બોમ્બે હાઈકોર્ટે બે અલગ-અલગ કેસોમાં IAS અધિકારી તુકારામ મુંઢેના નેતૃત્વ હેઠળના મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્ઝ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) નો ઉધડો લીધો છે. અદાલતના આકરા વલણને કારણે રેગ્યુલેટરે પુણે સ્થિત સિપલા (Cipla) ના પ્લાન્ટ અને મુંબઈ ક્રિકેટ એસોસિએશન (MCA) ના પરિસરમાં ચાલતા પાંચ રેસ્ટોરન્ટ્સ સામે જારી કરેલા આદેશો પરત ખેંચવાની ફરજ પડી છે.
હાઈકોર્ટે અતિશય ઉતાવળ કરવા, કાયદાનું યોગ્ય વિશ્લેષણ કરવામાં નિષ્ફળ રહેવા અને એક કેસમાં કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ FDA ની આકરી ટીકા કરી છે. MCA વાળા મામલામાં પીઠે રેગ્યુલેટર પર વ્યાવહારિક દૃષ્ટિકોણ અપનાવવાને બદલે જડ અને રૂઢિચુસ્ત વલણ રાખવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો.
સૌથી આકરા અવલોકનો બાંદ્રા-કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) ખાતે આવેલા MCA પરિસરની પાંચ રેસ્ટોરન્ટ્સ સંબંધિત સુનાવણી દરમિયાન સામે આવ્યા હતા. એક્ટિંગ ચીફ જસ્ટિસ રવિન્દ્ર ઘુગે અને જસ્ટિસ ગૌતમ અનખડની પીઠે એ બાબત નોંધ્યા પછી FDA ની કાર્યશૈલી સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા કે તાજેતરના નવા નિરીક્ષણમાં આ રેસ્ટોરન્ટ્સ ખાદ્ય સુરક્ષાના 88% નિયમોનું પાલન કરતી મળી આવી છે.
વિભાગ દ્વારા વારંવાર અતિશય ઉતાવળમાં પગલાં કેમ લેવામાં આવે છે તેવો સવાલ ઉઠાવતા કોર્ટે FDA ને પૂછ્યું, શું તમે પોતાને ભગવાન સમજો છો કે તમે જે ઈચ્છો તે કરી શકો? અદાલતે નોંધ્યું હતું કે તેણે અગાઉ પણ FDA ને પોતાના મગજનો ઉપયોગ કરવા અને મુદ્દા પ્રત્યે વ્યાવહારિક દૃષ્ટિકોણ અપનાવવા કહ્યું હતું, પરંતુ વિભાગે તેના બદલે અત્યંત જડ વલણ અપનાવ્યું.
કોર્ટે આ બાબતનો સ્વીકાર કર્યો અને જણાવ્યું કે રેસ્ટોરન્ટ્સ હવે ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમોનું યોગ્ય રીતે પાલન કરી રહી હોવાથી, નિલંબનનો આદેશ રદ થાય છે અને આ તમામ રેસ્ટોરન્ટ્સ ફરી શરૂ થઈ શકે છે.
આ સમગ્ર વિવાદ એટલા માટે ઊભો થયો હતો કારણ કે ફૂડ લાઈસન્સ MCA ના નામે જારી કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે રેસ્ટોરન્ટ્સનું સંચાલન મેસર્સ શિર્કે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું હતું. અદાલતે નોંધ્યું હતું કે કાયદા હેઠળ આવી વ્યવસ્થા પર પ્રતિબંધ મૂકતી કોઈ જોગવાઈ નથી અને તે માટે FDA ના નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. બેન્ચે કહ્યું, અમે કેટલી વાર સમજાવવાનો અને સમતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરીએ જેથી વિભાગ નિરાશ ન થાય? અમે શા માટે કહીએ છીએ કે મચ્છર મારવા માટે તલવારનો ઉપયોગ ન કરો? અદાલતે એ બાબતે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે FDA લાગુ પડતા કાયદાનું યોગ્ય વિશ્લેષણ કર્યા વિના જ આદેશો કેમ જારી કરી રહ્યું છે.
બીજા કેસમાં, હાઈકોર્ટે FDA ને પુણેના વડકી સ્થિત સિપલા ફાર્મા એન્ડ લાઈફ સાયન્સિસ લિમિટેડની કેરિયિંગ એન્ડ ફોરવર્ડિંગ ફેસિલિટીના ડ્રગ સેલ લાઈસન્સ રદ કરવાનો આદેશ પરત ખેંચવા મજબૂર કર્યું હતું. રિએક્ટિન પ્લસ (Reactin Plus) ટેબ્લેટ્સના પેકેજિંગ અને રિકોલ અંગેના ફોલો-અપ નિરીક્ષણ દરમિયાન કથિત ઉલ્લંઘન બાદ 27 ઓગસ્ટથી આ લાઈસન્સ રદ કરવામાં આવ્યા હતા. કોર્ટે FDA ની પ્રક્રિયા સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા, જેમાં રાજ્ય સરકારે જાહેર કરેલી સરકારી રજાના દિવસે સુનાવણી માટે કંપનીના પ્રતિનિધિને ઈમેલ મોકલીને બોલાવવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
બેન્ચે FDA ને કહ્યું, તમે પ્રશંસનીય કામ કરી રહ્યા છો, પરંતુ હવે તમે મર્યાદા વટાવી રહ્યા છો. આવું પહેલીવાર નથી બની રહ્યું. તમે ભૂલ કરી છે અને હવે તમારે આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવો પડશે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે FDA એ અતિશય મનસ્વી રીતે કામ કર્યું છે અને લાઈસન્સ રદ કરવા માટે ખોટી પ્રક્રિયા અપનાવી છે. અદાલતે નિરીક્ષણ કર્યું કે, આ આદેશ કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે. અદાલતના હસ્તક્ષેપ બાદ FDA એ પોતાનો રદ કરવાનો આદેશ પાછો ખેંચી લીધો હતો. મહારાષ્ટ્ર FDA ના કમિશનર તુકારામ મુંઢે દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલી વ્યાપક કાર્યવાહી ઝુંબેશ વચ્ચે આ બેવડો આંચકો લાગ્યો છે. તુકારામ મુંઢે ખાદ્ય અને ઔષધ સુરક્ષા નિયમોના કથિત ઉલ્લંઘન બદલ ખાદ્ય સંસ્થાનો અને અન્ય વ્યવસાયો સામે કડક પગલાં લેવા માટે ચર્ચામાં રહ્યા છે.