કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સોનિયા ગાંધીના બહુચર્ચિત સંસ્મરણ પુસ્તક ‘બિલોંગિંગ: એ જર્ની ઓફ લવ’ (Belonging: A Journey of Love) ને લઈને પ્રકાશન સંસ્થા ‘પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા’એ એક નિવેદન બહાર પાડીને સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેઓ ભારતમાં આ પુસ્તકના પ્રકાશક નથી. આ અગાઉ અંગ્રેજી દૈનિક ‘ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ના એક અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા આ પુસ્તકના પ્રકાશનમાંથી પાછળ હટી ગયું છે. અહેવાલ મુજબ, પબ્લિશરે સોનિયા ગાંધીને પુસ્તકના કેટલાક ભાગોમાં સુધારા-વધારા (એડિટ) કરવા અને અમુક અંશો હટાવવા માટે કહ્યું હતું, જેનો સોનિયા ગાંધીએ અસ્વીકાર કર્યો હતો.
અહેવાલો બાદ પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયાએ નિવેદન જારી કરીને કહ્યું, પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા ભારતમાં ‘બિલોંગિંગ’નું પ્રકાશક નથી. એવું કહેવું કે લેખિકાએ એડિટોરિયલ ફેરફારો ફગાવી દીધા હોવાના કારણે પેંગ્વિને આ પુસ્તક ન છાપવાનો નિર્ણય લીધો છે, તે સ્થિતિનું સાચું ચિત્ર રજૂ કરતું નથી. કંપનીએ વધુમાં ઉમેર્યું, તથ્યોની તપાસ કરવી અને લેખકને એવી ભલામણો કરવી જે પુસ્તક અને લેખક બંનેના હિતમાં હોય, તે એક પ્રકાશક તરીકે અમારો અધિકાર અને જવાબદારી બંને છે.
પુસ્તક પર આપવામાં આવેલા સંપાદકીય સૂચનોને પેંગ્વિને પ્રકાશન પ્રક્રિયાનો સામાન્ય ભાગ ગણાવ્યો હતો અને કહ્યું હતું કે તેઓ તેના પ્રકાશન માટે તૈયાર અને ઉત્સુક હતા. કંપનીએ જણાવ્યું, ચર્ચાઓ દરમિયાન પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયાનું વલણ એ જ રહ્યું હતું કે અમે આ પુસ્તક પ્રકાશિત કરવા માટે તૈયાર અને ખૂબ જ ઇચ્છુક છીએ. સાથે જ તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ લેખિકા સાથે થયેલી ગોપનીય ચર્ચાઓ અંગે આગળ કોઈ ટિપ્પણી કરશે નહીં.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, સોનિયા ગાંધીના આ પુસ્તકનું વિમોચન 10 નવેમ્બરે નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યું હતું. પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસની અમેરિકા સ્થિત ડિવિઝન ‘અલ્ફ્રેડ એ. નોફ’ દ્વારા સૌથી પહેલાં આ અંગેની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. નોફે જણાવ્યું હતું કે પ્રથમ પ્રિન્ટમાં આ પુસ્તકની 1 લાખ નકલો તૈયાર કરવામાં આવશે.
અહેવાલો અનુસાર, પેંગ્વિનના ખસી ગયા બાદ અન્ય ઘણા પબ્લિશર્સે આ પુસ્તકના પ્રકાશનમાં રસ દાખવ્યો છે. હાલ ‘હાર્પર કોલિન્સ’ ભારતમાં આ પુસ્તકના પ્રકાશન અને વિતરણ માટે કરાર કરવાની ખૂબ જ નજીક છે. નોફે પોતાના નિવેદનમાં આ પુસ્તકને વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી મહિલા નેતાઓમાંથી એકનું એક આકર્ષક સંસ્મરણ ગણાવ્યું હતું. તેમણે કહ્યું, આ સંસ્મરણ પ્રેમ, પરિવાર અને એક અત્યંત રસપ્રદ દેશ ભારતની એક સમૃદ્ધ અને આકર્ષક વાર્તા રજૂ કરે છે.
નોફના નિવેદનમાં સોનિયા ગાંધીને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું હતું, મારા પરિવાર વિશે ઘણું બધું લખાયું છે, પરંતુ તેમની પ્રેરણાઓ, તેમના કાર્યો અને તેમની માનવીય ખામીઓની સત્યતા સુધી ખૂબ ઓછા લખાણો પહોંચી શક્યા છે. છ દાયકાથી હું જે સામાજિક અને રાજકીય પરિવર્તનોની સાક્ષી રહી છું, મારી આ કહાની વાચકોને તેનો એક અનોખો દ્રષ્ટિકોણ પૂરો પાડશે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના આ અહેવાલ બાદ કોંગ્રેસ પક્ષ અને તેની સાથે જોડાયેલા સંગઠનો તરફથી ભારે પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે. મધ્ય પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી કમલનાથે ‘X’ પર લખ્યું હતું કે સોનિયા ગાંધીની આત્મકથાના પ્રકાશનથી પબ્લિશરનો ઇનકાર અત્યંત ચિંતાનો વિષય છે. તેમના જેવા વરિષ્ઠ વ્યક્તિ શું લખશે અને શું નહીં, તે પબ્લિશર નક્કી કરશે? સવાલ એ પણ છે કે પ્રકાશક સ્વતંત્ર રીતે આ કહી રહ્યો છે કે તેના પર કોઈનું દબાણ છે?
રાજસ્થાનના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોતે લખ્યું કે સોનિયા ગાંધીનું આગામી પુસ્તક પેંગ્વિન વર્લ્ડવાઇડ કંપની તેના મૂળ સ્વરૂપમાં સમગ્ર વિશ્વમાં છાપવા તૈયાર છે, પરંતુ પેંગ્વિન રેન્ડમ હાઉસ ઇન્ડિયા ભારતમાં તેને લોન્ચ કરવા માટે ફેરફારો કરવા માંગે છે. આખરે એવું કયું કારણ કે દબાણ છે કે જે પુસ્તક આખી દુનિયામાં છપાઈ રહ્યું છે તેને ભારતમાં છાપી શકાતું નથી?