1 નવેમ્બરના રોજ દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં યોજાયેલી INDIA બ્લોક રેલીને વિદેશી મીડિયાએ પણ કવરેજ આપ્યું હતું. રસપ્રદ વાત એ છે કે, 4 મુખ્ય મીડિયા આઉટલેટ્સે એક જ રેલીને 4 અલગ અલગ દ્રષ્ટિકોણથી જોઈ હતી. એકે તેને PM નરેન્દ્ર મોદી સરકાર માટે વધતા રાજકીય પડકાર તરીકે વર્ણવ્યું હતું. બીજાએ ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા અંગે ઉભા થયેલા પ્રશ્નો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. કેટલાક અહેવાલોમાં રેલીની ભીડ અને વિપક્ષની એકતાનું પણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું.
રેલી કેટલી મોટી હતી? શું વિપક્ષ વિવિધ આંદોલનોને એકસાથે લાવવામાં સફળ રહ્યો? અને શું આ મોદી સરકાર સામે વધતા અસંતોષની નિશાની છે? ચાલો આને વિદેશી મીડિયાના દ્રષ્ટિકોણથી સમજી લઈએ.
અમેરિકન મીડિયા, ‘ધ ન્યૂ યોર્ક ટાઈમ્સ’ની હેડલાઈનમાં લખ્યું હતું, ‘સેંકડો લોકો સરકાર અને મતદાર યાદીમાં ફેરફારનો વિરોધ કરવા માટે બહાર આવ્યા.’ તેમાં રાહુલ ગાંધીના ભાષણને પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યું હતું. રાહુલે PM નરેન્દ્ર મોદી પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા, અને કહ્યું હતું કે તેમણે ભારતનો આત્મા ચોરી લીધો છે. આ અહેવાલમાં મતદાર યાદીઓના સુધારા દરમિયાન 13 કરોડથી વધુ નામો કાઢી નાખવામાં આવ્યા હોવાનો ડેટા પણ આપવામાં આવ્યો છે.
પરંતુ આ અહેવાલની ખાસિયત ફક્ત રાજકારણીઓના નિવેદનો નથી, તેમાં સામાન્ય વિરોધીઓના અનુભવો પણ શામેલ છે. માયા જોશી નામના એક પ્રદર્શનકારીએ અહેવાલ આપ્યો છે કે તેની બહેનનું નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે, રમાકાંત સાહુએ દેશના લોકશાહી અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.
‘જાપાન ટાઇમ્સ’ની હેડલાઇનમાં લખ્યું હતું કે, ‘ભારતમાં વધતો જાહેર વિરોધ સરકાર માટે માથાનો દુખાવો બની ગયો છે.’ ભારતભરમાં વિવિધ આંદોલનો PM મોદી માટે એક નવો પડકાર ઉભો કરવા માટે એક થઈ રહ્યા છે.
અહેવાલ મુજબ, INDIA બ્લોકની ‘વોટ બચાવો, દેશ બચાવો’ રેલીનો હેતુ મોદી સરકાર માટે એક મોટો રાજકીય પડકાર ઉભો કરવાનો હતો. તેમાં રાહુલ ગાંધી અને મોદી સરકાર બંનેના મંતવ્યો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
આ અહેવાલની બીજી ખાસિયત તેનો ઐતિહાસિક સંદર્ભ છે. તેમાં 1975માં જયપ્રકાશ નારાયણનું આંદોલન, 2011નું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન, CAA વિરુદ્ધના વિરોધ પ્રદર્શન અને ખેડૂતોના આંદોલનનો ઉલ્લેખ છે. આ અહેવાલ સૂચવે છે કે ઘણીવાર વિવિધ મુદ્દાઓ પર આધારિત આ વિરોધ પ્રદર્શનો હવે મોટા રાજકીય વિરોધનો ભાગ બની રહ્યા છે.
‘ધ ગાર્ડિયન’નો પહેલો અહેવાલ હેડલાઇન આ પ્રમાણે હતી, ‘ભારતના વિપક્ષી વિરોધ પ્રદર્શનો પહેલાં દિલ્હીમાં સુરક્ષા મજબૂત બનાવવામાં આવી.’ હેડલાઇન સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે, રિપોર્ટનો પ્રારંભિક ધ્યાન રેલી પહેલાં દિલ્હીમાં કરવામાં આવેલી સુરક્ષા તૈયારીઓ પર હતું. તેમાં પોલીસ કર્મચારીઓ, તેમના ડંડા અને ઢાલ, રમખાણો નિયંત્રણ વાહનો અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થાની તૈનાતીનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ પછી બીજો અહેવાલ, ‘PM નરેન્દ્ર મોદી સરકાર સામે દિલ્હીમાં હજારો લોકોનું વિરોધ પ્રદર્શન.’ આ અહેવાલમાં રેલીમાં એકઠા થયેલા ભીડનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, હજારો લોકો રામલીલા મેદાન પહોંચ્યા, પરંતુ આ સંખ્યા કોંગ્રેસના 10 લાખ લોકોના મેળાવડાના દાવા કરતા ઘણી ઓછી હતી.
હવે, કતારના મીડિયા આઉટલેટ ‘અલ-જઝીરા’ વિશે વાત કરીએ. અલ-જઝીરાની હેડલાઇનમાં લખ્યું હતું, ‘મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરના રાજીનામાની માંગણી સાથે દિલ્હીમાં હજારો લોકોનું વિરોધ પ્રદર્શન.’ આ અહેવાલ સંપૂર્ણપણે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ પર કેન્દ્રિત હતો.
અલ-જઝીરાએ સુરક્ષા વ્યવસ્થા, ટ્રાફિક ડાયવર્ઝન અને BJPની પ્રતિક્રિયાને પણ આવરી લીધી. કેન્દ્રીય મંત્રી JP નડ્ડાએ આ રેલીને લોકશાહીનું સન્માન કરવાને બદલે દેશમાં અરાજકતા ફેલાવવાનું કાવતરું ગણાવ્યું.
જ્યારે, પાકિસ્તાનના મીડિયા હાઉસ, ‘ધ ડોન’ની હેડલાઇન આ હતી, ‘મતદાર યાદીને લઈને દિલ્હીમાં હજારો લોકો ભેગા થયા.’ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં હજારો લોકો મતદાર યાદીમાં ફેરફારનો વિરોધ કરવા માટે રસ્તાઓ પર ઉતર્યા હતા. વિરોધીઓએ ‘મત ચોર, રાજગાદી છોડી દો’ના નારા લગાવ્યા અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગ કરી.
અહેવાલમાં માનવ અધિકાર સંગઠન હ્યુમન રાઇટ્સ વોચની ટીકા અને CJP આંદોલનની ભૂમિકાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ડોને CJPને મતદાર યાદી વિવાદ સામે ચાલી રહેલા અભિયાનનો મુખ્ય ભાગ ગણાવ્યો હતો.