મહારાષ્ટ્રના પરિવહન મંત્રી પ્રતાપ સરનાયક દ્વારા મરાઠીમાં બોલવાની વિનંતી પર સંજય દત્તે રમૂજી જવાબ આપ્યો, જેમાં તેમણે યરવડા જેલમાં તેમના સમયનો ઉલ્લેખ કર્યો. ત્યારપછી BJPના ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર મહેતાએ સરનાઈકના પ્રતિભાવ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો, જે મુદ્દાને મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠી ભાષા પર ચાલી રહેલી રાજકીય ચર્ચા સાથે સાંકળતો હતો.
સંજય દત્તના રમૂજી જવાબથી મહારાષ્ટ્રના મરાઠી ભાષા વિશે ચાલી રહેલા રાજકારણમાં વિવાદ ઉભો થયો છે. થાણેમાં દહીં હાંડી કાર્યક્રમમાં, મહારાષ્ટ્રના પરિવહન મંત્રી પ્રતાપ સરનાઈકે અભિનેતાને મરાઠીમાં બોલવાનું કહ્યું. સંજય દત્તે તેમના ભૂતકાળના જેલવાસનો ઉલ્લેખ કરીને જવાબ આપ્યો, અને આ વાતચીત રમૂજીથી રાજકીય ચર્ચામાં ફેરવાઈ ગઈ.
મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, સરનાઈક દ્વારા મરાઠીમાં બોલવાની વિનંતી પર, સંજય દત્તે કહ્યું કે, તેમણે 6 વર્ષ યરવડા જેલમાં વિતાવ્યા, પરંતુ હજુ પણ મરાઠી શીખી શક્યા નથી. અભિનેતાએ આ વાત હસતા હસતા કરી હતી, અને સરનાઈક પણ હસતા જોવા મળ્યા. ત્યારપછી, BJPના ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર મહેતાએ મંત્રીના આવા પ્રતિભાવ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો.
સંજય દત્તનો યરવડાનો ઉલ્લેખ કોઈ નવો આરોપ કે ગંભીર દાવો નહોતો. તેમણે ફક્ત તેમના ભૂતકાળમાં જેલમાં જવાની મજાક ઉડાવી હતી, જેમાં તેમણે મરાઠી શીખવાની તેમની અસમર્થતા સાથેના તેમના પ્રતિભાવને જોડ્યો હતો. 1993ના મુંબઈ બોમ્બ વિસ્ફોટોના સંદર્ભમાં ગેરકાયદેસર હથિયાર રાખવાના આરોપમાં સંજય દત્તને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો હતો અને તેણે પુણેની યરવડા જેલમાં તેની સજાનો એક ભાગ ભોગવ્યો હતો.
આ કાર્યક્રમમાં, અભિનેતાએ પહેલા મરાઠીમાં સ્વાગત કર્યું. પછી તેમણે જેલનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, યરવડામાં 6 વર્ષ વિતાવ્યા છતાં, તેઓ મરાઠી શીખી શક્યા નહીં. આ વિવાદ એ દાવાથી નથી કે જેલમાં મરાઠી શીખવવામાં આવતી હતી કે નહીં, પરંતુ અભિનેતાએ મજાકમાં મંત્રીને મરાઠી ન શીખવાની તેમની અસમર્થતા અને તેના પર મંત્રીના પ્રતિભાવથી ઉભો થયો છે.
અહિયાંથી આ મુદ્દો રાજકીય બની ગયો. BJPના ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર મહેતાએ પ્રતાપ સરનાઈક પર નિશાન સાધતા પ્રશ્ન કર્યો હતો કે, જ્યારે એક અભિનેતાનું મરાઠી જ્ઞાન ન હોવું હાસ્યાસ્પદ હોઈ શકે છે, તો સામાન્ય ઓટો અને ટેક્સી ડ્રાઇવરો માટે ભાષાની કડક જરૂરિયાત કેમ છે? તેમણે દલીલ કરી હતી કે, નિયમો અને અપેક્ષાઓ દરેક માટે સમાન હોવી જોઈએ.
મહારાષ્ટ્રમાં આ પ્રશ્ન એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કે, તાજેતરના મહિનાઓમાં મરાઠી ભાષા પર રાજકીય તણાવ વધ્યો છે. જાહેર જીવનમાં મરાઠીના ઉપયોગથી લઈને ઓટો અને ટેક્સી ડ્રાઈવરોની ભાષા કૌશલ્ય સુધી, આ મુદ્દો સતત રાજકીય ચર્ચાનો ભાગ રહ્યો છે.
પરિવહન વિભાગની ભાષા સંબંધિત કાર્યવાહી આ ચર્ચાનો મુખ્ય ભાગ છે. પ્રથમ તબક્કામાં, મુંબઈ મેટ્રોપોલિટન પ્રદેશમાં ઓટો અને ટેક્સી ડ્રાઈવરોના મરાઠી જ્ઞાનનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. પૂરતું મરાઠી જ્ઞાન ન હોવાનું જણાતા ડ્રાઇવરોને સુધારવા માટે સમય આપવામાં આવ્યો હતો. આ નીતિએ ભાષાની જરૂરિયાત કેવી રીતે લાગુ કરવી તે અંગે પહેલાથી જ પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે.
આવા વાતાવરણમાં, સંજય દત્તનું હળવાશભર્યું નિવેદન પણ રાજકીય નિશાન બની ગયું છે. BJPનો પ્રાથમિક પ્રશ્ન એ છે કે, જો ભાષાના નિયમો અને કડકાઈ સામાન્ય લોકો પર લાગુ પડે છે, તો જ્યારે કોઈ સેલિબ્રિટી મરાઠી નથી જાણતી ત્યારે જાહેર મંચ પર અલગ અભિગમ કેમ બતાવવામાં આવ્યો?
સંજય દત્તનું નિવેદન આ સમગ્ર મામલામાં હિમશિલાની ટોચ છે. વાસ્તવિક રાજકીય ચર્ચા પ્રતાપ સરનાઈકના પ્રતિભાવ અને મહારાષ્ટ્રમાં મરાઠી ભાષા પ્રત્યે અપનાવવામાં આવી રહેલા વલણ વિશે છે. એક તરફ, સ્થાનિક ઓળખ અને જાહેર ચર્ચાની ભાષા તરીકે મરાઠીને મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, તો બીજી તરફ, વિપક્ષો અને ટીકાકારો આના અમલીકરણની રીત પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે.
બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, યરવડા જેલની આ મજાક થોડીક સેકન્ડનો મામલો હોઈ શકે છે, પરંતુ મહારાષ્ટ્રમાં વર્તમાન ભાષા રાજકારણે તેને એક મુખ્ય મુદ્દામાં ફેરવી દીધો છે. હવે ચર્ચા એ નથી રહી કે સંજય દત્ત મરાઠી બોલે છે કે નહીં. પ્રશ્ન એ છે કે શું ભાષાના નામે બનાવવામાં આવી રહેલા નિયમો દરેક માટે સમાન છે કે નહીં.