‘ખિસ્સામાંથી લાંચના પૈસા નીકળવા જ પૂરતા નથી, પરંતુ લાંચ માંગી હોવાનું સાબિત થવું જરૂરી છે’; લાંચ કેસમાં હાઇ કોર્ટનો નિર્ણય

છત્તીસગઢ હાઇકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે, લાંચ તરીકે લેવામાં આવેલી નોટોનું મળી આવવું ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ કાયદા હેઠળ આરોપીને દોષિત ઠેરવવા માટે પૂરતું નથી, સિવાય કે ફરિયાદ પક્ષ વાજબી શંકાથી આગળ સાબિત કરે કે તેમની પાસે લાંચ માંગવામાં આવી હતી.

જસ્ટિસ નરેશ કુમાર ચંદ્રવંશીએ 18 સપ્ટેમ્બરના રોજ સૂરજપુર જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારી (DEO) કાર્યાલયમાં એક એકાઉન્ટન્ટ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલની સુનાવણી કરતી વખતે આ ચુકાદો આપ્યો હતો. કોર્ટે શોધી કાઢ્યું હતું કે, ફરિયાદ પક્ષ લાંચની ‘માંગણી અને સ્વીકૃતિ’ની પ્રાથમિક શરત સાબિત કરવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગયો છે.

લાંચની માંગણી સાબિત કરવા માટે રજૂ કરાયેલા ઇલેક્ટ્રોનિક પુરાવામાં પણ ગંભીર ખામીઓ જોવા મળી હતી. હાઇકોર્ટે સૂરજપુર સ્પેશિયલ કોર્ટના માર્ચ 2017ના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો, એકાઉન્ટન્ટને લાંચના તમામ આરોપોમાંથી મુક્ત કર્યો.

ફરિયાદ પક્ષના જણાવ્યા અનુસાર, એકાઉન્ટન્ટે સમિતિ દ્વારા સંચાલિત શાળાની માન્યતાના બદલામાં મા સરસ્વતી શિક્ષા સમિતિના અધ્યક્ષ પાસેથી રૂ. 15,000ની લાંચ માંગી હતી. ત્યાર પછી આ કથિત માંગણી ઘટાડીને રૂ. 8,000 કરવામાં આવી હતી.

ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી બ્યુરોમાં દાખલ થયેલી ફરિયાદ પછી, 30 જૂન, 2014ના રોજ સૂરજપુર સ્થિત DEOની ઓફિસમાં છટકું ગોઠવવામાં આવ્યું હતું. ફરિયાદ પક્ષે દાવો કર્યો હતો કે, આરોપીએ રૂ. 8,000ની નોટો સ્વીકારી હતી અને તે રંગેહાથ પકડાઈ ગયો હતો. તેના ખિસ્સામાંથી નોટો મળી આવી હતી, અને રાસાયણિક પરીક્ષણોએ પુષ્ટિ આપી હતી કે તેણે તેને સ્પર્શ કર્યો હતો.

ટ્રાયલ દરમિયાન કેસમાં મોટો વળાંક આવ્યો. ફરિયાદીએ પોતે જણાવ્યું હતું કે, એકાઉન્ટન્ટે ક્યારેય તેની પાસેથી લાંચ માંગી ન હતી. આ દરમિયાન, અન્ય એક સાક્ષીએ કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે ફરિયાદીએ બળજબરીથી પૈસા એકાઉન્ટન્ટના ખિસ્સામાં મૂક્યા હતા. હાઇકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈ સાક્ષીએ લાંચના મુખ્ય આરોપને સમર્થન આપ્યું નથી.

હાઇકોર્ટે ઇલેક્ટ્રોનિક પુરાવાની વિશ્વસનીયતા પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો. કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે તપાસ અધિકારીએ સ્વીકાર્યું હતું કે, ઓડિયો રેકોર્ડિંગ માટે ભારતીય પુરાવા અધિનિયમની કલમ 65-B હેઠળ જરૂરી પ્રમાણપત્ર મેળવવામાં આવ્યું નથી.

આ ઉપરાંત, આરોપીના અવાજનો કોઈ નમૂનો પણ લેવામાં આવ્યો ન હતો, ન તો રેકોર્ડિંગની સત્યતા ચકાસવા માટે કોઈ ફોરેન્સિક તપાસ કરવામાં આવી હતી. આ તમામ ખામીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, કોર્ટે આરોપીને રાહત આપી હતી.