ફોર્ટિસ એસ્કોર્ટ્સ હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યુટના ચેરમેન અને જાણીતા કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. અશોક સેથે જણાવ્યું હતું કે 10 વર્ષની ઉંમરે કોલેસ્ટ્રોલ ટેસ્ટ કરાવવાથી એવા બાળકોની ઓળખ કરવામાં મદદ મળી શકે છે જેમને હૃદય રોગનું જોખમ હોય શકે છે. ‘બિમારીયોં કા બાપ મોટાપા’ શીર્ષકવાળા સત્રમાં બોલતી વખતે ડૉ. સેથે બાળકો માટે કોલેસ્ટ્રોલ સ્ક્રીનીંગની ભલામણ કરી હતી અને હૃદયના સ્વાસ્થ્યનું મૂલ્યાંકન કરવામાં ઇકોકાર્ડિયોગ્રામની ભૂમિકા પર વિશેષ પ્રકાશ પાડ્યો હતો.
આ સત્રમાં સહ-પેનલિસ્ટ તરીકે ઉપસ્થિત ફોર્ટિસ સી-ડોકના એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન અને ડિરેક્ટર ડૉ. અનૂપ મિસ્રાએ પણ આ વાત સાથે સહમતિ દર્શાવી હતી. ડૉ. સેથે ધ્યાન દોર્યું હતું કે અચાનક મૃત્યુ પામનારા ઘણા યુવાનોમાં અગાઉથી છુપાયેલી હૃદયની બીમારીઓ હોવાનું માલૂમ પડે છે, જે કદાચ બાળપણથી જ વણશોધાયેલી રહી હોય છે.
ડોક્ટરોએ છુપી ચરબીની ઓળખ કરવા, કમરના ઘેરાવાની દેખરેખ રાખવા અને અસ્વસ્થ આહાર, શારીરિક નિષ્ક્રિયતા, ધૂમ્રપાન, દારૂનું સેવન, તણાવ અને પ્રદૂષણ જેવા જોખમી પરિબળોને પહોંચી વળવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે હૃદય રોગના જોખમોને વહેલી તકે ઓળખવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, ખાસ કરીને કારણ કે હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ હવે યુવાન ભારતીયોને વધુ પ્રમાણમાં પ્રભાવિત કરી રહી છે.
ડૉ. અશોક સેથે ચેતવણી આપી હતી કે હૃદય રોગ હવે માત્ર મોટી ઉંમરના પુખ્ત વયના લોકોને જ અસર કરતો રોગ નથી રહ્યો. તેમણે યુવાન ભારતીયોમાં હાર્ટ ઍટેક અંગેની વધતી જતી ચિંતા પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું કે ભારતમાં લગભગ 50 ટકા હાર્ટ ઍટેક 50 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોમાં થાય છે.
નકશા જુઓ
આ ચર્ચામાં છેલ્લા 15 વર્ષમાં હૃદય રોગમાં આશરે 200 ટકાનો વધારો થયાનું પણ સામે આવ્યું હતું. આવા આંકડા બદલાતી જીવનશૈલી, સ્થૂળતા અને હૃદય સંબંધિત અન્ય જોખમી પરિબળોની તપાસ કરવાની જરૂરિયાત રેખાંકિત કરે છે, જો કે આમાં ચોક્કસ વધારો કઈ વસ્તી અને માપદંડને ધ્યાનમાં લેવાયો છે તેના પર આધાર રાખે છે.
હૃદય રોગ અનેક વર્ષોમાં વિકાસ પામી શકે છે, અને તેના પ્રારંભિક તબક્કામાં ઘણીવાર સ્પષ્ટ લક્ષણો દેખાતા નથી. આનાથી હાઈ બ્લડ પ્રેશર, અસામાન્ય કોલેસ્ટ્રોલ સ્તર, ડાયાબિટીસ અને અન્ય જોખમી પરિબળો ગંભીર જટિલતાઓ પેદા કરે તે પહેલાં તેની ઓળખ કરવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બને છે.
