CBSE 10મા બોર્ડનું પ્રથમ ગણિતનું પેપર એટલું અઘરું હતું કે શિક્ષકો પણ ચોંકી ગયા હતા. વિદ્યાર્થીઓએ પણ અહેવાલ આપ્યો કે કેટલાક પેપર સેટનું મુશ્કેલી સ્તર IIT જેટલું હતું. ઓનલાઈન શિક્ષણ આપતા કેટલાક શિક્ષકોએ CBSE બોર્ડને સરળ માર્કિંગ માટે અપીલ કરી છે, જેના કારણે જાહેર હિતની અરજી પણ થઈ છે. 20 ફેબ્રુઆરીએ 12મા બોર્ડના ભૌતિકશાસ્ત્રના પેપરમાં પણ આવી જ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી. કેટલાક પેપર સેટ ખૂબ જ અઘરા હતા. હવે પ્રશ્ન એ છે કે અમુક શિક્ષકો અથવા અમુક વિદ્યાર્થીઓના કહેવાથી સરળ માર્કિંગ લાગુ કરી શકાય છે? એવામાં બે શરતોની ખબર પડી છે, જે સરળ માર્કિંગ શક્ય બની શકે છે. રિતિક મિશ્રા અને પ્રશાંત કિરાડ જેવા YouTube શિક્ષકોએ એક ઝુંબેશ શરૂ કરી છે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે એક પેપર સેટ થોડો સરળ અને બીજો પેપર સેટ ઘણો મુશ્કેલ કેવી રીતે બન્યો? તો ચાલો જાણી લઈએ અંદરની વાત શું છે.
દિલ્હીના રોહિણીમાં CBSE કોલેજના વરિષ્ઠ શિક્ષક નાગેન્દ્ર ઝાએ પેપર સેટના વિવિધ મુશ્કેલી સ્તર પાછળની આખી વાત સમજાવી. તેમણે કહ્યું કે CBSEએ તેની શાળાઓને સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અલગ અલગ પ્રદેશોમાં વિભાજિત કરી છે. પૂરા પાડવામાં આવતા પેપર સેટ પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે જો કોઈ પેપર લીક થાય છે, તો તે એક પ્રદેશ પૂરતું મર્યાદિત રહેશે અને સમગ્ર દેશને અસર કરશે નહીં.
નાગેન્દ્ર સમજાવે છે કે, આમ તો પેપર રાષ્ટ્રીય સ્તરે સેટ કરવામાં આવે છે, પરંતુ તે પ્રાદેશિક રીતે પ્રસારિત થાય છે. CBSE પેપર તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા સમજાવતા, તેમણે કહ્યું કે પહેલા એક બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેમાં તે મુજબ તૈયાર કરવાના પેપરનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે. પછી, પેપર સેટરને બોલાવવામાં આવે છે. હવે જ્યાં સુધી લાગુ પડે છે ત્યાં સુધી કોઈ ચોક્કસ પેપર સેટ સરળ છે કે અઘરો, તે લગભગ નસીબ પર આધાર રાખે છે. એમાં એવું કશું જ નથી કે, અહીં અઘરું પેપર મોકલવા આવે અને ત્યાં સરળ પેપર મોકલવામાં આવે. CBSE કહે છે કે, દરેક સેટનું મુશ્કેલી સ્તર શક્ય તેટલું સુસંગત રાખવું જોઈએ. આ માટે, 1-2 લોકોનો તફાવત ભલે થઇ જાય છતાં, તે જ પેપર-સેટિંગ ટીમ જાળવી રાખવામાં આવે છે.
અઘરા પેપર નીકળ્યા પછી, શું વિદ્યાર્થીઓના હિતમાં સરળ માર્કિંગ લાગુ કરી શકાય છે? આ પ્રશ્નના જવાબમાં એક વરિષ્ઠ શિક્ષકે કહ્યું, ‘ના, ના… જુઓ, પેપર સેટિંગનો પ્રશ્ન કાયદેસર રીતે ઉઠાવી શકાય છે, પરંતુ સરળ માર્કિંગ પર ચર્ચા કરી શકાતી નથી. એ સાચું છે કે જો કોઈ પ્રશ્ન અભ્યાસક્રમની બહારનો હોય અથવા કોઈ પ્રશ્ન જ ખોટો આવી ગયો હોય, તો CBSE એક ઔપચારિક નિર્દેશ બહાર પાડી શકે છે કે પ્રશ્નને તે મુજબ ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ. CBSE દ્વારા શિક્ષકોને કઠિનતા કે સરળતા અંગે આવી કોઈ માર્ગદર્શિકા આપવામાં આવતી નથી.
તેમણે કહ્યું કે, જો કોઈ કારણોસર CBSEના પરિણામો નીચે જઈ રહ્યા હોય, તો તેઓ પરિણામોમાં થોડો ફેરફાર કરે છે. અને તે ફક્ત CBSE જ આવું કરે છે એવું નથી. દરેક બોર્ડ આવું કરે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, વિદ્યાર્થીઓને થોડો લાભ મળે છે. હવે, લાભ એના પર આધારિત રહે છે કે વિદ્યાર્થી કેટલી અને કઈ ટકાવારીના ક્રાઈટેરિયામાં આવે છે. જો કે, એ સ્પષ્ટ છે કે CBSEનું પેપર અઘરું છે કે સરળ, તે બાબતે અમારા તરફથી કોઈ ઓર્ડર આપવામાં આવતો નથી. હા એટલું જરૂર છે કે શિક્ષક પોતાની રીતે નિર્ણય લે, તો તે અલગ બાબત છે.
