એલોન મસ્ક મંગળ પર માનવ વસાહતો સ્થાપવાનું વિચારી રહ્યા છે. તેમણે તૈયારીઓ પણ શરૂ કરી દીધી છે. જ્યારે, નાસાએ 50 વર્ષમાં મંગળ પર 9 અવકાશયાન ઉતાર્યા છે. ચીને પણ 2021માં લેન્ડિંગ કર્યું. આમાંથી કોઈ અવકાશયાન મંગળ પરથી નમૂનાઓ લાવવાની હિંમત કરી શક્યું નહીં. મંગળના ચંદ્ર પરથી માટી લાવવી એ તો દૂરનો વિચાર હતો. પરંતુ હવે જાપાન તે કરી રહ્યું છે. જો સફળ થાય, તો તે આવું કરનાર પ્રથમ દેશ બનશે.
જાપાને મંગળના ચંદ્ર ફોબોસ પરથી માટી અને ખડકોના નમૂનાઓ પાછા લાવવા માટે એક ખાસ મિશન શરૂ કર્યું છે. વૈજ્ઞાનિકો સમજવા માંગે છે કે મંગળના બંને ચંદ્ર કેવી રીતે બન્યા અને તેમનું આ બનવાનું રચનાનું કારણ શું હતું. જાપાને મંગળના ચંદ્ર ફોબોસ પરથી માટી અને ખડકોના નમૂનાઓ પાછા લાવવા માટે એક અવકાશ મિશન શરૂ કર્યું છે.
જાપાન એરોસ્પેસ એક્સપ્લોરેશન એજન્સી (JAXA)ના આ મિશનને માર્ટિયન મૂન એક્સપ્લોરેશન (MMX) કહેવામાં આવે છે. આ મિશનમાં, એક અવકાશયાન મંગળ પર જશે. મંગળ ગ્રહના ચંદ્ર, ફોબોસ, તેની સપાટીનું પરીક્ષણ કરવા માટે એક નાનું રોવર ઉતરશે. ત્યારપછી અવકાશયાન ઓછામાં ઓછા 10 ગ્રામ માટી અને ખડકોના નમૂનાઓ સાથે પરત ફરશે. આ મિશનનો હેતુ 2031 સુધીમાં પૃથ્વી પર પહોંચવાનો છે.
આ મિશન દ્વારા, વૈજ્ઞાનિકો જાણવા માંગે છે કે, મંગળ ગ્રહના બે ચંદ્ર, ફોબોસ અને ડીમોસ કેવી રીતે બન્યા. નમૂનાઓની તપાસ કરવાથી આ ચંદ્રો વિશે નવી સમજ મળી શકે છે. જાપાન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ફ્રાન્સ, જર્મની અને યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી સાથે મળીને આ મિશન પર કામ કરી રહ્યા છે.
આ મિશનનો ખર્ચ આશરે 578 મિલિયન ડૉલર છે. અવકાશયાનનું વજન આશરે 5 ટન છે. મંગળ પર પહોંચ્યા પછી, તે ફોબોસ જશે. ત્યારપછી તે ફોબોસની સપાટી પર Idefix નામનું એક નાનું રોવર ઉતારશે. આ રોવર ફ્રાન્સ અને જર્મની દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
અત્યાર સુધી મંગળ પર ઘણા અવકાશયાન મોકલવામાં આવ્યા છે, પરંતુ કોઈ પણ મંગળ ગ્રહ પરથી માટી અને ખડકોના નમૂના લાવી શક્યું નથી. જો આ જાપાની મિશન સફળ થશે, તો તે મંગળના ચંદ્ર પરથી પ્રથમ વખત પૃથ્વી પર નમૂનાઓ લાવશે.
Idefix રોવર માઇક્રોવેવ ઓવન જેટલું કદનું છે. તેમાં 4 પૈડાં છે. તે ફોબોસની સપાટી પર લગભગ 100 દિવસ સુધી કામ કરશે. તેનું કાર્ય જમીનનું પરીક્ષણ કરવાનું અને એવી જગ્યા શોધવાનું છે જ્યાં મુખ્ય અવકાશયાન સુરક્ષિત રીતે ઉતરી શકે.
