આજકાલ, તમને રૂ. 10માં સારો કપ ચા મળે કે ન મળે, પરંતુ તમે ચોક્કસપણે સોનું લઇ શકો છો. રૂ. 10, રૂ. 50, અથવા રૂ. 100માં ડિજિટલ સોનું ખરીદવું હવે ઘણું સરળ છે. જો તમે પણ મોબાઇલ એપ દ્વારા ડિજિટલ સોનું ખરીદો છો, તો આ સમાચાર તમારા માટે છે. ભવિષ્યમાં આના નિયમો બદલાઈ શકે છે. સરકાર ડિજિટલ સોનાને કડક નિયમનકારી માળખા હેઠળ લાવવાનું વિચારી રહી છે. આનાથી ડિજિટલ સોનાના દરેક યુનિટને ભૌતિક સોના સાથે બેકઅપ લેવાનું ફરજિયાત બની શકે છે. આ ઉપરાંત, RBI અને SEBI બંને દ્વારા આ બજાર પર દેખરેખ રાખવા અંગે ચર્ચાઓ થઈ રહી છે.
નાણા મંત્રાલયે આ મુદ્દા પર નિયમનકારો, બેંકો અને અન્ય હિસ્સેદારો પાસેથી સૂચનો માંગ્યા છે. એક અંગ્રેજી અખબારે આ બાબતથી પરિચિત લોકોનો ઉલ્લેખ કરીને અહેવાલ આપ્યો છે કે, સિક્યોરિટીઝ કોન્ટ્રાક્ટ્સ (રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 1956 હેઠળ ડિજિટલ ગોલ્ડને સિક્યોરિટી તરીકે માન્યતા આપવા પર વ્યાપક સર્વસંમતિ બની રહી છે.
જો સરકાર ડિજિટલ ગોલ્ડ માટે ઔપચારિક નિયમનકારી માળખું લાગુ કરે છે, તો ગ્રાહકો માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો થઇ શકે છે. ડિજિટલ ગોલ્ડ વેચતી કંપનીઓ માટે નિયમો વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. ડિજિટલ ગોલ્ડ અંતર્ગત ભૌતિક સોનાનું નિરીક્ષણ અને ચકાસણી મજબૂત બનાવી શકાય છે. ગ્રાહકોના પૈસા અને સોનાની સલામતી અંગેના નિયમોમાં વધારો થઈ શકે છે.
કંપનીઓ માટે સ્ટોરેજ, ઓડિટ અને રેકોર્ડકીપિંગ નિયમો વધુ કડક બની શકે છે. મની લોન્ડરિંગ અટકાવવા માટે અનુપાલન વ્યવસ્થા મજબૂત બનાવી શકાય છે. જો કે, નિયમોના અમલીકરણ પછી વધેલા ખર્ચ ગ્રાહકની ખરીદી અને વેચાણ ફી પર પણ અસર કરી શકે છે.
ડિજિટલ ગોલ્ડ સાથે, ગ્રાહકો રૂ. 10 જેટલી ઓછી કિંમતે પણ સોનું ખરીદી શકે છે. આજકાલ, ફોનપે અને જિયો ફાઇનાન્સ જેવી એપ્લિકેશનો અથવા ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ દ્વારા ખરીદેલ સોનું ગ્રાહકના નામે ડિજિટલ રીતે પ્રદર્શિત થાય છે, અને ભૌતિક સોનુ રાખવામાં આવતું હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.
જોકે, આ સિસ્ટમ હાલમાં ગોલ્ડ ETF જેવા સેબીના સમાન નિયમનકારી માળખા હેઠળ આવતી નથી. આ જ કારણ છે કે ડિજિટલ સોના અંગે રોકાણકારોના રક્ષણ અને દેખરેખ અંગે પ્રશ્નો સતત ઉભા થતા રહે છે.
SEBIએ 2025માં ડિજિટલ સોના વિશે રોકાણકારોને ચેતવણી આપી હતી. નિયમનકારે જણાવ્યું હતું કે, આવા ડિજિટલ સોનાના ઉત્પાદનો SEBI-નિયંત્રિત સોનાના ઉત્પાદનોથી અલગ છે.
તેમને ન તો SEBI હેઠળ સિક્યોરિટીઝ તરીકે સૂચિત કરવામાં આવે છે અને ન તો કોમોડિટી ડેરિવેટિવ્ઝ તરીકે નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે ડિજિટલ સોનું ખરીદતા ગ્રાહકોને હાલમાં SEBI-નિયંત્રિત રોકાણ ઉત્પાદનો જેવા જ નિયમનકારી રક્ષણ પ્રાપ્ત થતા નથી.
પ્રસ્તાવિત નિયમોમાં એક મુખ્ય વિચારણા એ છે કે, ડિજિટલ સોનાના દરેક એકમ પાછળ ભૌતિક સોનાની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાની ક્ષમતા. આ ખાતરી કરશે કે પ્લેટફોર્મ પર ગ્રાહકોના નામમાં પ્રદર્શિત ભૌતિક સોનું પણ સુરક્ષિત રીતે સંગ્રહિત થાય. જો કે, અંતિમ નિયમો અને સંબંધિત નિયમનકારી ભૂમિકાઓ સરકાર અને સંબંધિત નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થયા પછી જ સ્પષ્ટ થશે.
ઉદ્યોગના અંદાજ મુજબ, ભારતમાં ડિજિટલ ગોલ્ડ ઉદ્યોગ આશરે 3 અરબ ડૉલરની સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે. આ બજારની વિશિષ્ટતા એ છે કે, વ્યક્તિઓ ખૂબ ઓછી રકમથી પણ સોનું ખરીદી શકે છે. સરેરાશ ખરીદી, અથવા ટિકિટનું કદ, રૂ. 100ની આસપાસ હોવાનું જાણવા મળે છે. આ જ કારણ છે કે ડિજિટલ સોનું સામાન્ય રોકાણકારોમાં વધુને વધુ લોકપ્રિય બન્યું છે.
ભૌગોલિક નકશા તપાસો
ડિજિટલ ગોલ્ડ ઉદ્યોગના કેટલાક મોટા ખેલાડીઓ પણ નિયમનકારી દેખરેખ રાખવાને સમર્થન આપે છે. MMTC-PAMPના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સમિત ગુહાના જણાવ્યા અનુસાર, ડિજિટલ સોના અને ચાંદીના વધતા ઉપયોગ અને છૂટક ગ્રાહકોની મોટી સંખ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, આ ક્ષેત્રમાં કેટલાક નિયમનકારી દેખરેખની તાત્કાલિક જરૂર છે. આનાથી ગ્રાહકો માટે સોનાની ખરીદી, વેચાણ અને સંગ્રહ કરવાની પ્રક્રિયામાં વધુ પારદર્શિતા આવવાની અપેક્ષા છે.