રાહુલ ગાંધીએ સંભવિત UPI ફી અંગે કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. તેમણે સરકાર પર રૂ. 2,000થી વધુના વેપારી UPI ચુકવણીઓ પર MDR (મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ) લગાવવાનો રસ્તો ચૂપચાપ ખોલવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. જોકે, સરકારે હજુ સુધી કોઈપણ ફી માટે અંતિમ જાહેરાત કરી નથી.
આ મુદ્દો એટલા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે કે, રૂ. 2,000થી વધુના UPI વ્યવહારો કુલ વ્યવહાર રકમના આશરે 5 ટકા છે, પરંતુ કુલ વ્યવહારની રકમના આશરે 65 ટકા તેનો ભાગ છે. આનો અર્થ એ છે કે જો આ શ્રેણી પર ફી લાગુ કરવામાં આવે છે, તો ઓછી સંખ્યાઓ પરંતુ વધુ રકમવાળી ચુકવણીઓ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. રાહુલ ગાંધીએ મોદી સરકાર પર આ મુદ્દા પર USના દબાણને વશ થવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. બીજી તરફ, BJPએ કોંગ્રેસના તમામ દાવાઓને ફગાવી દીધા છે. ચાલો જાણીએ કે આખો મામલો શું છે…
સંસદમાં કરવામાં આવેલ કાનૂની સુધારો સરકારને ચોક્કસ ડિજિટલ ચુકવણી પદ્ધતિઓ માટે ફી નક્કી કરવાની સત્તા આપે છે. આનો અર્થ એ નથી કે UPI પર અત્યારે જ ફીની વસૂલાત લાગુ કરી દેવામાં આવી.
સરકારે જણાવ્યું છે કે, સામાન્ય ગ્રાહક પાસેથી UPI ચુકવણી માટે કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહીં, અને વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ (P2P) ચુકવણી મફત રહેશે.
રાહુલ ગાંધીનો આરોપ છે કે ફી દુકાનદારો પાસેથી વસૂલવામાં આવશે, પરંતુ તેનો બોજ છેવટે ગ્રાહકો પર પડી શકે છે. તેમણે અમેરિકન ચુકવણી કંપનીઓના ભૂતકાળના વલણનો ઉલ્લેખ કર્યો અને તેને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના દબાણ સાથે જોડીને PM નરેન્દ્ર મોદી પર આકરા પ્રહારો કર્યા.
BJP નેતા અમિત માલવિયાએ X પર રાહુલ ગાંધી અને કોંગ્રેસના દાવાઓને ફગાવી દેતા કહ્યું કે, રૂ. 2,000થી વધુની UPI ચુકવણી પર 0.5 ટકા કર અથવા ચાર્જ લાદવાનો કોઈ સરકારી આદેશ નથી. તેમના મતે, રૂ. 5,000ની ચુકવણી પર રૂ. 25 અને રૂ. 10,000ની ચુકવણી પર રૂ. 50નો ચાર્જ કાલ્પનિક 0.5 ટકા દરના આધારે લેવામાં આવી રહ્યો છે. માલવિયાએ કહ્યું કે, 14 સપ્ટેમ્બરના નોટિફિકેશનમાં ફક્ત રૂ. 2,000 સુધીના UPI અને RuPay વ્યવહારોને શૂન્ય-ચાર્જ સુરક્ષા પૂરી પાડવામાં આવી હતી. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે, વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ UPI ચુકવણી કોઈપણ રકમ માટે મફત છે, અને જો ભવિષ્યમાં MDR લાગુ કરવામાં આવે છે, તો તે ગ્રાહકો પર નહીં, પરંતુ મર્યાદિત વેપારી વ્યવહારો પર હશે. તેમણે આગળ જણાવ્યું કે સરકાર UPI મુક્ત રાખવા માટે પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમને સતત પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે. નાણાકીય વર્ષ 2022થી નાણાકીય વર્ષ 2024 સુધી, સરકારે અનુક્રમે રૂ. 1,389 કરોડ, રૂ. 2,210 કરોડ અને રૂ. 3,631 કરોડ પૂરા પાડ્યા હતા, જ્યારે 2025-26માં રૂ. 2,196.21 કરોડની પ્રોત્સાહન સહાય પુરી પાડવામાં આવી હતી, અને નાણાકીય વર્ષ 27 માટે રૂ. 2,000 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
અહેવાલો અનુસાર, રૂ. 2,000થી વધુની વેપારી ચુકવણીઓ પર લગભગ 0.25 ટકાથી 0.4 ટકા સુધી MDR લાદવાનો વિકલ્પ ચર્ચા હેઠળ છે. જો કે, દર અને અમલીકરણ તારીખ હજુ સુધી અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું નથી.
સરકાર કહે છે કે, જો MDR લાગુ કરવામાં આવે છે, તો તે મર્યાદિત સંખ્યામાં વેપારી વ્યવહારો પર નજીવા દરે હશે. ઓગસ્ટમાં, નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, UPI વપરાશકર્તાઓ પર કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહીં અને મોટાભાગના વેપારી વ્યવહારો ફીમાંથી મુક્ત રહેશે.
હાલમાં, 2,000 રૂપિયાથી વધુની UPI ચુકવણી પર MDR લાગુ કરવું નક્કી નથી. સરકારે ફક્ત એક કાનૂની માર્ગ બનાવ્યો છે, જેના હેઠળ ભવિષ્યમાં મર્યાદિત શ્રેણીની વેપારી ચુકવણીઓ પર ફી લગાવવાનું નક્કી કરી શકાય છે.