ચૂંટણીમાં જનતા કોઈ ઉમેદવારને એક પાર્ટીની ટિકિટ પર ચુંટી કાઢે છે. જીત્યા પછી, નેતાઓ ઘણીવાર તે પાર્ટી છોડીને બીજી પાર્ટીમાં જોડાય છે. શું આનાથી જનતાએ આપેલો જનાદેશ પણ બદલાય જાય છે? એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ એન્ડ નેશનલ ઇલેક્શન વોચ (ADR)ના નવા રિપોર્ટ મુજબ, છેલ્લા 4 વર્ષમાં 111 વર્તમાન સાંસદો અને ધારાસભ્યોએ ચૂંટણી જીત્યા પછી પોતાનો પક્ષ બદલ્યો છે.
આ રિપોર્ટમાં પાર્ટીનું વિલીનીકરણ, રાજીનામું અને બીજા પક્ષની ટિકિટ પર પેટાચૂંટણી જીતવા અને ગેરલાયક ઠેરવ્યા પછી બીજા પક્ષમાંથી ચૂંટણી જીતવાનો સમાવેશ થાય છે. તો, આ 111 નેતાઓ ક્યાં ગયા? કયા પક્ષોમાંથી સૌથી વધુ નેતાઓ બહાર નીકળ્યા? કયા પક્ષને સૌથી વધુ નવા નેતાઓ મળ્યા? અને આ સમગ્ર પક્ષપલટાના પ્રતિભાવમાં ADR પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા અંગે શું સૂચવે છે? ચાલો ડેટા દ્વારા આખી વાતને સમજીએ.
આ રિપોર્ટ 2022થી જુલાઈ 2026 દરમિયાન યોજાયેલી ચૂંટણીઓ અને પેટાચૂંટણીઓના આધારે વર્તમાન સાંસદો અને ધારાસભ્યોના પક્ષ પરિવર્તનનું વિશ્લેષણ કરે છે. 24 સપ્ટેમ્બરના રોજ પ્રકાશિત થયેલા રિપોર્ટ મુજબ, 111 વર્તમાન સાંસદો અને ધારાસભ્યોએ ચૂંટણી જીત્યા પછી પોતાનો પક્ષ બદલ્યો હતો. આ 111 નેતાઓમાં 26 લોકસભા સાંસદો, 7 રાજ્યસભા સાંસદો અને 78 ધારાસભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. આ 111 કેસ 17 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં નોંધાયા હતા, જેમાં નાગાલેન્ડના 32, પશ્ચિમ બંગાળના 20, તેલંગાણાના 9, ગોવાના 8 અને પંજાબના 8નો સમાવેશ થાય છે.
ADR મુજબ, સૌથી વધુ કેસ નાગાલેન્ડમાંથી નોંધાયા હતા, જેમાં આ વિશ્લેષણમાં 32 ધારાસભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. આ 32 કેસ 32 ધારાસભ્યો દ્વારા વ્યક્તિગત પક્ષ પરિવર્તનના નથી, આ કેસોનો મોટો ભાગ NDPP અને NPF વચ્ચેના રાજકીય વિલીનીકરણ સાથે સંબંધિત છે.
2025માં, નાગાલેન્ડમાં 31 NDPP ધારાસભ્યોના NPFમાં વિલીનીકરણને બંધારણની 10મી અનુસૂચિ હેઠળ વિધાનસભા અધ્યક્ષ દ્વારા માન્યતા આપવામાં આવી હતી. આ રાજકીય ઘટનાક્રમના કારણે NPFને આ ADR વિશ્લેષણમાં 32 પ્રતિનિધિઓ મળ્યા.
ગૃહમાં કુલ સભ્યોની સંખ્યાની તુલનામાં, 543 લોકસભા સાંસદોમાંથી 26, અથવા આશરે 5 ટકા, 233 રાજ્યસભા સાંસદોમાંથી 7, અથવા આશરે 3 ટકા, અને આશરે 4100 ધારાસભ્યોમાંથી 78, અથવા આશરે 2 ટકા, આ વિશ્લેષણમાં સામેલ છે.
ADR મુજબ, 111માંથી સૌથી વધુ 32 ધારાસભ્યો NPFમાં જોડાયા, ત્યારપછી 29, અથવા આશરે 26 ટકા, BJPમાં જોડાયા. 20 પ્રતિનિધિઓ નેશનલ સિટીઝન્સ પાર્ટી ઓફ ઈન્ડિયા (NCPI)માં જોડાયા. આ ઉપરાંત, કોંગ્રેસને 9, શિવસેનાને 8, NPPને 6 અને પીપલ્સ પાર્ટી ઓફ અરુણાચલ પ્રદેશને 4 જનપ્રતિનિધિ મળ્યા હતા.
