અમેરિકી સેનેટે રશિયન તેલ અને ગેસ ખરીદતા દેશો પર 100% સુધીનો ટેરિફ લાદવાની સત્તા આપતો એક મહત્વપૂર્ણ ખરડો પસાર કર્યો છે. આ ખરડામાં જે પાંચ મુખ્ય દેશોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા છે તેમાં ભારતનું નામ પણ સામેલ છે. સેનેટમાં 86-11ની જંગી બહુમતીથી પસાર થયેલા આ ખરડાનું નામ ‘લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સેંક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઇરાન એક્ટ ઓફ 2026’ રાખવામાં આવ્યું છે. હાલ આ ખરડો હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સ (અમેરિકી નીચલા ગૃહ)ની વિચારણા હેઠળ છે, જેની બેઠક 31 ઓગસ્ટે ફરી મળવાની છે. યુક્રેન વિરુદ્ધ રશિયાના સૈન્ય અભિયાનને મળતા આર્થિક ટેકાને રોકવાના આશયથી બનાવવામાં આવેલા આ કાયદા હેઠળ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિને આ ટેરિફ લાદવાની સ્વેચ્છિક સત્તા આપવામાં આવી છે.
‘ફાઇનાન્શિયલ એક્સપ્રેસ’ના અહેવાલ મુજબ, આ બિલમાં રશિયન તેલ અને ગેસની સૌથી વધુ આયાત કરતા ટોચના પાંચ દેશો—ચીન, ભારત, અઝરબૈજાન, હંગેરી અને સ્લોવેકિયાને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. જુલાઈ મહિનામાં રશિયા પાસેથી ભારતની ક્રૂડ ઓઇલની આયાત રેકોર્ડ 27.8 લાખ બેરલ પ્રતિદિન સુધી પહોંચ્યા બાદ આ કડક પદક્ષેપ લેવામાં આવ્યો છે. ખરડાના સમર્થકોનો તર્ક છે કે આ પ્રકારની ખરીદીથી રશિયાના અર્થતંત્ર અને યુક્રેન સામેના તેના યુદ્ધને નાણાકીય બળ મળી રહ્યું છે.
‘ધ હિન્દુ’ના અહેવાલ અનુસાર, આ વિધેયક દ્વારા 1996ના ‘ઇરાન સેંક્શન્સ એક્ટ’ને પણ 2031 સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે, જે ઇરાનના ઊર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરતી કંપનીઓ પર દંડકીય કાર્યવાહીની જોગવાઈ કરે છે. આ બિલ સ્વર્ગસ્થ સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામ અને ડેમોક્રેટ નેતા રિચર્ડ બ્લુમેન્થલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. જુલાઈમાં ગ્રેહામના અવસાન બાદ, યુક્રેનના હિમાયતી તરીકેની તેમની વિરાસતને શ્રદ્ધાંજલિ રૂપે બંને પક્ષોના સમર્થનથી આ બિલ પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, રશિયાના કુલ કુદરતી ગેસ નિકાસમાંથી 15% કરતાં ઓછી આયાત કરનારા દેશો માટે આ બિલમાં છૂટછાટની પણ જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે.
અહેવાલો દર્શાવે છે કે રશિયન કાચા તેલના બીજા સૌથી મોટા ખરીદદાર તરીકે ભારતની અમેરિકા ખાતે થતી નિકાસ પર સીધું જોખમ ઊભું થયું છે. આ ખરડો આપોઆપ ટેરિફ લાગુ કરતો નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રપતિને તે લાદવાની સત્તા આપે છે, જેમાં ટેરિફનો આખરી દર અમેરિકી ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ (USTR) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, રાષ્ટ્રપતિ પાસે વિશેષ છૂટછાટ આપવાની પણ સત્તા રહેશે, જેના માટે કોંગ્રેસને પ્રમાણપત્ર આપવું પડશે અને દર 180 દિવસે તેની સમીક્ષા કરવી પડશે.
‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ના અહેવાલ મુજબ, આ કાયદાકીય માળખું બંને દેશોની સરકારોને વાટાઘાટો માટે લવચીકતા આપે છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્ર ટેરિફ દર 100%ની મર્યાદાથી ઓછો રાખી શકે છે અથવા રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને વેવરનો ઉપયોગ કરી શકે છે. હાલમાં ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર કરારને આખરી ઓપ આપવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે, તેથી ભારતીય વાટાઘાટકારોએ ચાલુ વેપાર વાટાઘાટોમાં સ્પર્ધાત્મક લાભ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
સ્વર્ગસ્થ સેનેટરના બહેન ડાર્લીન ગ્રેહામે વિવિધ માધ્યમોમાં ટાંકવામાં આવેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, “આ બિલ રશિયાના અર્થતંત્રને ટકાવી રાખનારા મુખ્ય દેશોને એક સરળ પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પસંદગી કરવા મજબૂર કરે છે – અમેરિકા સાથે વેપાર કરવો કે રશિયાનું સસ્તું તેલ ખરીદવું.”
બીજી તરફ, વ્હાઇટ હાઉસ નેશનલ ઇકોનોમિક કાઉન્સિલના ડાયરેક્ટર કેવિન હેસેટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત-અમેરિકા વેપાર વાટાઘાટો પર આ બિલની શું અસર પડશે તેનો નિર્ણય વાટાઘાટકારો કરશે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે આ મુદ્દે પોતાનું વલણ પુનઃઉચ્ચારતા જણાવ્યું છે કે તેની ઊર્જા ખરીદી રાષ્ટ્રીય હિત અને દેશની ઊર્જા સુરક્ષાની જરૂરિયાતોથી સંચાલિત છે.
વિશ્લેષણ મુજબ, આ વિધેયક હેઠળ રશિયન નેતાઓ, ઉદ્યોગપતિઓ અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પર પણ પ્રતિબંધો મૂકવાની માંગ કરવામાં આવી છે. જોકે, કેટલાક અમેરિકી સાંસદોએ એવી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે આ બિલ રાષ્ટ્રપતિને ટેરિફ અંગે વ્યાપક સત્તાઓ આપે છે, જેનો ઉપયોગ ભવિષ્યના વેપાર વિવાદોમાં મોટા પાયે થઈ શકે છે.
‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતના વિપક્ષી નેતાઓએ સ્થિતિને સંભાળવાની સરકારની નીતિની ટીકા કરી છે અને દાવો કર્યો છે કે અમેરિકાના આ નવો પગલો ભારતના આર્થિક હિતો પર વિપરીત અસર કરી શકે છે. બિલ પસાર થતાં જ ભારતની વિદેશ નીતિ અને ઊર્જા સુરક્ષા રણનીતિ અંગે દેશભરમાં રાજકીય ચર્ચા તીવ્ર બની છે.
સેનેટર રિચર્ડ બ્લુમેન્થલે નોંધ્યું હતું કે, “આ કડક પ્રતિબંધો અને ટેરિફ એવા તમામ પરિબળોને રોકશે જેઓ બહાદુર સ્વતંત્ર લોકો સામેના આ ઘાતકી અને ગુનાહિત આક્રમણના યુદ્ધમાં ભાગીદાર છે.”
દરમિયાન, યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદોમિર ઝેલેન્સ્કીએ આ બિલ પસાર કરવા બદલ અમેરિકી સેનેટનો જાહેર આભાર માન્યો છે. તેમણે ઉમેર્યું કે આનાથી રશિયા પર દબાણ વધશે અને યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાના યુક્રેનના પ્રયાસોને બળ મળશે. હવે આ બિલ અંગેના આગળના પગલાં હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સની મંજૂરી અને ત્યારબાદની કારોબારી કાર્યવાહી પર નિર્ભર રહેશે.