સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) દ્વારા સોમવારે એક મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. બોર્ડના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં ધોરણ 9 માં અભ્યાસ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે ધોરણ 10 માં જશે ત્યારે તેમણે ત્રીજી ભાષા (Third Language) માટે કોઈ બોર્ડ પરીક્ષા આપવી પડશે નહીં. આ સાથે જ, ધોરણ 10 ના વર્તમાન બેચના વિદ્યાર્થીઓ માટે હાલની દ્વિ-ભાષા (Two-Language System) ની વ્યવસ્થા જ યથાવત રહેશે.
બોર્ડ તરફથી જણાવવામાં આવ્યું છે કે આ માર્ગદર્શિકા શૈક્ષણિક સત્ર 2026-27 થી અમલમાં આવશે. આ નવા માળખા હેઠળ, શૈક્ષણિક સત્ર 2026-27 થી ધોરણ 9 માં પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓએ ત્રણ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો પડશે, જેમાંથી ઓછામાં ઓછી બે ‘ભારતીય ભાષાઓ’ હોવી ફરજિયાત છે.
જો કે, એક વખતની પરિવર્તનકાલીન રાહત તરીકે, ધોરણ 9 ની વર્તમાન બેચ માટે ત્રીજી ભાષાનું મૂલ્યાંકન માત્ર શાળાના આંતરિક મૂલ્યાંકન દ્વારા જ કરવામાં આવશે. આ વિદ્યાર્થીઓ જ્યારે શૈક્ષણિક સત્ર 2027-28 માં ધોરણ 10 ની બોર્ડ પરીક્ષા આપશે, ત્યારે આ ત્રીજી ભાષા તે CBSE બોર્ડ પરીક્ષાનો ભાગ રહેશે નહીં.
આ રાહત હાલમાં ધોરણ 7 અને 8 માં અભ્યાસ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને પણ આપવામાં આવી છે. જે વિદ્યાર્થીઓએ અગાઉથી જ બે વિદેશી ભાષાઓ પસંદ કરી લીધી છે, તેઓ તેનો અભ્યાસ ચાલુ રાખી શકશે પરંતુ તેમણે એક ભારતીય ભાષા ઉમેરવી પડશે. જ્યારે આ વિદ્યાર્થીઓ ધોરણ 10 માં પહોંચશે, ત્યારે તેમણે પણ ત્રીજી ભાષાની બોર્ડ પરીક્ષા આપવાની રહેશે નહીં.
CBSE એ જણાવ્યું હતું કે આ પગલાનો હેતુ હાલની સિસ્ટમ હેઠળ ભણતા વિદ્યાર્થીઓની સજ્જતાને પ્રભાવિત કર્યા વિના, નવી ભાષા નીતિ તરફ એક સરળ અને વ્યવસ્થિત પરિવર્તન સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
શું કહે છે ત્રિ-ભાષા નીતિ?
ત્રિ-ભાષા ફોર્મ્યુલા એ રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020 નો એક ભાગ છે, જે એવી ભલામણ કરે છે કે વિદ્યાર્થીઓ શાળાકીય શિક્ષણ દરમિયાન ત્રણ ભાષાઓ શીખે, જેમાં ઓછામાં ઓછી બે મૂળ ભારતીય ભાષાઓ હોવી જોઈએ. આ નીતિ કોઈ ચોક્કસ ભાષાને ફરજિયાત બનાવતી નથી, પરંતુ તેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય ભાષાઓના શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે બહુભાષીયતા (Multilingualism) ને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
આ માળખા અંતર્ગત:
- જે વિદ્યાર્થીઓ પહેલાથી જ બે ભારતીય ભાષાઓનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, તેઓ ત્રીજી ભાષા તરીકે અન્ય કોઈ ભારતીય ભાષા અથવા તો અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ કે જર્મન જેવી બિન-ભારતીય (વિદેશી) ભાષા પસંદ કરી શકે છે.
- જે વિદ્યાર્થીઓ એક ભારતીય ભાષા અને એક વિદેશી ભાષા ભણી રહ્યા છે, તેમણે ત્રીજી ભાષા તરીકે અન્ય એક ભારતીય ભાષા પસંદ કરવી પડશે.
- એક વખતની ખાસ જોગવાઈ તરીકે, હાલમાં ધોરણ 9 માં અભ્યાસ કરતા જે વિદ્યાર્થીઓ બે વિદેશી ભાષાઓ (જેમ કે અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચ) ભણી રહ્યા છે, તેમને આ બંને ભાષાઓ ચાલુ રાખવાની મંજૂરી અપાશે, પરંતુ તેમણે ત્રીજી ભાષા તરીકે એક ભારતીય ભાષા ઉમેરવી પડશે.
આ શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓને નિયમોમાંથી મુક્તિ મળશે
બોર્ડે કેટલીક ચોક્કસ શ્રેણીઓને ફરજિયાત ભારતીય ત્રીજી ભાષાના નિયમમાંથી મુક્તિ આપી છે, જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
- દિવ્યાંગજન અધિકાર અધિનિયમ અનુસાર વિશેષ જરૂરિયાતો ધરાવતા બાળકો
- ભારતની બહાર આવેલી CBSE શાળાઓ.
- ભારત પરત ફરી રહેલા વિદેશી વિદ્યાર્થીઓ.
બોર્ડે વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે તે આ નીતિના અમલીકરણ માટે શાળાઓને ગ્રેડ-અનુરૂપ શૈક્ષણિક સામગ્રી ઉપલબ્ધ કરાવશે અને પૂરતો સહયોગ આપશે. CBSE એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ જોડાણના કારણે કોઈપણ વિદ્યાર્થીને કોઈ ગેરફાયદો કે નુકસાન થવું જોઈએ નહીં. આપણું મુખ્ય ધ્યાન પરીક્ષા પર નહીં, પરંતુ આનંદદાયક અને અર્થપૂર્ણ રીતે ભાષા શીખવા પર કેન્દ્રિત છે.