કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ રવિવારે વ્હીસલબ્લોઅર (ગેરરીતિઓ ઉજાગર કરનાર) વિદ્યાર્થી સાર્થક સિદ્ધાંત અને તેના સાથી નિસર્ગ અધિકારીના ભારોભાર વખાણ કર્યા છે. આ બંને યુવાનોએ સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) ના ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ સિસ્ટમ (OSM) ના ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં કથિત ગેરરીતિઓનો પર્દાફાશ કર્યો છે. રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું હતું કે, આ બે યુવાનોએ જે કરી બતાવ્યું છે તે દેશની મોટી મીડિયા સંસ્થાઓ અને તપાસ એજન્સીઓ પણ કરી શકી નથી.
લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ તાજેતરમાં જ સાર્થક સિદ્ધાંત સાથે મુલાકાત કરી હતી, જેનો એક વીડિયો તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર શેર કર્યો છે. તેમણે આ 18 વર્ષના વિદ્યાર્થીની આટલી નાની ઉંમરે પણ સિસ્ટમ સામે સવાલો ઉઠાવવા અને જવાબો શોધવાની તેની નીડરતાની પ્રશંસા કરી હતી.
વીડિયોની સાથે હિન્દીમાં લખેલી એક પોસ્ટમાં રાહુલ ગાંધીએ સાર્થકના ‘વિચારો, હિંમત અને સિદ્ધાંતો’ને સર્વોચ્ચ ગણાવ્યા હતા. તેમણે લખ્યું, સાર્થક માત્ર 18 વર્ષનો છે, પરંતુ વિચારો, હિંમત અને સિદ્ધાંતોની બાબતમાં તે કોઈનાથી પાછળ નથી.
સિદ્ધાંત અને 19 વર્ષના નિસર્ગ અધિકારી દ્વારા CBSE ની OSM ટેન્ડરિંગ પ્રક્રિયાની કરવામાં આવેલી તપાસનો ઉલ્લેખ કરતા ગાંધીએ કહ્યું કે આ કિશોરોએ દેશની સર્વોચ્ચ તપાસ એજન્સી કરતા પણ ચડિયાતી કામગીરી કરી છે. તેમણે ઉમેર્યું, દેશના એક 18 વર્ષના યુવાને સાબિત કરી દીધું કે તે CBI કરતા પણ વધુ ઝડપી અને તેજ છે; યુવાનોની આ જીત, સાચા અર્થમાં સરકારની હાર છે.
રાહુલ ગાંધીએ આ ઘટનાનો ઉપયોગ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના યુવાનો પ્રત્યેના અભિગમ પર આકરા પ્રહારો કરવા માટે કર્યો હતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે સત્તા સામે સવાલો પૂછવા એ લોકશાહી માટે અનિવાર્ય છે.
ગાંધીએ કટાક્ષ કરતા કહ્યું, મોદીજી ઈચ્છે છે કે આપણા દેશના યુવાનો આંખો બંધ કરીને, કોઈ પણ સવાલ પૂછ્યા વિના બસ રીલ્સ (reels) બનાવતા રહે અને પકોડા તળતા રહે. પરંતુ આ યુવાનોએ સવાલો પૂછ્યા પણ ખરા અને તેના જવાબો શોધી પણ કાઢ્યા.
સાર્થક અને નિસર્ગને ભારતના યુવાનોની સાચી ક્ષમતાના ઉદાહરણ ગણાવતા તેમણે ઉમેર્યું, આ જ ભારતની સાચી યુવા શક્તિ છે – જિજ્ઞાસુ, જાગૃત અને માહિતગાર. અને યાદ રાખજો, દેશના ભવિષ્યને ક્યારેય ભટકાવી શકાશે નહીં.
કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી ગયા મંગળવારે સાર્થક સિદ્ધાંત અને તેના પરિવારને મળ્યા હતા. આ મુલાકાત બાદ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પર તસવીરો શેર કરીને વિદ્યાર્થીને સમર્થન આપતો સંદેશ પાઠવ્યો હતો અને લખ્યું હતું કે, સાર્થક, તારા સિદ્ધાંતો પર અડગ રહેજે.
ડિજિટલ મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ એટલે કે OSM સિસ્ટમના અમલીકરણ સામે સવાલ ઉઠાવનારાઓમાં સાર્થક એક પ્રમુખ ચહેરો બનીને ઉભરી આવ્યો છે. તેણે ડિજિટલ મૂલ્યાંકન પ્રણાલી સાથે જોડાયેલી ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં કથિત ગેરરીતિઓ અંગે મંગળવારે એક સંસદીય સમિતિ (parliamentary panel) સમક્ષ વિસ્તૃત પ્રેઝન્ટેશન પણ આપ્યું હતું.
રવિવારે શેર કરાયેલા વીડિયોમાં રાહુલ ગાંધી સાર્થકને પૂછતા જોવા મળે છે કે તેણે આ કથિત ગેરરીતિઓ સાથે જોડાયેલી માહિતી કેવી રીતે એકત્ર કરી? આ સાથે જ તેમણે ઇન્વેસ્ટિગેટિવ જર્નાલિસ્ટ્સ (ખોજકર્તા પત્રકારો) જેવું શ્રેષ્ઠ કામ કરવા બદલ સાર્થકને શાબાશી આપી હતી.
શું છે આ OSM વિવાદ?
આ સમગ્ર વિવાદ CBSE ના એ નિર્ણય સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં ધોરણ 12 ની બોર્ડ પરીક્ષાઓ માટે પરંપરાગત પેપર મૂલ્યાંકનને બદલે ડિજિટલ ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ સિસ્ટમ (OSM) દાખલ કરવામાં આવી હતી.
આ વિવાદ ત્યારે વકર્યો જ્યારે કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ આક્ષેપ કર્યો કે બોર્ડ દ્વારા અપલોડ કરવામાં આવેલી સ્કેન કરેલી ઉત્તરવહીઓ (answer sheets) ના હસ્તાક્ષર (handwriting) તેમના પોતાના નથી. આનાથી સિસ્ટમની અંદર ઉત્તરવહીઓની અદલાબદલી થઈ હોવાની ગંભીર આશંકાઓ પેદા થઈ હતી.
આ મુદ્દો હવે એક મોટા રાજકીય વિવાદમાં ફેરવાઈ ગયો છે. વિવાદ વધતા સરકારે તાજેતરમાં જ CBSE ના બે વરિષ્ઠ અધિકારીઓને તેમના પદ પરથી હટાવી દીધા છે. જોકે, કોંગ્રેસે સરકારના આ પગલાને માત્ર ‘ભીનું સંકેલવાનો’ (cover-up) પ્રયાસ ગણાવીને ફગાવી દીધો છે.
રાહુલ ગાંધીએ આ મામલે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ કરી છે અને સમગ્ર કૌભાંડની સ્વતંત્ર ન્યાયિક તપાસ (judicial inquiry) કરાવવાની માંગ દોહરાવી છે.