ક્રૂડ ઓઇલને લઈને વૈશ્વિક કટોકટી છે. થાય પણ કેમ નહીં, છેવટે, US-ઇઝરાયલની સાથે ઇરાનના યુદ્ધે પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ કરી છે. કુવૈત અને કતાર જેવા દેશોએ સંઘર્ષ વચ્ચે તેલ અને ગેસનો પુરવઠો બંધ કરવાની જાહેરાત કરી છે, જ્યારે ઇરાન દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ટેન્કરોને અવરોધિત કરવાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે. તેની અસર પહેલાથી જ દેખાઈ રહી છે, અને તણાવ વધી ગયો છે, ખાસ કરીને પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ જેવા દેશોમાં. પાકિસ્તાનમાં, કરાચીથી લાહોર સુધીના રસ્તાઓ પર અંધાધૂંધી ફેલાઈ રહી છે, અને પેટ્રોલ પંપો પર ખુબ લાંબી લાઈનો લાગેલી છે. સરકાર ઊર્જા બચાવવા માટે COVID-19 રોગચાળા દરમિયાન લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો ફરીથી લગાવવાનું વિચારી રહી છે.
US અને ઇઝરાયલે 28 ફેબ્રુઆરીએ ઇરાન પર હુમલા શરૂ કર્યા, જેનાથી મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધ શરૂ થયું. US અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના આ સંઘર્ષની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર પડી છે. 2022 પછી પહેલી વાર, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ 100 ડૉલરને વટાવી ગયો છે. સોમવારે, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ 25 ટકાથી વધુ વધીને પ્રતિ બેરલ 110 ડૉલર સુધી પહોંચી ગયા. WTI ક્રૂડના ભાવ પણ 24 ટકા વધીને પ્રતિ બેરલ 112 ડૉલરને વટાવી ગયા.
અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન ચાલી રહેલા સતત હુમલાઓને કારણે કતાર અને કુવૈત જેવા મુખ્ય તેલ ઉત્પાદક દેશોએ સપ્લાય સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કર્યા પછી આ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઓઇલ ટેન્કરના ટ્રાફિકને અટકાવી દેવાના પગલાંએ આગમાં ઘી ઉમેરવાનું કામ કર્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એક મુખ્ય દરિયાઈ માર્ગ છે, જે વિશ્વના તેલ વપરાશના 20 ટકા વહન કરે છે.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર વધારાથી ઘણા દેશો પર અસર થવા લાગી છે, જે તેલ આયાત પર ખૂબ આધાર રાખે છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાનની હાલત વધારે ખરાબ છે. સરકારને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં ઉતાવળમાં વધારો કરવાની ફરજ પડી હતી. ઇંધણના ભાવમાં 50 રૂપિયાથી વધુનો વધારો કર્યા પછી, પાકિસ્તાનમાં પેટ્રોલનો ભાવ હવે પ્રતિ લિટર 336 રૂપિયા છે, જ્યારે હાઇ-સ્પીડ ડીઝલનો ભાવ પ્રતિ લિટર 321 પાકિસ્તાની રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો છે. ઇંધણના ભાવમાં વધારાને કારણે, કરાચી અને લાહોર સહિત ઘણા શહેરોમાં પેટ્રોલ પંપો પર ભારે ભીડ જોવા મળી હતી.
આ પગલાં કોઈ નોંધપાત્ર સુધારો લાવવામાં નિષ્ફળ ગયા, અને શાહબાઝ શરીફ સરકારને હવે ઊર્જા બચાવવા માટે કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો પર પુનર્વિચાર કરવાની ફરજ પડી છે. અહેવાલો અનુસાર, પાકિસ્તાન સરકાર આયાતી પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને RLNGની માંગ ઘટાડવા માટે રાષ્ટ્રવ્યાપી ઊર્જા સંરક્ષણ વ્યૂહરચના શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
પાકિસ્તાનના એક સ્થાનિક મીડિયાના એક અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, દેશમાં એક તબક્કાવાર યોજનાને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું છે, જેની સમીક્ષા PM શાહબાઝ શરીફની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કટોકટીની બેઠકમાં કરવામાં આવશે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધ અને મધ્ય પૂર્વ યુદ્ધ દરમિયાન વધતા ભૂ-રાજકીય તણાવ વચ્ચે વ્યાપક ઊર્જા કટોકટીની સંભાવના વચ્ચે આ યોજના વિકસાવવામાં આવી છે.
