એક જ વ્યક્તિ, એક જ માર્કશીટ, 2 જિલ્લા અને 2 સરકારી નોકરીઓ. જી હાં, ઉત્તર પ્રદેશના બારાબંકી અને પ્રતાપગઢ જિલ્લાઓ સાથે જોડાયેલો એક જેવો કેસ હવે કોર્ટના ચુકાદા સાથે ચર્ચામાં છે. અહીં, એક વ્યક્તિએ બે અલગ-અલગ જિલ્લામાં સરકારી નોકરીઓ મેળવી અને વર્ષો સુધી બંને જગ્યા પરથી પગાર અને ભથ્થાં મેળવતો રહ્યો.
લગભગ દોઢ દાયકા સુધી આ સિલસિલો ચાલુ રહ્યો, પરંતુ અંતે સત્ય સામે આવી જ ગયું. CJM સુધા સિંહે આરોપીને દોષિત ઠેરવતા 7 વર્ષની સખત કેદ અને 30,000 રૂપિયા દંડની સજા ફટકારી. સાથે જ તેમણે સરકારી તિજોરીમાંથી લીધેલા પગારની વસૂલાતનો પણ આદેશ આપ્યો. આ કેસ સતરિખ પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારના નરૌલી ગામના રહેવાસી જયપ્રકાશ સિંહ સાથે જોડાયેલો છે. એવો આરોપ છે કે તેણે ખોટા દસ્તાવેજોનો સહારો લઈને બે અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં બે સરકારી વિભાગોમાં નોકરીઓ મેળવી હતી.
તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે જૂન 1993માં જયપ્રકાશ સિંહની નિમણૂક બારાબંકી જિલ્લાના બેઝિક શિક્ષણ વિભાગમાં શિક્ષક થઈ હતી. જોકે, તેની અગાઉ 26 ડિસેમ્બર, 1979ના રોજ પ્રતાપગઢ જિલ્લાના આરોગ્ય વિભાગમાં બિન-તબીબી સહાયક તરીકે નિમણૂક થઈ ચૂકી હતી. હેરાનીની વાત એ છે કે, તેણે બંને વિભાગોમાં એક જ માર્કશીટ અને દસ્તાવેજોના આધારે નિમણૂકો મેળવી હતી અને લાંબા સમય સુધી બંને વિભાગોમાં કાર્યરત પણ રહ્યો. આટલું જ નહીં તેને બંને વિભાગો તરફથી પગાર અને અન્ય ભથ્થાં મળતો રહ્યો.
સરકારી નિયમો અનુસાર, એક કર્મચારી એક સમયે માત્ર એક જ સરકારી પદ સંભાળી શકે છે. જોકે, જયપ્રકાશ સિંહના કિસ્સામાં આ નિયમનું સંપૂર્ણપણે ઉલ્લંઘન થયું હોય તેવું જોવા મળ્યું. લગભગ 17 વર્ષ સુધી, તેઓ પ્રતાપગઢ અને બારાબંકી બંને જિલ્લામાં સરકારી કર્મચારી તરીકે નોંધાયેલો રહ્યો. આ દરમિયાન, તેમનું નામ બંને વિભાગોના રેકોર્ડ પર રહ્યું, અને તેમનો પગાર નિયમિતપણે ચૂકવવામાં આવતો રહ્યો. એ સવાલ પણ ઊઠતો રહ્યો કે, આખરે આટલા વર્ષો સુધી આ મામલો અધિકારીઓની નજરથી કેવી રીતે બચતો રહ્યો?. પરંતુ આખરે એક ફરિયાદે સમગ્ર પ્રકારનનો પર્દાફાસ કર્યો.
20 ફેબ્રુઆરી, 2009ના રોજ શહેરના વિકાસ કોલોનીના રહેવાસી પ્રભાત સિંહે પોલીસ ફરિયાદ નોંધાવી હતી. તેણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે જયપ્રકાશ સિંહે ખોટા દસ્તાવેજોનો સહારે બે અલગ-અલગ જગ્યાએ સરકારી નોકરીઓ મેળવી છે. ત્યારબાદ, માહિતી અધિકાર (RTI) હેઠળ સંબંધિત વિભાગો પાસેથી માહિતી માંગવામાં આવી હતી. જ્યારે બંને જિલ્લાઓના રેકોર્ડની તપાસ કરવામાં આવી ત્યારે એક ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો. દસ્તાવેજોમાં જાણવા મળ્યું કે જયપ્રકાશ સિંહ એક સાથે પ્રતાપગઢના આરોગ્ય વિભાગ અને બારાબંકીના શિક્ષણ વિભાગમાં કર્મચારી તરીકે નોંધાયેલો હતો. આટલું જ નહીં, બંને વિભાગો તરફથી પગાર અને ભથ્થાં મેળવતો હતો.
RTI દ્વારા મળેલા તથ્યોના આધારે, તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આરોપોની પુષ્ટિ થયા બાદ, જયપ્રકાશ સિંહ સામે છેતરપિંડી અને કુતરચના સાથે જોડાયેલા ગંભીર આરોપો હેઠળ FIR દાખલ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન પ્રતાપગઢમાં તેમની નોકરીની પણ પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી, જેના પગલે તેને ત્યાંથી પણ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ કેસ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો, અને લાંબી કાયદાકીય પ્રક્રિયા શરૂ થઈ.
આ કેસ કોર્ટમાં ચાલુ રહ્યો. આ દરમિયાન ફરિયાદ પક્ષે દસ્તાવેજી પુરાવા અને સાક્ષીઓના આધારે સાબિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે આરોપીએ ખોટા દસ્તાવેજોનો સહારો લઈને સરકારી તંત્ર સાથે જાણી જોઈને છેતરપિંડી કરી હતી. તમામ પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ અને પુરાવાઓ પર વિચાર કર્યા બાદ, મુખ્ય ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ સુધા સિંહની કોર્ટે જયપ્રકાશ સિંહને દોષિત ઠેરવ્યો. કોર્ટે આરોપીને 7 વર્ષની સખત કેદની સજા ફટકારી અને 30,000 રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો. સરકારી તિજોરીમાંથી લીધેલા પગારની વસૂલાતનો પણ આદેશ આપ્યો.
બારાબંકીના વરિષ્ઠ ફરિયાદ અધિકારી અનાર સિંહે જણાવ્યું કે, ‘આ કેસ 2009માં દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. ફરિયાદ બાદ, તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આરોપી પ્રતાપગઢમાં પણ નોકરી કરતો હતો. તપાસ બાદ, તેને ત્યાંથી પણ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યો હતો, અને કેસ કોર્ટમાં ગયો. લાંબી ટ્રાયલ અને પુરાવાઓના આધારે કોર્ટે આરોપીને દોષિત ઠેરવ્યો અને તેને સજા ફટકારી.’ આ કેસમાં સરકારની દેખરેખ પ્રણાલી પર પણ પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. આખરે કેવી રીતે એક વ્યક્તિ બે અલગ-અલગ જિલ્લામાં આટલા લાંબા સમય સુધી સરકારી નોકરી કરતો રહ્યો? નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે તે સમયે વિભાગીય રેકોર્ડ સંપૂર્ણપણે ડિજિટાઇઝ્ડ નહોતા, જેના કારણે આવી અનિયમિતતાઓ લાંબા સમય સુધી છુપાયેલી રહી. જોકે, હવે, ડિજિટલ રેકોર્ડ અને આધાર-આધારિત ચકાસણીને કારણે આવા કેસોની શક્યતા ખૂબ ઓછી થઈ ગઈ છે.
