UPSC જેવી દેશની સૌથી મુશ્કેલ પરીક્ષાઓમાંની એક પાસ કરવી એ દરેકનું સ્વપ્ન હોય છે, પરંતુ તેના માટે વર્ષોની સખત મહેનત અને યોગ્ય રણનીતિની જરૂર પડે છે. ગ્રેટર નોઈડાના એક નાના ગામની એક દીકરીએ કોઈપણ કોચિંગ વિના, ફક્ત જાતે અભ્યાસ કરીને UPSC પરીક્ષા પાસ કરીને સાબિત કર્યું છે કે, જો વ્યક્તિનો ઈરાદો મજબૂત હોય તો સફળતા જરૂર મળે છે.
ગ્રેટર નોઈડાની રહેવાસી મુસ્કાન વર્માએ જાતે અભ્યાસ કરીને UPSC પરીક્ષા પાસ કરીને તેના પરિવાર અને મહોલ્લાનું નામ રોશન કર્યું છે. તેની સફળતાના સમાચાર મળતાં જ તેના ઘર પર અભિનંદન આપનારાઓની લાઈન લાગી ગઈ હતી. ઘરમાં મીઠાઈઓ અને ગુલદસ્તાના બોક્સ જોવા મળ્યા, અને પડોશીઓ તેને અભિનંદન આપવા માટે સતત આવી રહ્યા હતા.
મુસ્કાને જણાવ્યું કે, તેણે ગ્રેજ્યુએશન પછી UPSC માટે તૈયારી શરૂ કરી, પરંતુ કોચિંગ ફી વધારે હોવાથી, તેણે જાતે અભ્યાસ કરવાનો રસ્તો પસંદ કર્યો.
તેના મતે, જ્યારે તેણે તૈયારી શરૂ કરી, ત્યારે તેની પાસે કોચિંગ કરવા માટે સંસાધનો નહોતા. તેથી, મેં NCERT પુસ્તકો સાથે મારા મૂળભૂત મુદ્દાઓને મજબૂત બનાવ્યા અને જરૂરી અભ્યાસ સામગ્રી જાતે એકત્રિત કરીને અભ્યાસ કરવાનું શરૂ કર્યું.
મુસ્કાન તેની તૈયારી દરમિયાન દરરોજ સરેરાશ આઠ કલાક અભ્યાસ કરતી હતી. પ્રિલિમ્સ પાસ કર્યા પછી, મેઇન્સ માટે તૈયારી કરતી વખતે આ સમય વધીને 10 થી 12 કલાક થઈ ગયો. તે કહે છે કે, આ પરીક્ષામાં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે સતત અભ્યાસ કરવાની આદત. કોઈ આરામ નહોતો. વ્યક્તિએ સતત અભ્યાસ કરવો પડે છે, તો જ પરિણામ મળે છે.
મુસ્કાનના મતે, તેણે પ્રિલિમ્સ પરીક્ષા માટે સ્ટેટિક ભાગ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. તેની વ્યૂહરચનામાં વિવિધ વિષયોનું દૈનિક પુનરાવર્તન, પ્રેક્ટિસ પ્રશ્નો ઉકેલવા, નિયમિત ટેસ્ટ આપવી અને મેઇન્સ માટે દર બીજા દિવસે ટેસ્ટ આપવાનો સમાવેશ થતો હતો. મેઇન્સ પરીક્ષાની તૈયારીમાં, મુસ્કાન લખવાની પ્રેક્ટિસ પર ખાસ ધ્યાન આપતી હતી.
તે કહે છે, ‘આપણે ઘણું વાંચીએ છીએ, પરંતુ જ્યારે આપણે લખવા બેસીએ છીએ, ત્યારે બધું કાગળ પર લખી શકાતું નથી. તેથી, મેં મેઇન્સ દરમિયાન લગભગ દર બીજા દિવસે ટેસ્ટ આપી. આનાથી મને ઘણી મદદ મળી.’
ઇન્ટરવ્યુની તૈયારી કરવા માટે, મુસ્કાન અને તેના કેટલાક મિત્રો સાથે બેસીને મોક ઇન્ટરવ્યુ લેતા અને એકબીજાને પ્રતિભાવ આપતા. તે માને છે કે વ્યક્તિ ભણવાની સાથે સાથે જે શીખે છે તેને લાગુ કરવું પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. મુસ્કાનનો પહેલો પ્રયાસ 2023માં અને બીજો 2024માં હતો, પરંતુ તે બંને વખત પ્રિલિમ્સ પાસ કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ.
તે કહે છે કે તે સમયે તેને તેની વ્યૂહરચના પર શંકા હતી, પરંતુ તેણે અભ્યાસ ચાલુ રાખ્યો. ‘2025માં, મેં પ્રિલિમ્સ સારા માર્ક્સ સાથે પાસ કરી. તે પછી, મેં મુખ્ય પરીક્ષા અને ઇન્ટરવ્યુ પણ તે જ પ્રયાસમાં પાસ કર્યા.’
તેની તૈયારી દરમિયાન, મુસ્કાન તેનો મોટાભાગનો સમય અભ્યાસમાં વિતાવતી. તેણે મિત્રો સાથેનો સંપર્ક પણ ઓછો કરી નાખ્યો હતો. જો કે, તેને તેના પરિવાર તરફથી સંપૂર્ણ ટેકો મળ્યો. તે ફ્રી સમયમાં પોતાને ફ્રેશ રાખવા માટે પેઇન્ટિંગ કરતી અથવા પરિવારના સભ્યો સાથે સમય વિતાવતી.
મુસ્કાન કહે છે કે આજે, ડિજિટલ મીડિયાને કારણે, ઘણા અભ્યાસ સંસાધનો ઓનલાઇન ઉપલબ્ધ છે. તેના મતે, જો કોઈ વ્યક્તિમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત અને સખત મહેનત હોય, તો વ્યક્તિ ઘરેથી તૈયારી કરી શકે છે. કોચિંગ જરૂરી નથી.
તેની તૈયારી દરમિયાન, તે સોશિયલ મીડિયાથી લગભગ દૂર રહેતી હતી, જોકે તેને YouTube પર લેક્ચર અને અભ્યાસ સામગ્રી જોઈને તેની તૈયારીમાં મદદ મળી. મુસ્કાનના પરિણામ જાહેર થયા પછી પરિવારમાં ખુશીનો માહોલ છે. તેના પિતા કહે છે કે, જ્યારે તેમણે પરિણામ જોયું ત્યારે તેમના માટે શું બોલવું તે સમજ ન પડી. તેમણે કહ્યું કે તેઓ એટલા ખુશ હતા કે તેઓ ક્ષણભર માટે શબ્દો ગળામાં જ અટકી ગયા.
મુસ્કાનની સફળતાને એવા વિદ્યાર્થીઓ માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્રેરણા માનવામાં આવી રહી છે, જેઓને મોંઘા કોચિંગ પરવડી શકતા નથી. તેમનો સંદેશ એ છે કે, આ પરીક્ષામાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ વસ્તુ સતત મહેનત અને ધીરજ છે. મુસ્કાન કહે છે કે નિષ્ફળતાઓ તો આવે છે, પરંતુ વ્યક્તિએ સખત મહેનત ચાલુ રાખવી જોઈએ. જો આ વર્ષે નથી થયું તો તે ચોક્કસ આવતા વર્ષે થશે.