જો તમે પણ બજારમાં મળતા પેકેજ્ડ ખાદ્યપદાર્થો પર લખેલા ‘નો એડેડ શુગર’, ‘100% નેચરલ’ કે ‘હાર્ટ પ્રો’ જેવા લોભામણા દાવાઓ પર આંધળો ભરોસો કરો છો, તો સાવધ થઈ જવાની જરૂર છે. દેશની સર્વોચ્ચ ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમનકારી સંસ્થા, ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ બજારમાં સક્રિય ડઝનથી વધુ જાણીતી ફૂડ બ્રાન્ડ્સના દાવાઓને ભ્રામક અને વૈજ્ઞાનિક કસોટી પર ફેઈલ જાહેર કરીને તેમને ‘કારણ દર્શાવો’ નોટિસ ફટકારી છે.
FSSAI નો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે કંપનીઓ પોતાના ઉત્પાદનોનું વેચાણ વધારવા માટે પેકેટ પર એવા દાવા કરી રહી છે, જેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી અને તે ઉત્પાદનની અંદર રહેલી વાસ્તવિક સામગ્રી સાથે બિલકુલ મેળ ખાતા નથી.
FSSAI ની તપાસના દાયરામાં પ્લક (Pluck), બેલા (Bella), માસ્ટરચાઉ (MasterChow), સફોલા (Saffola), ફેરેરો-કિન્ડર જોય (Ferrero – Kinder Joy) અને ઓરવિલ માઉન્ટેન બાવર્ચી જેવા નામાંકિત બ્રાન્ડ્સ આવ્યા છે. આ ઉપરાંત ઇનક્રિપો ગોલ્ડ પાવડર વેનીલા, કોરિયન જિનસેંગ સપ્લીમેન્ટ, બુરાંશ સ્ક્વોશ, નેક્સા ઇન્ડસ્ટ્રીઝના અલ્કલાઇન ન્યુટ્રિઅન્ટ વોટર અને રો પ્રેસરી (Raw Pressery) ના અલ્ફોન્સો મેંગો ફ્રુટ ડ્રિંક અંગે પણ કડક વલણ અપનાવીને નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે. FSSAI એ તમામ સંબંધિત ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટરોને તાત્કાલિક સુધારાત્મક પગલાં લેવાની ચેતવણી આપી છે.
તપાસ દરમિયાન વિવિધ પ્રોડક્ટ્સમાં ગંભીર વિસંગતતાઓ સામે આવી છે:
‘નો એડેડ શુગર’ના નામે છેતરામણી: ‘પ્લક’ (Pluck) ના મેંગો ફ્રુટ જ્યુસ પર મોટા અક્ષરોમાં ‘નો એડેડ શુગર’ નો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ જ્યારે તેની સામગ્રીની તપાસ કરવામાં આવી તો તેમાં 51 ટકા કેરીનો માવો (પલ્પ) અને 49 ટકા શેરડીનો રસ મળ્યો હતો. FSSAI ના જણાવ્યા અનુસાર, શેરડીનો રસ કુદરતી રીતે ખાંડ (સુક્રોઝ) નો જ મુખ્ય સ્ત્રોત છે, તેથી તેને ‘નો એડેડ શુગર’ કહેવું ગ્રાહકોને સીધી રીતે ગેરમાર્ગે દોરવા સમાન છે.
પનીર પર ‘નેચરલ’ શબ્દ સામે વાંધો: ‘બેલા’ (Bella) ના નેચરલ પનીર પર પણ નિયમનકારે આકરો વાંધો ઉઠાવ્યો છે. FSSAI મુજબ, પનીર એ ‘કમ્પોઝિટ ફૂડ’ (મિશ્રિત ખાદ્યપદાર્થ) ની શ્રેણીમાં આવે છે, તેથી તેના માટે ‘નેચરલ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવો એ ભ્રામક બ્રાન્ડિંગના દાયરામાં આવે છે.
કિન્ડર જોય અને ટોફુ પણ શંકાના દાયરામાં: બાળકોના મનપસંદ પ્રોડક્ટ ફેરેરોની ‘કિન્ડર જોય’ (Kinder Joy) દ્વારા કરવામાં આવતા ‘રિચ ઇન મિલ્ક સોલિડ્સ’ (દૂધના પોષક તત્વોથી ભરપૂર) ના દાવાને નિયમનકારે ભ્રામક ગણાવ્યો છે. બીજી તરફ, ગૌર હેલ્ધી ફૂડના ‘સિલ્કેન ટોફુ’ પર કરવામાં આવેલા ‘100% વેજ’ અને ‘રિચ ઇન વિટામિન્સ’ ના દાવાઓ પણ અપ્રમાણિત સાબિત થયા છે.
સફોલા અને માસ્ટરચાઉ પાસે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા માંગવામાં આવ્યા
‘માસ્ટરચાઉ’ (MasterChow) ના રેમન નૂડલ્સ પર લખેલા ‘100% નેચરલ’ અને ‘ફ્રેશલી મેડ’ (તાજું બનાવેલું) જેવા દાવાઓ પર સવાલો ઉભા થયા છે.
‘સફોલા ટોટલ હાર્ટ પ્રો મલ્ટી સોર્સ કુકિંગ ઓઈલ’ દ્વારા કરવામાં આવતી ‘હાર્ટ પ્રો’ બ્રાન્ડિંગ અને ‘ગુડ ફેટ્સ બેલેન્સ’ ના દાવાઓની પણ સઘન તપાસ થઈ રહી છે. કંપનીને તેની ‘લેસોર્બ ફોર લેસ ઓઈલ એબ્સોર્પ્શન’ (ઓછું તેલ શોષવાની ટેકનોલોજી) ના પક્ષમાં નક્કર વૈજ્ઞાનિક પુરાવા રજૂ કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
આ ઉપરાંત ‘એઝ-ઈટ-ઈઝ’ (As-It-Is) ના ‘એટોક પીડબ્લ્યુઆર વ્હે એક્સએલ’ પ્રોડક્ટ પર લખેલા ‘પ્યોર એન્ડ હેલ્ધી’, ‘100% ઓથેન્ટિક’, ‘ઇઝી ડાયજેસ્ટ’ અને ‘રેપિડ રિકવરી’ જેવા ભારેખમ શબ્દોના ઉપયોગ માટે પણ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા માંગવામાં આવ્યા છે.
FSSAI ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય અને તેમના અધિકારો સાથેની રમત બિલકુલ ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં. તમામ કંપનીઓને સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ ભ્રામક જાહેરાતો અને લેબલોમાં તાત્કાલિક સુધારો કરે, અન્યથા તેમની સામે ફૂડ સેફ્ટી એક્ટ હેઠળ કડક શિક્ષાત્મક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે અને ભારે દંડ ફટકારવામાં આવશે.