રાજધાની દિલ્હીમાં આગામી 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરે 18મી બ્રિક્સ (BRICS) સમિટ યોજાવા જઈ રહી છે. આ પરિષદમાં ચીન સહિત તમામ સભ્ય દેશોના ઉચ્ચ સ્તરીય પ્રતિનિધિમંડળો હાજર રહેવાની શક્યતા છે. આ હાઈ-પ્રોફાઈલ સમિટને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હીમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા અત્યંત સખત કરી દેવામાં આવી છે. સમાચાર એજન્સી ANI મુજબ દિલ્હી પોલીસના હવાલાથી જણાવાયું છે કે તુઘલક રોડ વિસ્તારમાં જ આશરે 500 CCTV કેમેરા ગોઠવવામાં આવ્યા છે.
PTI ના અહેવાલ મુજબ, દિલ્હી પોલીસે કાર્યક્રમ સ્થળની આસપાસ બહુસ્તરીય (મલ્ટી-લેયર) સુરક્ષા ચક્ર તૈયાર કર્યું છે. એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે રાજધાનીમાં સુરક્ષા માટે લગભગ 15,000 પોલીસકર્મીઓ અને અર્ધસૈનિક દળોની 200 કંપનીઓ તૈનાત કરવામાં આવશે.
સુરક્ષા તૈયારીઓ અંગે માહિતી આપતાં સ્પેશિયલ દિલ્હી પોલીસના વરિષ્ઠ અધિકારી મનીષ કુમાર અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે, અનેક મહાનુભાવો દિલ્હી આવી રહ્યા છે, જેમાં રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો, સરકારના વડાઓ, મંત્રીઓ, વિદેશી પ્રતિનિધિમંડળો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોના સભ્યો સામેલ છે. તેમની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને એવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે જેથી સામાન્ય જનતાને ઓછામાં ઓછી અગવડ પડે.
શું છે બ્રિક્સ અને તેમાં કયા દેશો સામેલ છે?
બ્રિક્સ એ વિશ્વની સૌથી ઝડપથી ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓનું એક સંગઠન છે. અંગ્રેજી શબ્દ BRICS ના દરેક અક્ષર એક દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે: Brazil (બ્રાઝિલ), Russia (રશિયા), India (ભારત), China (ચીન) અને South Africa (દક્ષિણ આફ્રિકા). હાલમાં બ્રિક્સમાં વિશ્વની સૌથી ઝડપી ગતિએ વધી રહેલી 11 પ્રમુખ અર્થવ્યવસ્થાઓ અને વિકાસશીલ દેશો સામેલ છે: રશિયા, ચીન, ભારત, બ્રાઝિલ, ઇજિપ્ત (મિસ્ર), ઇથોપિયા, ઇન્ડોનેશિયા, ઇરાન, સાઉદી અરેબિયા, દક્ષિણ આફ્રિકા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE).
BRICS 2026 ની સત્તાવાર વેબસાઇટ અનુસાર, ઇજિપ્ત, ઇથોપિયા, ઇરાન, સાઉદી અરેબિયા અને UAE જાન્યુઆરી 2024 થી, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયા જાન્યુઆરી 2025 માં આ જૂથના પૂર્ણ સભ્ય બન્યા હતા. આ ઉપરાંત, બ્રાઝિલના રિયો ડી જેનિરોમાં યોજાયેલી 2025 ની બ્રિક્સ સમિટ દરમિયાન બેલારુસ, બોલિવિયા, કઝાકિસ્તાન, ક્યુબા, મલેશિયા, નાઇજીરિયા, થાઇલેન્ડ, યુગાન્ડા, ઉઝબેકિસ્તાન અને વિયેતનામ આ જૂથના ‘પાર્ટનર દેશો’ તરીકે જોડાવા પામ્યા હતા.
નિષ્ણાતોના મતે, આ દેશો વર્ષ 2050 સુધીમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગ, સેવાઓ અને કાચા માલના મુખ્ય સપ્લાયર બની જશે. તેમનું માનવું છે કે ઉત્પાદન અને સેવા ક્ષેત્રે ચીન અને ભારત સમગ્ર વિશ્વ માટે મુખ્ય સપ્લાયર બનશે, જ્યારે રશિયા અને બ્રાઝિલ કાચા માલના સૌથી મોટા પુરવઠાદાર બનશે.
બ્રિક્સનો ઇતિહાસ અને સ્થાપના
આ શબ્દ સૌપ્રથમ બ્રિટિશ અર્થશાસ્ત્રી જિમ ઓ’નિલે વિશ્વની અગ્રણી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ બેંક ‘ગોલ્ડમેન સેક્સ’માં કામ કરતી વખતે આપ્યો હતો. તે સમયે આ શબ્દ BRIC હતો. ઓ’નિલે વર્ષ 2001 માં પોતાના એક રિસર્ચ પેપરમાં આ શબ્દાવલીનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
વર્ષ 2010 માં દક્ષિણ આફ્રિકા આ જૂથમાં જોડાયા બાદ તે BRICS બન્યું.
