શું ગૌમૂત્ર હવે ચિકનગુનિયાનો ઈલાજ બની શકશે? ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેકનોલોજી (IIT રૂરકી)ના સંશોધકોએ એક અભ્યાસ હાથ ધર્યો હતો, જેમાં ગૌમૂત્રના અર્કમાં એવા સંયોજનો મળ્યા જે ચિકનગુનિયા વાયરસ સામે અસર બતાવે છે. આ સંયોજનો ચિકનગુનિયા વાયરસની પ્રવૃત્તિને રોકવા અથવા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
આ સંશોધન ACS એગ્રીકલ્ચરલ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું હતું. તેનું નેતૃત્વ IIT રૂરકીના બાયોસાયન્સ અને બાયોએન્જિનિયરિંગ વિભાગના પ્રોફેસર શૈલી તોમર અને તેમની ટીમ, દેશભરની અગ્રણી આયુર્વેદિક અને બાયોમેડિકલ સંસ્થાઓના સંશોધકો સાથે મળીને કર્યું હતું.
આવો સમજી લઈએ કે, સંશોધનમાં શું બહાર આવ્યું છે. બધા પ્રયોગો ગૌમૂત્રના અર્ક પર કરવામાં આવ્યા હતા, જે સામાન્ય ગૌમૂત્ર નથી. ગૌમૂત્રનો અર્ક તૈયાર કરવા માટે, પહેલા દેશી ગાયોમાંથી તાજો પેશાબ એકત્રિત કરવામાં આવે છે. પછી તેને બંધ વાસણ અથવા કન્ટેનરમાં મૂકીને ઉકાળવામાં આવે છે. જ્યારે તે ઉકળે છે, ત્યારે વરાળ ઉત્પન્ન થાય છે. આ વરાળને ઠંડુ કરીને પ્રવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રવાહીને ગૌમૂત્રનો અર્ક કહેવામાં આવે છે. તે શુદ્ધ હોય છે, કારણ કે સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન ગૌમૂત્રમાં જોવા મળતા ઘણા તત્વો અથવા અશુદ્ધિઓ દૂર થઈ જાય છે.
પ્રયોગશાળા પરીક્ષણો દર્શાવે છે કે, આ ગૌમૂત્રના અર્કથી ચિકનગુનિયા વાયરસ 90 ટકાથી વધારે ઓછો કરી શકાયો. જ્યારે ગૌમૂત્રના અર્કને નાઇજેલા બીજમાંથી થાઇમોક્વિનોન અને કાળા મરીમાંથી પાઇપેરિન સાથે મેળવવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે વાયરસ 99.85 ટકા સુધી ઓછો થયો હતો.
વધુ પરીક્ષણો દર્શાવે છે કે, બેન્ઝોઇક એસિડ, હિપ્યુરિક એસિડ અને ઓલિક એસિડ એવા મુખ્ય ઘટકો છે જે આ એન્ટિવાયરલ પ્રવૃત્તિમાં ફાળો આપી શકે છે. આ તમામ સંયોજનો શરીરમાં રહેલા વાયરસના વધવાના કામને ધીમું કરી દે છે, જેના કારણે વાયરસ વધતા અટકી જાય છે. સંશોધકો માને છે કે, ભવિષ્યમાં આ સંયોજનોનો ઉપયોગ નવી એન્ટિવાયરલ દવાઓ વિકસાવવા માટે થઈ શકે છે.
આ એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે હાલમાં ચિકનગુનિયા માટે કોઈ ચોક્કસ સારવાર નથી. દવાઓ ફક્ત લક્ષણોને દૂર કરવા માટે આપવામાં આવે છે. તમે પહેલાથી જ જાણો છો કે ચિકનગુનિયા શું છે. તે એક વાયરલ રોગ છે જેના કેસ દર વર્ષે ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન વધે છે. તે ચિકનગુનિયા વાયરસને કારણે થાય છે, જે એડીસ મચ્છરના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે. ચિકનગુનિયામાં અચાનક, ખૂબ જ તાવ, માથાનો દુખાવો, શરીર અને સાંધામાં દુખાવો, થાક અને નબળાઈ આવે છે. ત્વચા પર ઝીણી ઝીણી ફોલ્લીઓ પણ દેખાઈ શકે છે. અને તાવ ઓછો થયા પછી પણ, શરીર અને સાંધાનો દુખાવો લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે. હાલમાં, ડૉક્ટરો ચિકનગુનિયાની સારવાર માટે મદદરૂપ સંભાળ પૂરી પાડે છે. આ રોગ સામાન્ય રીતે થોડા અઠવાડિયામાં જાતે જ ઠીક થઈ જાય છે, પરંતુ તેનો કોઈ ચોક્કસ ઈલાજ નથી.
સંશોધન વિશે બોલતા, અભ્યાસના અનુરૂપ લેખક પ્રોફેસર શૈલી તોમરે જણાવ્યું હતું કે, ‘અમારા સંશોધનમાં માત્ર ગૌમૂત્રના અર્કના કયા ઘટકો વાયરસ સામે અસરકારક હોઈ શકે છે તે ઓળખવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ એ પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે, અનેક કુદરતી ઘટકોને જોડીને બનાવેલ ફોર્મ્યુલા વધુ અસરકારક હોઈ શકે છે. આ પરિણામો ભવિષ્યમાં ચિકનગુનિયા અને તેના જેવા વાયરલ ચેપ સામે નવી એન્ટિવાયરલ દવાઓ અથવા સારવાર વિકસાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ આધાર પૂરો પાડે છે. જો કે, માનવોમાં તેમની સલામતી અને અસરકારકતા નક્કી કરવા માટે વધુ પ્રી-ક્લિનિકલ અને અન્ય અભ્યાસોની જરૂર પડશે.
IIT રૂરકીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પણ પોસ્ટ કર્યું, લખ્યું, ‘આ સંશોધન દર્શાવે છે કે, આયુર્વેદના પરંપરાગત જ્ઞાન અને આધુનિક બાયોટેકનોલોજીને જોડવાથી વાયરલ રોગો સામે નવી સારવાર વિકસાવી શકાય છે.’
આ સંશોધન વિશે આધુનિક દવાના ડોકટરો શું વિચારે છે તે જાણવા માટે, અમે શારદા હોસ્પિટલના આંતરિક દવા વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. શ્રેય શ્રીવાસ્તવ સાથે વાત કરી.
ડૉ. શ્રેય કહે છે કે, આ સંશોધન હજુ ખૂબ જ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. પ્રાપ્ત પરિણામો લેબ પરીક્ષણો પર આધારિત છે. પ્રાણીઓ અને મનુષ્યો પર ક્લિનિકલ ટ્રાયલ હજુ સુધી હાથ ધરવામાં આવ્યા નથી. તેથી, વધુ સંશોધન અને પરીક્ષણની જરૂર છે. એક બીજી વાત, જો કોઈને ચિકનગુનિયા હોય, તો તેણે સીધા ગૌમૂત્ર પીને પોતાની સારવાર કરવાનો પ્રયાસ ન કરવો જોઈએ. આ પદ્ધતિ હાનિકારક હોઈ શકે છે, કારણ કે સંશોધનમાં ખાસ તૈયાર કરાયેલ ગૌમૂત્રના અર્કનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. જો તમને ચિકનગુનિયાના લક્ષણોનો અનુભવ થાય છે, તો ડૉક્ટરને મળવું અને તેમની સૂચના મુજબ સારવાર લેવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.