ભારતમાં હાલમાં જો કોઈ એક વિષય પર ચર્ચા થઈ રહી છે, તો તે છે ‘E20 પેટ્રોલ’. એટલે કે, એવું પેટ્રોલ કે જેમાં 20 ટકા ઇથેનોલ મેળવેલું હોય. ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ પ્રોગ્રામ (EBP) હેઠળ, 2014થી પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ભેળવવામાં આવી રહ્યું છે. સરકારે 2030 સુધીમાં E20 પેટ્રોલનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું. જોકે, 5 વર્ષ પહેલાં જ E20 પેટ્રોલનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું હતું.
આનાથી વિવાદ પણ થયો છે. જોકે, સરકાર દાવો કરે છે કે તે દરેક રીતે ફાયદાકારક છે. સરકારનો દાવો છે કે, ઇથેનોલ યુક્ત પેટ્રોલથી 2014-15થી ક્રૂડ ઓઇલની આયાતમાં 31 મિલિયન મેટ્રિક ટનનો ઘટાડો થયો છે, જેનાથી વિદેશી હૂંડિયામણમાં 1.90 લાખ કરોડથી વધુની બચત થઈ છે. આ ઉપરાંત, તેના પરિણામે ખેડૂતોને 1.60 લાખ કરોડથી વધુની ચુકવણી થઈ છે.
E20ને લગતા વિવાદમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે કે, જો ઇથેનોલ પેટ્રોલમાં ભેળવવામાં આવી રહ્યું છે, તો તેને ઓછી કિંમતે કેમ વેચવામાં આવી રહ્યું નથી? તેનું કારણ મોંઘુ ઇથેનોલ છે.
ઇથેનોલનું ઉત્પાદન ડિસ્ટિલરીઓમાં થાય છે અને તેલ કંપનીઓ દ્વારા ખરીદવામાં આવે છે. કેન્દ્ર સરકાર દર વર્ષે ઇથેનોલની કિંમત નક્કી કરે છે.
કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર (CEEW)ના અહેવાલ મુજબ, ESY 2024-25માં ઇથેનોલ ખરીદીનો વાસ્તવિક ખર્ચ આશરે રૂ. 87,390 કરોડ હતો. આમાંથી, રૂ. 62,566 કરોડ તેલ કંપનીઓનો ખર્ચ હતો. આનો અર્થ એ થયો કે ESY 2024-25માં, તેલ કંપનીઓએ ઇથેનોલ ખરીદી પર રૂ. 62,566 કરોડ ખર્ચ્યા હતા. બાકીના રૂ. 24,824 કરોડ સબસિડી અને અન્ય ખર્ચ પર ખર્ચ્યા હતા. ઇથેનોલ સપ્લાય વર્ષ (ESY), 1 નવેમ્બરથી 31 ઓક્ટોબર સુધી ચાલે છે.
હાલમાં, શેરડીમાંથી ઉત્પાદિત 1 લિટર ઇથેનોલની કિંમત રૂ. 65.61 છે, અને મકાઈમાંથી રૂ. 71.86 છે. પરિણામે, એક લિટર ઇથેનોલની કિંમત સરેરાશ રૂ. 71 છે.
કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના જણાવ્યા અનુસાર, 2014માં દેશભરમાં ઇથેનોલનું ઉત્પાદન 380 મિલિયન લિટર હતું, જે જૂન 2025 સુધીમાં વધીને 661.1 મિલિયન લિટર થયું.
ગયા વર્ષે 18 ડિસેમ્બરે, કેન્દ્ર સરકારે રાજ્યસભાને માહિતી આપી હતી કે ESY 2024-25 નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન, 1,000 કરોડ લિટરથી વધુ ઇથેનોલ પેટ્રોલમાં ભેળવવામાં આવ્યું હતું. જેના પરિણામે E20નું ઉત્પાદન થયું. સરકારનો દાવો છે કે, ભારત હાલમાં વાર્ષિક 20 અબજ લિટર ઇથેનોલનું ઉત્પાદન કરી શકે છે.
એક લિટર ઇથેનોલની કિંમત સરેરાશ રૂ. 71 છે. તેથી સવાલ એ ઉભો થાય છે કે, જો ઇથેનોલ આટલું મોંઘું છે, તો તેના ફાયદા શું છે?
આ પાછળ સરકારનો તર્ક એ છે કે, ઇથેનોલ કોઈ દિવસ પેટ્રોલની કિંમત ઘટાડવા માટે ઉમેરવામાં આવી રહ્યો નથી, પરંતુ તેનો ઈરાદો ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડવા માટેનો છે. સરકારનો દાવો છે કે, ઇથેનોલને કારણે જ છેલ્લા 4 વર્ષમાં ભારતમાં ઇંધણના ભાવ ખૂબ ઓછા વધ્યા છે. 4 વર્ષમાં, ભારતમાં પેટ્રોલના ભાવમાં 6 ટકા કરતા ઓછો વધારો થયો છે.