- પ્રથમ મુલાકાત: વર્ષ 2006 માં રશિયાના સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ખાતે G-8 સમિટ દરમિયાન બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત અને ચીન (BRIC) ના નેતાઓ વચ્ચે પ્રથમ વખત મુલાકાત થઈ હતી.
- ઔપચારિક નામકરણ: સપ્ટેમ્બર 2006 માં ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UNGA) દરમિયાન આ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની ઔપચારિક બેઠક મળી, જેમાં આ જૂથને ‘BRIC’ નામ આપવામાં આવ્યું.
- પ્રથમ સમિટ: બ્રિક દેશોની પ્રથમ સત્તાવાર શિખર પરિષદ 16 જૂન 2009 ના રોજ રશિયાના યેકાટેરિનબર્ગ ખાતે યોજાઈ હતી.
- દક્ષિણ આફ્રિકાનો પ્રવેશ: 2010 માં બ્રાઝિલની રાજધાની બ્રાઝિલિયામાં સમિટ યોજાઈ, જેમાં દક્ષિણ આફ્રિકાને જોડવાનો નિર્ણય લેવાયો. એપ્રિલ 2011 માં ચીનના સાન્યા ખાતે યોજાયેલી ત્રીજી સમિટમાં દક્ષિણ આફ્રિકાએ પ્રથમ વખત ભાગ લીધો હતો.
બ્રિક્સની સ્થાપના ઉત્તર અમેરિકા અને પશ્ચિમ યુરોપના સમૃદ્ધ દેશોની રાજકીય અને આર્થિક સત્તાને પડકારવા તથા વિશ્વના મુખ્ય વિકાસશીલ દેશોને એકમંચ પર લાવવાના ઉદ્દેશ્યથી કરવામાં આવી હતી. સમય જતાં વિશ્વના અનેક દેશોએ તેમાં જોડાવામાં રસ દાખવ્યો છે અને અત્યાર સુધીમાં આશરે 30 થી વધુ દેશોએ બ્રિક્સમાં સામેલ થવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે.
જોકે, અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તરફથી બ્રિક્સ પ્રત્યે નારાજગી જોવા મળી છે. વર્ષ 2025 ની બ્રિક્સ સમિટ બાદ ટ્રમ્પે સીધી ધમકી આપતાં કહ્યું હતું કે, જે દેશો ‘અમેરિકા વિરોધી નીતિઓ’નું સમર્થન કરશે, અમેરિકા તે દેશો પર અગાઉથી લાદવામાં આવેલા ટેરિફ ઉપરાંત વધારાનો 10% ટેરિફ લાદશે.
મુખ્યાલય અને કામગીરીની પદ્ધતિ
બ્રિક્સનું મુખ્યાલય ચીનના શાંઘાઈ શહેરમાં આવેલું છે. બ્રિક્સ સમિટ દર વર્ષે યોજાય છે, જેમાં તમામ સભ્ય દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષો ભાગ લે છે. જ્યારે આ જૂથમાં માત્ર ચાર દેશો હતા, ત્યારે દર પાંચમા વર્ષે રોટેશન મુજબ એક દેશ સમિટનું આયોજન કરતો હતો. બ્રિક્સ સમિટની અધ્યક્ષતા દર વર્ષે વારાફરતી સભ્ય દેશોના સર્વોચ્ચ નેતા કરે છે. આ વર્ષે આ બેઠકની યજમાની ભારત કરી રહ્યું છે.
BRICS2026 ની વેબસાઇટ મુજબ:
- બ્રિક્સ દેશો વિશ્વની કુલ વસ્તીના આશરે 49.5% હિસ્સો ધરાવે છે.
- વૈશ્વિક જીડીપી (GDP) માં આ દેશોનો હિસ્સો લગભગ 40% છે.
- વૈશ્વિક વેપારમાં બ્રિક્સ દેશોની ભાગીદારી 26% જેટલી છે.
બ્રિક્સ દેશો આર્થિક મુદ્દાઓ પર એકસાથે કામ કરવા ઈચ્છે છે, પરંતુ આમાંથી કેટલાક દેશો વચ્ચે ગંભીર રાજકીય વિવાદો પણ છે, જેમાં ભારત અને ચીન વચ્ચેનો સરહદ વિવાદ સૌથી મુખ્ય છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે બ્રિક્સના સભ્ય બનવા માટે કોઈ ચોક્કસ ઔપચારિક પ્રક્રિયા નથી; તમામ સભ્ય દેશો પરસ્પર સંમતિથી નવા દેશને જોડવાનો નિર્ણય લે છે. વર્ષ 2020 સુધી નવા સભ્યો ઉમેરવા પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવતું નહોતું, પરંતુ ત્યાર બાદ સંગઠનના વિસ્તાર અંગે ચર્ચાઓ ઝડપી બની હતી.