્વ નાણા સચિવ સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગ અને કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓએ ડેટા ગણતરી પ્રક્રિયા પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા બાદ મંત્રાલયે આ સ્પષ્ટતા જાહેર કરી કે વૃદ્ધિ દરના આંકડાઓમાં કોઈ હેરબદલ કે મિકેનિકલ વધારો કરવામાં આવ્યો નથી.
બેઝ યર વર્ષ અને જૂના GDP ડેટાનું સંશોધન
સુભાષ ચંદ્ર ગર્ગે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ગયા વર્ષના સમાન ત્રિમાસિક ગાળા (Q1 FY26) માટે નોમિનલ GDP (વર્તમાન ભાવે) માટેનો અંદાજ ₹86.05 લાખ કરોડથી ઘટાડીને ₹80 લાખ કરોડ કરી દેવામાં આવ્યો, જેથી ચાલુ વર્ષના વિકાસ દરને ઊંચો દેખાય. આના જવાબમાં મંત્રાલયે જણાવ્યું કે ₹86.05 લાખ કરોડનો આંકડો 2011-12ના આધાર વર્ષ (જૂની શ્રેણી) પર આધારિત હતો.
જ્યારે 2022-23 આધાર વર્ષ લાગૂ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે ડેટા સ્ત્રોતોમાં ફેરફાર અને ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP)ની નવી શ્રેણીને કારણે પાછલા ત્રિમાસિક ગાળાનો આધાર ₹80.32 લાખ કરોડ (પાછળથી સુધારીને ₹80 લાખ કરોડ) થઈ ગયો. તેથી, બે અલગ-અલગ આધાર-વર્ષ શ્રેણીના આંકડાઓની સીધી સરખામણી કરવી સંપૂર્ણપણે ખોટી છે, અને ટીકાકારો ડેટાને ખોટી રીતે રજૂ કરી રહ્યા છે.
ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં નકારાત્મક ડિફ્લેટર (-1.5%)નું ગણિત
વિવેચકોએ એવો પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે જ્યારે ઉત્પાદન અને કાચા માલ બંનેના ભાવ વધ્યા છે, ત્યારે ઉત્પાદન ક્ષેત્રનું ઇમ્પલિસિટ GVA ડિફ્લેટર માઈનસ 1.5% પર કેવી રીતે રહ્યું. આના જવાબમાં, સરકારનું કહેવું છે કે ભારતમાં હવે ‘ડબલ ડિફ્લેશન પદ્ધતિ’નો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં આઉટપૂટ અને કાચા માલના ભાવ અલગથી એડજસ્ટ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે કાચા માલના દરો આઉટપુટની કિંમતો કરતા ઝડપથી વધે છે, ત્યારે વાસ્તવિક GVA વૃદ્ધિ નોમિનલ GVA વૃદ્ધિ કરતા વધુ દેખાય છે. મંત્રાલયનો તર્ક રે છે કે Q1માં, નોમિનલ GVA 7.7% અને વાસ્તવિક GVA 9.2% રહ્યો, જેનાથી ડિફ્લેટર -1.5% આવ્યો. આનો અર્થ એ નથી કે ઉત્પાદનો સસ્તા થયા છે.
આટલું જ નહીં, મંત્રાલયે OECD સંશોધનનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા અને કાચા માલના ભાવમાં ઝટકાના સમયગાળા દરમિયાન ડબલ ડિફ્લેશન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરતા દેશોમાં નકારાત્મક ડિફ્લેટર દેખાવા એ એક સ્વભાવિક આર્થિક પ્રક્રિયા છે.
MoSPIનું કહેવું છે કે GDP ગણતરીઓમાં નવા અને વધુ સચોટ ડેટા સ્ત્રોતો, જેમ કે ઉત્પાદક ભાવ સૂચકાંક (PPI) અને બેંકિંગ સેવાઓ ભાવ સૂચકાંકને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. પરિણામે, 7.8% વૃદ્ધિ દર આર્થિક વાસ્તવિકતાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્વીકૃત પદ્ધતિઓ પર આધારિત છે.
વડાપ્રધાન મોદીએ 7.8% GDP વૃદ્ધિને ઉભરતું ભારત ગણાવ્યું
સોમવારે GDPના આંકડા જાહેર થયા બાદ, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ X પર લખ્યું કે, ‘વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો અને પુરવઠા શૃંખલામાં વિક્ષેપો છતા ભારતીય અર્થતંત્રએ તેની મજબૂતી સાબિત કરી છે. નિરાશાવાદીઓના તમામ અનુમાનોને નકારતા ભારતે ફરી એકવાર વિશ્વ સમક્ષ તેની આર્થિક સ્થિરતા અને ઝડપી વૃદ્ધિની ક્ષમતા સાબિત કરી છે.’
તો, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણનું કહેવું છે કે ભારતે નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં શાનદાર આર્થિક પ્રગતિ હાંસલ કરી છે. વાસ્તવિક GDP વૃદ્ધિ દર 7.8% નોંધવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે સામાન્ય GDP વૃદ્ધિ 10.3% રહી હતી. તો વાસ્તવિક GVA વૃદ્ધિ 8.2% નોંધાઈ હતી, જે ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્રોમાં ઉત્તમ પ્રદર્શનનો સંકેત છે.
નોંધનીય છે કે વિવિધ અર્થશાસ્ત્રીઓએ એપ્રિલ-જૂન સમયગાળા માટે 7.1-7.2 ટકાના વિકાસ દરનો અંદાજ લગાવ્યો હતો, જેને ભારતીય અર્થતંત્રએ પાછળ છોડી દીધો છે. આનાથી ગયા વર્ષની સમાન ત્રિમાસિકમાં, ભારતીય અર્થતંત્રની 6.9 ટકાના દરે વૃદ્ધિ થઇ હતું.