કેરળની K.R. ઉષા કુમારી એક એવી શિક્ષિકા છે, જેમનું સમર્પણ એક ઉદાહરણ બની ગયું છે. તેમણે તિરુવનંતપુરમ જિલ્લાના અગસ્થ્યમલાઈ બાયોસ્ફિયર રિઝર્વના જંગલોમાં સ્થિત કુન્નાથમાલા ગામમાં અગસ્ત્ય મલ્ટી-ગ્રેડ લર્નિંગ સેન્ટરમાં 20 વર્ષથી વધુ સમય સુધી આદિવાસી બાળકોને ભણાવ્યા. તેમણે ધોરણ 1 થી 4 સુધીના બાળકોને શિક્ષણ આપવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી નિભાવી.
ઉષા કુમારી દરરોજ સવારે 7:30 વાગ્યાની આસપાસ અંબુરીમાં તેમના ઘરથી કુમ્બિકલ કડાવુ નદી કિનારા સુધી પોતાના ટુ-વ્હીલર પર મુસાફરી કરતા. ત્યારપછી તે લાકડાની હોડીમાં નદી પાર કરતા અને પછી ગાઢ જંગલ અને ખડકાળ ટેકરીઓમાંથી 8 કિલોમીટર ચાલીને શાળાએ પહોંચતી. ક્યારેક, જ્યારે કોઈ હોડીવાળો ત્યાં હાજર ન હોય તો તે પોતે જ હોડી ચલાવીને નદી પાર કરતા.
ઉષા કુમારી, જે 1999થી શિક્ષણ આપી રહી હતી, 2002માં કુન્નાથમાલા કેન્દ્રમાં જોડાયા. તે શાળામાં તે એકમાત્ર શિક્ષિકા હતા. તેમણે ગણિત, અંગ્રેજી, પ્રાદેશિક ભાષાઓ અને પર્યાવરણીય અભ્યાસ સહિત તમામ વિષયો જાતે શીખવતા હતા.
શિક્ષણ ઉપરાંત, તેમણે શાળાનું વહીવટી કાર્ય પણ સંભાળ્યું અને બાળકો માટે મધ્યાહન ભોજનની વ્યવસ્થા કરી. મર્યાદિત બજેટ હોવા છતાં, તેમણે બાળકોના શિક્ષણ કે ભોજન સાથે ક્યારેય સમાધાન કર્યું નહીં.
ઉષા કુમારીને આદિવાસી બાળકોને મુખ્ય પ્રવાહમાં સામેલ કરવા બદલ એક ડઝનથી વધુ રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય પુરસ્કારોથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમની કઠિન યાત્રાને રાષ્ટ્રીય મીડિયાનું ધ્યાન પણ મળ્યું. તેમ છતાં, તેમની પાસે નાણાકીય સુરક્ષાનો અભાવ હતો.
20 વર્ષ શિક્ષણ આપ્યા પછી પણ, તેમની નોકરી કરાર (કોન્ટ્રાકટ)પર રહી. માર્ચ 2020માં, તેમણે મહિનાઓ સુધી ચૂકવવામાં ન આવતા વેતન અને કાયમી રોજગારના અભાવનો વિરોધ કરવા માટે તેમની શાળાની બહાર ભૂખ હડતાળ પણ કરી.
માર્ચ 2022માં, કેરળ સરકારે વિદ્યાર્થીઓને વધુ સારી સુવિધાઓ પૂરી પાડવાની જરૂરિયાત દર્શાવીને રાજ્યભરમાં 271 મલ્ટી-ગ્રેડ શિક્ષણ કેન્દ્રો બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો. આનાથી 344 સિંગલ-ટીચર શિક્ષકોનું ભવિષ્ય અંધકારમાં મુકાઈ ગયું.
પુનર્વાસન યોજના હેઠળ, સરકારે આ અનુભવી શિક્ષકોને સરકારી શાળાઓમાં પાર્ટ-ટાઇમ અથવા ફુલ-ટાઇમ સફાઈ કામદાર તરીકે તૈનાત કર્યા.
આમ, દાયકાઓ સુધી હાથમાં ચોક રાખનાર ઉષા કુમારીને 1 જૂન, 2022ના રોજ તિરુવનંતપુરમની PSNM સરકારી ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળામાં સફાઈ કામદારનું પદ સંભાળવું પડ્યું.
ઉષા કુમારીએ આ ફેરફારને ગૌરવ સાથે સ્વીકાર્યો. તેમણે કહ્યું કે તેમને તેમની નવી નોકરીથી શરમ નથી, કારણ કે તેનાથી તેમને વર્ષોની વેતન અનિશ્ચિતતા પછી સ્થિર નાણાકીય સહાય મળી.
જોકે, તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે તેમને તેમના વિદ્યાર્થીઓની ખૂબ જ યાદ આવે છે. તેમણે સરકારને વિનંતી કરી કે તેમનું પેન્શન અને વરિષ્ઠતા નક્કી કરતા વખતે તેમના 23 વર્ષના શિક્ષણ અનુભવને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે.