શું દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધવાના છે? કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી પછી, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ના ગવર્નરએ પણ આ અંગે સંકેત આપ્યો છે. સરકારી તેલ કંપનીઓ પર ક્રૂડ ઓઇલનો વધતો ખર્ચ એક મુખ્ય પરિબળ બની રહ્યો છે. ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ પણ આ અંગે એક નિવેદન બહાર પાડ્યું હતું, જેમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં તણાવનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ કહ્યું હતું કે, જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે.
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ સંકેત આપ્યો છે કે, જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો આગામી દિવસોમાં ભારતીય તેલ કંપનીઓને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારવાની ફરજ પડી શકે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, વિશ્વની તેલ જરૂરિયાતોનો લગભગ 20 ટકા હિસ્સો પૂરો પાડે છે તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ છે.
આના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો, ફુગાવો અને ઇંધણની આયાત પર નિર્ભરતા વધી છે, જેના કારણે અર્થતંત્ર પર દબાણ આવ્યું છે. તેમનું નિવેદન સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે, ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવને કારણે સરકારી તેલ કંપનીઓ પર દબાણ છે.
સંજય મલ્હોત્રાએ સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં સ્વિસ નેશનલ બેંક અને ઇન્ટરનેશનલ મોનેટરી ફંડ (IMF) દ્વારા આયોજિત સમિટમાં આ નિવેદન આપ્યું હતું. RBI ગવર્નરના મતે, જો વર્તમાન વૈશ્વિક ઉર્જા કટોકટી વધશે અને પરિસ્થિતિ વધુ બગડી જશે, તો સરકાર હવે છૂટક ઇંધણના ભાવને અનિશ્ચિત સમય માટે યથાવત રાખી શકશે નહીં. જો તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો સરકાર પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારા તરીકે ગ્રાહકોને તેલના ભાવમાં થયેલા વધારાનો ભાગ પસાર કરવામાં હવે થોડો જ સમય લાગશે.
વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ ગ્રાહક ભારત, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવને કારણે ઉર્જા પુરવઠામાં વિક્ષેપ અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર વધારોનો સામનો કરી રહ્યો છે. એટલું જ નહીં, આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ (હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ક્લોઝર) બંધ થવાથી પુરવઠા શૃંખલાઓ ખોરવાઈ ગઈ છે, જેના કારણે ફુગાવા અને ભારતના વધતા ઉર્જા આયાત બિલ અંગે ચિંતા વધી છે.
ભારત માટે ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ એક મોટી ચિંતા છે, કારણ કે દેશ તેની મોટાભાગની તેલ જરૂરિયાતો આયાત દ્વારા પુરી કરે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાથી પરિવહન અને ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થાય છે, જેનાથી ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ આવે છે અને ફુગાવા પર અસર પડે છે.
હાલમાં, સરકાર અને રાજ્ય માલિકીની તેલ કંપનીઓ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં થયેલા વધારાનો મોટો હિસ્સો ભોગવી રહી છે. ઇંધણ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી પહેલાથી જ ઘટાડી દેવામાં આવી છે, જ્યારે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ વધતા નુકસાન છતાં બજાર ભાવથી નીચે પેટ્રોલ અને ડીઝલ વેચવાનું ચાલુ રાખે છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, તેલ કંપનીઓ દરરોજ રૂ. 1,600-1,700 કરોડનું નુકસાન કરી રહી છે.
US-ઇઝરાયલ-ઈરાન યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પછી, સરકારે તેલ અને ગેસ સંકટને પહોંચી વળવા માટે અનેક પગલાં લીધાં છે. આ દરમિયાન, રાજ્ય માલિકીની બળતણ રિટેલરોએ પેટ્રોલ અને ડીઝલ સિવાય તમામ પર ફુગાવાનું દબાણ લાગુ કર્યું છે. આંતરરાષ્ટ્રીય એરલાઇન્સ માટે 19 કિલોના વાણિજ્યિક સિલિન્ડર, 5 કિલોના LPG સિલિન્ડર અને જેટ ઇંધણના ભાવમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ધંધાકીય સિલિન્ડરના ભાવમાં તાજેતરમાં રૂ. 993નો વધારો થયો છે. જોકે, છેલ્લા 4 વર્ષથી છૂટક પેટ્રોલ, ડીઝલ અને સ્થાનિક LPGના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.
RBI ગવર્નરના તાજેતરના નિવેદન પહેલા, PM નરેન્દ્ર મોદીએ પણ નાગરિકોને પેટ્રોલ અને ડીઝલનો ઉપયોગ મર્યાદિત કરવા અને વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત બચાવવા માટે વપરાશ ઘટાડવાની અપીલ કરી હતી.
આ ઉપરાંત, કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ પણ તાજેતરમાં ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે, તેલ કંપનીઓ ઇંધણના ભાવમાં ફેરફાર ન કરીને ક્યાં સુધી નુકસાન સહન કરી શકશે. તેમણે એક કાર્યક્રમમાં કહ્યું હતું કે, ‘હું એમ નથી કહેતો કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો નહીં થાય.’