અધિકારીઓએ COVID-19 મહામારી દરમિયાન અમલમાં મુકાયેલા અનેક ઊર્જા બચત પગલાં પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. અહેવાલમાં અધિકારીઓનો ઉલ્લેખ કરીને કહેવામાં આવ્યું છે કે, સરકારની વ્યૂહરચના ત્રણ તબક્કામાં લાગુ કરવામાં આવશે, જેની શરૂઆત જાહેર ક્ષેત્રમાં ઊર્જા બચત પગલાંથી થશે.
પાકિસ્તાની સરકારની યોજના નીચે મુજબ છે: ઓફિસોને બદલે ઘરેથી કામ અને ઓનલાઈન વર્ગો ફરી શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. સરકારી બેઠકો ઓનલાઈન યોજાઈ શકે છે, અને આરોગ્ય ક્ષેત્ર સિવાય સરકારી કચેરીઓમાં હાજરી મર્યાદિત હોઈ શકે છે. ઉર્જા વપરાશ ઘટાડવાના પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન જાહેર રજાઓની સંખ્યામાં વધારો કરવાનું પણ વિચારવામાં આવી રહ્યું છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના સંગ્રહખોરી અને દાણચોરીને રોકવા માટે પૂરતા પગલાં લેવામાં આવશે. આવશ્યક ક્ષેત્રોમાં LNG, LPG અને કુદરતી ગેસના પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, પાકિસ્તાનમાં આ ભયાનક પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે, જ્યારે ગયા વર્ષે પડોશી દેશ વિશ્વને તેના તેલ ભંડારનો પ્રચાર કરતો જોવા મળ્યો હતો. US પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ પાકિસ્તાનના તેલ ભંડારથી પ્રભાવિત થયા હતા અને એક સોદાની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે, અમેરિકાએ પાકિસ્તાન સાથે એક નવો કરાર કર્યો છે, જેના હેઠળ બંને દેશો પાકિસ્તાનના વિશાળ તેલ ભંડાર વિકસાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરશે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તો એમ પણ કહ્યું હતું કે, ‘કોણ જાણે, એક દિવસ પાકિસ્તાન ભારતને તેલ વેચી શકે છે.’
પાકિસ્તાનના દાવા દેશના ઉર્જા મંત્રાલય અને હવે બંધ થયેલી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ એજન્સી ફોર ઇન્ટરનેશનલ ડેવલપમેન્ટ (USAID) વચ્ચે 2020ના સંયુક્ત અભ્યાસ પર આધારિત હતા. આ અહેવાલો દર્શાવે છે કે, પાકિસ્તાને 2025માં અરબી સમુદ્રમાં તેના પ્રાદેશિક પાણીમાં મોટા તેલ અને ગેસ ભંડાર શોધી કાઢ્યા હતા, જે કરાચીના દરિયાકાંઠે એક ઓફશોર બ્લોકમાં સ્થિત છે. તે સમયે, કેટલાક પાકિસ્તાની મીડિયા અહેવાલોમાં એવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો કે અહીં તેલ અને ગેસના નોંધપાત્ર ભંડાર મળી શકે છે. જોકે, આને સાબિત ભંડાર માનવામાં આવતા ન હતા. હવે, વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ કટોકટી વચ્ચે પાકિસ્તાનની બગડતી પરિસ્થિતિ આ દાવાઓને ખોટા સાબિત કરી રહી હોય તેવું લાગે છે.
