મંગળવારે જાહેર કરાયેલા એક નવા અહેવાલ મુજબ, પાછલાં એક વર્ષમાં દુનિયા પહેલા કરતાં વધુ ખતરનાક બની ગઈ છે. ગ્લોબલ પીસ ઇન્ડેક્સ (GPI) અનુસાર, 99 દેશોમાં શાંતિની સ્થિતિ ઘણી ખરાબ રીતે બગડી છે. લગભગ બે દાયકા પહેલા પીસ ઇન્ડેક્સ શરૂ થયા પછી આ એક વર્ષમાં સૌથી મોટો ઘટાડો છે.
ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ઇકોનોમિક્સ એન્ડ પીસ (IEP)ના અહેવાલ મુજબ, ઇન્ડેક્સમાં સમાવિષ્ટ 119 દેશો (લગભગ 73 ટકા) હવે 2007 કરતા ઓછા શાંતિપૂર્ણ છે.
જ્યારે, વિશ્વમાં રાજ્ય-આધારિત સંઘર્ષોની સંખ્યા વધીને 61 થઈ ગઈ છે, જે બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી સૌથી વધુ છે.
આઇસલેન્ડ સતત 19મા વર્ષે વિશ્વનો સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશ રહ્યો છે. તે પછી ન્યુઝીલેન્ડ, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડ, સ્લોવેનિયા અને આયર્લેન્ડ આવે છે.
રશિયા પ્રથમ વખત યાદીમાં સૌથી નીચે આવી ગયું છે. સુદાન, ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો, યુક્રેન અને ઇઝરાયલ સૌથી ઓછા શાંતિપૂર્ણ દેશોમાં સામેલ છે.
રિપોર્ટ મુજબ, દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ સૌથી ઝડપથી બગડી છે. નેપાળ 26 સ્થાન નીચે ઉતરી ગયું છે, જે આ વર્ષે કોઈપણ દેશ માટે સૌથી મોટો ઘટાડો છે. પાકિસ્તાન 152મા સ્થાને આવી ગયું છે. ભારત તેના અગાઉના 115મા સ્થાને ટકી રહ્યું છે.
આ દરમિયાન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઇતિહાસમાં તેના સૌથી ખરાબ ક્રમાંક, 134મા સ્થાને આવી ગયું છે. રાજકીય અસ્થિરતા અને હિંસક વિરોધમાં વધારો આના મુખ્ય કારણો તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
IEPના સ્થાપક અને કાર્યકારી અધ્યક્ષ સ્ટીવ કિલીલિયાએ જણાવ્યું હતું કે દક્ષિણ એશિયાથી ઈરાન, સમગ્ર મધ્ય પૂર્વ અને હોર્ન ઓફ આફ્રિકા સુધી અસ્થિરતાનો લાંબો પટ્ટો ઉભો થયો છે, જે વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પડકાર ઉભો કરે છે.
રિપોર્ટ મુજબ, હિંસાની વૈશ્વિક આર્થિક અસર 2025માં 3.2 ટકા વધવાનો અંદાજ છે, જે 21.81 ટ્રિલિયન ડૉલર સુધી પહોંચશે. આ વૈશ્વિક GDPના 10.5 ટકા દર્શાવે છે.
10 સૌથી વધુ સંઘર્ષગ્રસ્ત દેશોમાં હિંસાનો આર્થિક ખર્ચ સરેરાશ GDPના 23.4 ટકા જેટલો છે, જે વિશ્વના સૌથી શાંતિપૂર્ણ દેશો કરતા 10 ગણાથી વધુ છે.
સ્ટીવ કિલીલીયાએ જણાવ્યું હતું કે, વિશ્વ ‘ગ્રેટ ફ્રેગમેન્ટેશન’ના સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ભૂરાજકીય અને તકનીકી ફેરફારો એટલી ઝડપથી થઈ રહ્યા છે કે, શાંતિ રક્ષા સંગઠનો અને સરકારો તેની સાથે ગતિશીલતા નથી રાખી શકતી.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI) અને ડ્રોન ટેકનોલોજીએ આધુનિક યુદ્ધમાં ખુબ મોટું પરિવર્તન લાવ્યું છે. 2018 અને 2025 વચ્ચે ડ્રોન હુમલામાં 11,500 ટકાથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે. ડ્રોનનો ઉપયોગ હવે ફક્ત દેશો દ્વારા જ નહીં પરંતુ 565 સશસ્ત્ર સંગઠનો દ્વારા પણ થવા લાગ્યો છે.
AI ને કારણે, લક્ષ્ય બનાવવાની પ્રક્રિયામાં પહેલા લગભગ એક દિવસ લાગતો હતો, તે હવે સેકન્ડોમાં પૂરું થાય છે.
સ્ટીવ કિલીલીયાએ જણાવ્યું હતું કે, ‘AI અને ડ્રોન ટેકનોલોજી ઓછામાં ઓછી માનવ સંડોવણી સાથે જીવન-મરણના નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે. આનાથી સામાન્ય નાગરિકની જાનહાનિમાં વધારો થઈ રહ્યો છે.’
અહેવાલ મુજબ, મધ્ય પૂર્વ વૈશ્વિક અસ્થિરતાનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર બની ગયું છે. તે ઈરાન સાથેના યુદ્ધને એક વિશાળ ભૂરાજકીય બળ મલ્ટીપ્લાયર તરીકે વર્ણવે છે, જેની અસરો સંઘર્ષ ક્ષેત્રથી ઘણી આગળ ફેલાયેલી છે.
સૂચકાંકમાં ઇઝરાયલ 163 દેશોમાંથી 159મા ક્રમે છે, જે તેને વિશ્વના 5 સૌથી ઓછા શાંતિપૂર્ણ દેશોમાંનો એક બનાવે છે.
આ ઉપરાંત, ગાઝા પટ્ટીમાં આશરે 81 ટકા ઇમારતોને નુકસાન થયું છે અથવા સંપૂર્ણપણે નાશ પામી છે, અને સંઘર્ષથી મૃત્યુ પામેલા લોકોની કુલ સંખ્યા 1 લાખથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે.
અહેવાલ મુજબ, 2008માં 59 દેશો બાહ્ય સંઘર્ષોમાં સામેલ હતા, જ્યારે 2026 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને 103 થઈ ગઈ છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે, યુદ્ધો પહેલા કરતાં વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય બની ગયા છે.
આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક લશ્કરી ખર્ચ 2025માં રેકોર્ડ 2.9 ટ્રિલિયન ડૉલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. રશિયાના 2022માં યુક્રેન પર આક્રમણ પછી, યુરોપે તેની દાયકાઓથી ચાલી આવતી લશ્કરી ઘટાડાની નીતિને ઉલટાવી દીધી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સિવાયના બીજા દેશોનો લશ્કરી ખર્ચ 9.2 ટકા વધ્યો છે.
આ અહેવાલમાં સુદાનના ગૃહયુદ્ધને વિશ્વના સૌથી ગંભીર માનવતાવાદી સંકટ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે, જેમાં અંદાજે દોઢ લાખ લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા અને 1.2 કરોડથી વધુ લોકો વિસ્થાપિત થયા હતા.