ઇઝરાયેલમાં અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ (કટ્ટરપંથી યહૂદી – જેને ત્યાં Haredi કહેવાય છે) સમુદાયની સૈન્ય ભરતીનો વિવાદ ખૂબ જૂનો અને સંવેદનશીલ છે. પરંતુ હાલમાં (મે 2026માં) આ વિવાદ એટલો વધી ગયો છે કે તેના કારણે વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુની સરકાર પતન તરફ ધકેલાઈ રહી છે.
આ સમગ્ર વિવાદ અને તેનાથી સર્જાયેલા રાજકીય સંકટને સરળ ભાષામાં સમજીએ:
વિવાદ શું છે? (The Core Issue)
ઇઝરાયેલમાં 18 વર્ષની ઉંમર થતાં જ દરેક સામાન્ય નાગરિક (પુરુષ અને મહિલા) માટે સેનામાં સેવા આપવી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે. પરંતુ દેશની સ્થાપના (1948) સમયથી જ અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ યહૂદી સમુદાયના યુવાનોને એક વિશેષ છૂટછાટ આપવામાં આવી હતી.
• ધાર્મિક અભ્યાસની છૂટ: જો આ સમુદાયના યુવાનો ધાર્મિક શાળા (Yeshiva) માં થોરાહ (Torah – તેમનો પવિત્ર ગ્રંથ) નો અભ્યાસ કરતા હોય, તો તેમને સૈન્ય ભરતીમાંથી મુક્તિ (Exemption) મળતી હતી.
• વસ્તીમાં વધારો: શરૂઆતમાં આ છૂટ માત્ર થોડાક સો વિદ્યાર્થીઓ માટે હતી, પરંતુ આજે આ સમુદાય ઇઝરાયેલની વસ્તીના આશરે 13% જેટલો છે. દર વર્ષે હજારો યુવાનો આ નિયમ હેઠળ સેનામાં જોડાતા નથી.
સામાન્ય જનતામાં નારાજગી કેમ વધી?
7 ઓક્ટોબરના હમાસના હુમલા અને ત્યારપછી શરૂ થયેલા લાંબા યુદ્ધને કારણે ઇઝરાયેલી સેનામાં સૈનિકોની અછત ઊભી થઈ છે. ઘણા સામાન્ય ઇઝરાયેલી નાગરિકો યુદ્ધમાં જીવ ગુમાવી રહ્યા છે અથવા લાંબા સમય સુધી રિઝર્વ આર્મી તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે. આનાથી બિન-ધાર્મિક (Secular) ઇઝરાયેલીઓમાં ભારે રોષ છે કે, ‘જ્યારે દેશ યુદ્ધ લડી રહ્યો છે, ત્યારે એક ચોક્કસ સમુદાય દેશની રક્ષા માટે લોહી કેમ નથી વહાવતો?’
સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
આ અસમાનતા વિરુદ્ધ મામલો કોર્ટમાં ગયો. ઇઝરાયેલની સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો કે આ પ્રકારની સામૂહિક મુક્તિ ગેરબંધારણીય છે અને સરકારને આદેશ આપ્યો કે અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ યુવાનોની પણ સેનામાં ભરતી શરૂ કરવામાં આવે. સાથે જ, કોર્ટે સૈન્યમાં ન જોડાતા ધાર્મિક વિદ્યાર્થીઓની શાળાઓને મળતી સરકારી ગ્રાન્ટ (સબસિડી) પણ રોકી દીધી.
નેતન્યાહુ સરકાર કેમ સંકટમાં આવી?
વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુની સરકાર બહુમતી માટે સંપૂર્ણપણે અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ ધાર્મિક પક્ષો (જેવા કે UTJ અને Shas) ના સમર્થન પર ટકેલી છે. આ પક્ષોની માંગ છે કે નેતન્યાહુ સંસદમાં નવો કાયદો લાવીને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશને પલટી નાખે અને તેમના યુવાનોની સૈન્ય મુક્તિ કાયમ રાખે.
અહીં નેતન્યાહુ બે બાજુથી ફસાયા છે:
1. ધાર્મિક પક્ષોનું દબાણ: અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ પક્ષોએ ચીમકી આપી હતી કે જો તેમના યુવાનોને બચાવતો કાયદો પાસ નહીં થાય, તો તેઓ સરકાર પાડી દેશે.
2. પોતાના જ પક્ષનો વિરોધ: નેતન્યાહુની પોતાની પાર્ટી (Likud) અને ગઠબંધનના અન્ય રાષ્ટ્રવાદી સભ્યો પણ અત્યારે યુદ્ધના માહોલમાં આ મુક્તિ આપવાની વિરુદ્ધમાં છે. તેઓ જાણે છે કે જો તેઓ આવો કાયદો લાવશે, તો સામાન્ય જનતા તેમનાથી નારાજ થઈ જશે.
તત્કાલીન સંકટ (મે 2026)
નેતન્યાહુએ સંસદમાં પૂરતું સમર્થન ન હોવાને કારણે આ બિલને વહેલી તકે પાસ કરવાનો ઇનકાર કર્યો અને તેને ચૂંટણી પછી લાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. આનાથી નારાજ થઈને અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ પક્ષો (જેમ કે Degel HaTorah) એ નેતન્યાહુ પરથી વિશ્વાસ ગુમાવી દીધો.
પરિણામે, સરકારી ગઠબંધનની અંદર જ એવો નિર્ણય લેવાયો કે વિપક્ષના હાથમાં કમાન સોંપવા કરતાં પોતે જ સંસદ ભંગ કરવાનો પ્રસ્તાવ લાવવો સારો. આ જ કારણે 20 મે 2026ના રોજ ઇઝરાયેલી સંસદ (નેસેટ) ને ભંગ કરવાના પ્રારંભિક બિલને 110 વિરુદ્ધ 0 મતોથી મંજૂરી મળી ગઈ.
જો આગામી દિવસોમાં આ બિલ ફાઈનલ થઈ જશે, તો ઓક્ટોબર 2026માં યોજાનારી નિયમિત ચૂંટણી વહેલી એટલે કે ઓગસ્ટ અથવા સપ્ટેમ્બર 2026માં જ યોજાઈ જશે. આ વિવાદ માત્ર ધાર્મિક નથી, પરંતુ ઇઝરાયેલના અસ્તિત્વ, સમાનતા અને સૈન્ય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો મોટો સામાજિક મુદ્દો બની ગયો છે.