ભાજપે નીતિન નબીનની નવી રાષ્ટ્રીય ટીમની જાહેરાત કરી છે, અને રાજકીય નજર હવે સીધું મોદી કેબિનેટ તરફ ટકી ગઇ છે. પાર્ટી સંગઠનમાં મોટા ફેરફારો બાદ, પ્રશ્ન એ ઊભો થઇ રહ્યો છે કે શું આગામી નંબર કેન્દ્ર સરકારનો છે? હાલમાં, કેન્દ્રીય મંત્રી પરિષદમાં 69 સભ્યો છે, જ્યારે બંધારણીય મર્યાદા 81 છે. એટલે કે સરકાર પાસે 12 વધું મંત્રીઓનો સમાવેશ કરવાની સંભાવના છે. આ આંકડો જ મંત્રીમંડળમાં ફેરબદલ અંગે અટકળોને વેગ આપી રહ્યો છે. જોકે, હજુ સુધી મોટા ફેરબદલ અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.
ભાજપે નીતિન નબીનની નવી ટીમમાં, પીયૂષ ગોયલ, સ્મૃતિ ઈરાની અને અનુરાગ ઠાકુર જેવા મોટા ચહેરાઓને મુખ્ય સંગઠનાત્મક જવાબદારીઓ સોંપી છે. તો, કેન્દ્રીય મંત્રી હર્ષ મલ્હોત્રાને દિલ્હી ભાજપ અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા છે, અને પંકજ ચૌધરીને યુપી ભાજપના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા છે. એવામાં, ‘એક વ્યક્તિ, એક પદ’નો ફોર્મ્યુલા પણ ચર્ચામાં છે. જો સંગઠન અને સરકાર વચ્ચે જવાબદારીઓ વહેંચવામાં આવે છે, તો કેટલાક મંત્રીઓની ભૂમિકાઓ બદલાઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે સંભવિત મંત્રીમંડળ ફેરબદલને 2029ની ચૂંટણીઓની તૈયારીઓના સંદર્ભમાં પણ જોવામાં આવી રહ્યો છે.
સંગઠનાત્મક ફેરબદલ પછી સરકારમાં પરિવર્તનની ચર્ચા કેમ થઈ રહી છે?
ભાજપની નવી રાષ્ટ્રીય ટીમમાં એવા ઘણા ચહેરાઓનો સમાવેશ થાય છે જે પહેલાથી જ કેન્દ્ર સરકાર અથવા રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકાઓ ભજવી રહ્યા છે. પિયુષ ગોયલને પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય ખજાનચી બનાવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે હર્ષ મલ્હોત્રા અને પંકજ ચૌધરીને અનુક્રમે દિલ્હી અને ઉત્તર પ્રદેશમાં સંગઠનાત્મક જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી છે. આનાથી સ્વાભાવિક રીતે પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે શું આ નેતાઓને હવે સરકારની ફરજોમાંથી મુક્ત કરવામાં આવશે.
વર્તમાન મંત્રીમંડળમાં, કેટલાક વરિષ્ઠ મંત્રીઓ એક કરતા વધુ મંત્રાલયનો હવાલો સંભાળે છે. એવામાં, ફેરબદલ ફક્ત નવા ચહેરાઓને સામેલ કરવા સુધી મર્યાદિત ન હોઈ શકે; મંત્રાલયોનું પુનર્ગઠન પણ થઈ શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, સંભવિત ફેરફારમાં ચૂંટણીની જરૂરિયાતો, પ્રાદેશિક પ્રતિનિધિત્વ, ઉંમર, કામગીરી અને નવી સંગઠનાત્મક જવાબદારીઓને ધ્યાનમાં રાખી શકાય છે.
પીયુષ ગોયલનું નામ આ સંભવિત ફેરફારોના કેન્દ્રમાં છે. તેઓ હાલમાં વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી છે અને તેમને ભાજપના રાષ્ટ્રીય ખજાનચી બનાવવામાં આવ્યા છે. પક્ષના ‘એક વ્યક્તિ, એક પદ’ સિદ્ધાંતને કારણે, પ્રશ્નો ઉભા થઈ રહ્યા છે કે શું તેઓ તેમની સરકારની જવાબદારીઓ ચાલુ રાખશે કે સંગઠનમાં સંપૂર્ણપણે સક્રિય બનશે. જો કોઈ ફેરફાર થાય છે, તો વાણિજ્ય મંત્રાલય બીજા કોઈને સોંપવામાં આવી શકે છે.
હર્ષ મલ્હોત્રાને દિલ્હી ભાજપની કમાન સોંપવામાં આવી છે. તેઓ હાલમાં કેન્દ્રમાં રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હાઇવે અને કોર્પોરેટ બાબતોના રાજ્યમંત્રી છે. દિલ્હી સંગઠનની જવાબદારી સાથે મંત્રાલયનું સંચાલન કરવાની વ્યવહારિકતા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. તો, પંકજ ચૌધરીને ઉત્તર પ્રદેશ ભાજપ પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યા છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને તેમની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જોકે, તેમની સામાજિક અને રાજકીય ઉપયોગિતાને ધ્યાનમાં રાખીને પાર્ટી તેમને મંત્રી પરિષદમાં પણ જાળવી રાખી શકે છે.
બંધારણીય મર્યાદાઓ અનુસાર, મોદી સરકારમાં 12 વધુ મંત્રીઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, હિમાચલ પ્રદેશ અને કર્ણાટક જેવા રાજ્યો માટે વધુ પ્રતિનિધિત્વ પર વિચાર કરવાની ચર્ચા થઈ રહી છે. સાથી પક્ષોને પણ મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મળી શકે છે. મહારાષ્ટ્રમાંથી શ્રીકાંત શિંદેના નામની ચર્ચા થઈ રહી છે; તેમનો સમાવેશ ભાજપ અને એકનાથ શિંદેની આગેવાની હેઠળની શિવસેના વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે રાજકીય સંકેત આપી શકે છે.
12 ખાલી જગ્યાઓનો અર્થ એ નથી કે 12 નવા મંત્રીઓને સામેલ કરવામાં આવશે. સરકારમાં કેટલાક મંત્રીઓ હાલમાં એક કરતા વધુ વિભાગો સંભાળી રહ્યા છે. ફેરબદલ દરમિયાન, આ વધારાની જવાબદારીઓ અન્ય નેતાઓમાં વહેંચી શકાય છે. આનાથી સરકારમાં વિશેષજ્ઞતા અને પ્રાદેશિક સંતુલન પ્રાપ્ત કરવાનો હોઈ શકે છે. એવી પણ અટકળો છે કે નવા રાજકીય સમીકરણોના આધારે પંજાબના કોઈ નેતાને તક મળી શકે છે.
મંત્રીમંડળ ઉપરાંત, ભાજપના સંસદીય બોર્ડમાં સંભવિત ફેરફારોની પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ અને મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસના નામો પર અટકળો ચાલી રહી છે. આસામના મુખ્યમંત્રી હિમંત બિસ્વા શર્માનું નામ પણ ભાજપની આગામી પેઢીના નેતૃત્વના સંદર્ભમાં સામે આવતું રહ્યું છે. જો આ નેતાઓને પક્ષના સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેતી સંસ્થામાં સ્થાન મેળવે છે, તો પક્ષની અંદર નવી પેઢીની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બની શકે છે.
ભાજપ સંગઠનમાં થયેલા ફેરફારો અને સંભવિત મંત્રીમંડળમાં ફેરફારને અલગ-અલગ ઘટનાઓને બદલે એક વ્યાપક રાજકીય વ્યૂહરચનાના ભાગ રૂપે જોવામાં આવી રહી છે. પક્ષ આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીની સાથે 2029 ની લોકસભા ચૂંટણી માટે તૈયારી કરી રહી છે. એવામાં, સરકાર અને સંગઠન વચ્ચે જવાબદારીઓનું એક નવું સંતુલન સ્થાપિત થઈ શકે છે. હાલમાં મંત્રીમંડળમાં ફેરફારની કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી, પરંતુ નીતિન નબીનની ટીમની જાહેરાત પછી મોદી સરકારમાં સંભવિત ફેરફારોની ચર્ચાએ ચોક્કસપણે દિલ્હીના રાજકીય વાતાવરણને ગરમાવી દીધું છે.