ડૉ. અનૂપ મિસ્રાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વધારાની ચરબી એ માત્ર દેખાવની ચિંતા નથી. ચરબીનું જમા થવું, ખાસ કરીને આંતરિક અવયવોની આસપાસ, ચયાપચયની સમસ્યાઓમાં ફાળો આપી શકે છે અને અનેક દીર્ઘકાલીન રોગોનું જોખમ વધારી શકે છે.
તેમણે અદ્રશ્ય ચરબી તરફ ધ્યાન દોર્યું, જે વ્યક્તિના દેખાવ અથવા એકંદર શરીરના વજન પરથી સ્પષ્ટ ન પણ દેખાય. Visceral fat, જે આંતરિક અવયવોને ઘેરે છે, તે ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર અને મેટાબોલિક વિકૃતિઓના ઊંચા જોખમ સાથે જોડાયેલી છે. ક્લિનિકલ મૂલ્યાંકન એવા જોખમોને ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે જે ફક્ત વ્યક્તિને જોઈને સ્પષ્ટ ન થતા હોય.
ડૉ. મિસ્રાએ સ્નાયુઓ અને ચરબી વચ્ચે સ્વસ્થ સંતુલન જાળવવાના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ભારતીયો ઓવરવેઇટ દેખાતા ન હોવા છતાં તેમના શરીરમાં ચરબીનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં વધુ અને સ્નાયુ સમૂહ ઓછો હોઈ શકે છે. આનો અર્થ એ થયો કે માત્ર શરીરનું વજન વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યનું સંપૂર્ણ ચિત્ર પૂરું પાડી શકતું નથી.
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રોટીનનું સેવન અને સંતુલિત પોષણ દ્વારા સ્નાયુઓને જાળવી રાખવાથી મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્યને ટેકો મળી શકે છે. જો કે, શરીરની વધારાની ચરબી ઘટાડવી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે, ખાસ કરીને જ્યારે પેટની આસપાસ ચરબી જમા થાય છે.
ચર્ચામાં બાળકો અને યુવાન પુખ્તોમાં હૃદયની સ્થિતિને ઓળખવાના મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. હૃદયના કારણોસર અચાનક મૃત્યુ પામનારા કેટલાક યુવાનોમાં અગાઉ નિદાન ન થયેલી હૃદયની સ્થિતિ હોવાનું બાદમાં બહાર આવે છે.
પારિવારિક ઇતિહાસ, અસ્પષ્ટ બેહોશી, કસરત દરમિયાન છાતીમાં દુખાવો અને નજીકના સગા-સંબંધીઓમાં અચાનક કાર્ડિયાક અરેસ્ટથી મૃત્યુનો ઇતિહાસ એવા મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી ચિહ્નો હોઈ શકે છે જેને તબીબી મૂલ્યાંકનની જરૂર હોય છે.
ડોક્ટરોએ હૃદયના ચોક્કસ જોખમોનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે કોલેસ્ટ્રોલ ટેસ્ટિંગ અને ઇકોકાર્ડિયોગ્રાફીને સાધન તરીકે દર્શાવ્યા હતા. જો કે, આ તમામ પરીક્ષણો દરેક બાળક માટે જરૂરી નથી. કોલેસ્ટ્રોલ સ્ક્રીનીંગ ઉંમર, પારિવારિક ઇતિહાસ અને અન્ય જોખમી પરિબળો જેવા પરિબળો પર આધાર રાખે છે, જ્યારે ઇકોકાર્ડિયોગ્રામ સામાન્ય રીતે ત્યારે ભલામણ કરવામાં આવે છે જ્યારે લક્ષણો, તપાસના તારણો અથવા પારિવારિક ઇતિહાસ સંભવિત હૃદયની સ્થિતિ સૂચવતા હોય.
પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન વારસાગત કોલેસ્ટ્રોલ વિકૃતિઓ અને સ્ટ્રક્ચરલ હાર્ટની સમસ્યાઓને ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે, જે ડોક્ટરોને યોગ્ય દેખરેખ અથવા સારવારની ભલામણ કરવાની મંજૂરી આપે છે.