હવે, BJPમાં જોડાયેલા 29 જનપ્રતિનિધિઓની ચર્ચા કરીએ. આમાં 7 રાજ્યસભા સાંસદો અને 22 ધારાસભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. આ ADR ડેટાસેટમાં એવા કોઈપણ લોકસભા સાંસદોનો સમાવેશ થતો નથી જેમણે પોતાનો મૂળ પક્ષ છોડીને BJPમાં જોડાવાનું નક્કી કર્યું હોય. આ 7 રાજ્યસભા સાંસદોમાં સ્વાતિ માલીવાલ, અશોક મિત્તલ, હરભજન સિંહ, રાઘવ ચઢ્ઢા, સંદીપ કુમાર પાઠક, વિક્રમજીત સિંહ સાહની અને રાજિન્દર ગુપ્તાનો સમાવેશ થાય છે. આ બધા અગાઉ AAP ટિકિટ પર રાજ્યસભામાં પહોંચ્યા હતા.
જ્યારે BJPમાં જોડાયેલા ધારાસભ્યોમાં ગોવાના 8 કોંગ્રેસના ધારાસભ્યો, ગુજરાતના 4 કોંગ્રેસના ધારાસભ્યો, હિમાચલ પ્રદેશના 2 કોંગ્રેસના ધારાસભ્યો અને મણિપુરના 5 JD(U) ધારાસભ્યોનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, ઉત્તર પ્રદેશના SP ધારાસભ્ય મનોજ કુમાર પાંડે, મધ્ય પ્રદેશના કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય નિર્મલા સપ્રે અને કર્ણાટકના G. જનાર્દન રેડ્ડી પણ આ યાદીમાં છે. ગુજરાતના 4 કોંગ્રેસના ધારાસભ્યો, C.J. ચાવડા, અર્જુન મોઢવાડિયા, અરવિંદ લડાની અને ચિરાગ પટેલ, પહેલા તેમના ધારાસભ્ય પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું અને BJPમાં જોડાયા, ત્યાર પછી પેટાચૂંટણી લડ્યા.
હવે, પશ્ચિમ બંગાળના 20 સાંસદો પર નજર કરીએ. આ બધાએ 2024ની લોકસભા ચૂંટણી TMC (AITC) ટિકિટ પર જીતી હતી. 2026ની પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં TMC સત્તા ગુમાવ્યા પછી, આ 20 સાંસદોએ જૂનમાં NCPI સાથે જોડાણની જાહેરાત કરી.
હવે જો આપણે તે પક્ષો પર નજર કરીએ, જેમાંથી સૌથી વધુ નેતાઓ ગયા હતા, તો અહીં તે આંકડા પણ રસપ્રદ છે. NDPP યાદીમાં સૌથી આગળ છે, જેમાં તેના 25 પ્રતિનિધિઓ પક્ષ પરિવર્તન અથવા વિલીનીકરણ માટે આ વિશ્લેષણમાં સામેલ છે. TMC પાસે 20 પ્રતિનિધિઓ છે, અને કોંગ્રેસના 19 પ્રતિનિધિઓ છે. ત્યારપછી BSPના 9, AAP અને NCPના 7-7, શિવસેના UBTના 6, JD(U)ના 5 અને NPPના 4 પ્રતિનિધિઓ છે.
ADR રિપોર્ટ અહીં કોઈ એક કારણ દર્શાવતો નથી. આ રિપોર્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ચૂંટણી જીત્યા પછી કેટલા વર્તમાન સાંસદો અને ધારાસભ્યોએ તેમના મૂળ પક્ષોનો સાથ છોડી દીધો અને તેઓ કયા પક્ષમાં જોડાયા તે ઓળખવાનો છે. ADRએ આ ડેટાની એક મર્યાદા પણ બતાવી છે.
ADR મુજબ, ચૂંટણી પંચ અથવા અન્ય કોઈપણ સરકારી સંસ્થા પાસે વ્યવસ્થિત અને સરળતાથી સુલભ સત્તાવાર ડેટાબેઝ નથી. એવો કોઈ વ્યવસ્થિત રેકોર્ડ નથી જે દેશભરમાં સાંસદો અને ધારાસભ્યો દ્વારા પક્ષપલટાના તમામ કેસોનો એકલ, વ્યાપક હિસાબ પ્રદાન કરી શકે. આ ડેટાના આધારે, ADRએ પક્ષપલટા વિરોધી કાયદામાં સુધારાની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો છે. ADR ભલામણ કરે છે કે, ચૂંટણી પંચની સલાહ પર, રાષ્ટ્રપતિએ સાંસદોની ગેરલાયકાતનો નિર્ણય લેવો જોઈએ, અને રાજ્યપાલે ધારાસભ્યોની ગેરલાયકાતનો નિર્ણય લેવો જોઈએ.