ફોબોસમાં ગુરુત્વાકર્ષણ ખૂબ જ ઓછું છે, તેથી રોવર ઉતર્યા પછી થોડા સમય માટે ઉછળવાની અપેક્ષા છે. જો તે ઊંધું પડી જાય તો તે પોતાને ઠીક કરવા માટે સક્ષમ બને તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. રોવર ખૂબ જ ધીમે ધીમે ચાલશે, લગભગ એક મિલીમીટર પ્રતિ સેકન્ડની ઝડપે આગળ વધશે, જે તેને જમીન પર નેવિગેટ કરવામાં મદદ કરશે.
મિશન યોજના અનુસાર, મુખ્ય અવકાશયાન 2028 અથવા 2029માં ફોબોસની સપાટી પર ઉતરશે. તે લગભગ બે કલાક ત્યાં રહેશે. આ સમય દરમિયાન, તે ડ્રીલ અને અન્ય સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ઓછામાં ઓછા 10 ગ્રામ માટી અને ખડકોના નમૂના એકત્રિત કરશે.
નમૂનાઓ એકત્રિત કર્યા પછી, અવકાશયાન ફોબોસ પરથી ઉડાન ભરશે. ત્યારપછી તે મંગળના બીજા ચંદ્ર, ડીમોસની તપાસ કરવા માટે તેની પાસેથી પસાર થશે. ત્યારપછી તે 2030માં પૃથ્વી પર પાછું આવશે. 2031માં ઓસ્ટ્રેલિયન રણમાં નમૂનાઓ ઉતારવાની યોજના છે.
ફોબોસ લગભગ 22 કિલોમીટર પહોળો અને બટાકા જેવો આકાર ધરાવે છે. વૈજ્ઞાનિકો એ સમજવા માંગે છે કે ફોબોસ અને ડીમોસ કેવી રીતે બન્યા. એક શક્યતા એ છે કે મંગળ ગ્રહ સાથે મોટી વસ્તુ અથડાયા પછી છોડવામાં આવેલા કાટમાળમાંથી આ બે ચંદ્ર બન્યા હતા.
બીજી શક્યતા એ છે કે તે મંગળ ગ્રહના ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા ખેંચાયેલા નાના પદાર્થો હતા. વૈજ્ઞાનિકોને આશા છે કે, ફોબોસના નમૂનાઓમાં મંગળની માટી અને ખડકોના નિશાન મળશે. આનાથી તેમને મંગળના ચંદ્ર કેવી રીતે બન્યા અને તેમના ઇતિહાસને સમજવામાં મદદ મળશે. આ માહિતી અન્ય ગ્રહો અને તેમના ચંદ્રોની રચના વિશે પણ માહિતી જાહેર કરી શકે છે.
મંગળ પરથી નમૂનાઓ એકત્રિત કરવા માટે એક મિશન તૈયાર કરી રહ્યું છે. ચીન 2028માં તેનું મિશન શરૂ કરવાની યોજના ધરાવે છે. તેનું લક્ષ્ય 2031 સુધીમાં પૃથ્વી પર નમૂનાઓ પરત કરવાનું છે. જ્યારે, નાસા તેના પર્સિવરન્સ રોવર દ્વારા મંગળ પરથી એકત્રિત કરેલા નમૂનાઓ પરત કરવાની યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. જો જાપાનનું મિશન સફળ થશે, તો વૈજ્ઞાનિકો મંગળ ગ્રહના ચંદ્ર પરથી પૃથ્વી પર લાવવામાં આવેલી માટી અને ખડકોનું પરીક્ષણ કરી શકશે. આનાથી તેમને ફોબોસ અને ડીમોસની રચના અને મંગળના ઇતિહાસને સમજવામાં મદદ મળશે.