‘અમારું ગામ વેચાણ માટે છે, મહેરબાની કરીને કોઈ તેને ખરીદી લે.’ મહારાષ્ટ્રના સોલાપુર જિલ્લામાં આ બેનરે બધાનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ગ્રામજનોએ આ જાહેરાત કોઈ જમીન કે મિલકત વેચવા માટે નહીં, પરંતુ છેલ્લા 25 વર્ષથી તેઓ જે સમસ્યાનો ઉકેલ શોધી રહ્યા છે તેના ઉકેલ માટે કરી હતી. પાણીની તંગીથી પીડાતા ગ્રામજનોએ હવે વહીવટીતંત્રનું ધ્યાન ખેંચવા માટે તેમના ગામને ‘વેચાણ માટે’ જાહેર કર્યું છે.
આ મામલો માઢા તાલુકાના તુલસી ગામનો છે. ગ્રામજનો લાંબા સમયથી સિના-માઢા ઉપસા પાણી સિંચાઈ યોજનામાંથી પાણી પુરવઠાની માંગ કરી રહ્યા છે. ગ્રામજનોનો દાવો છે કે સિના-માઢા યોજના 2000માં ઉજની ડેમમાંથી શરૂ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં તુલસી ગામને આ યોજનામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યું હતું.
આ પછી, ગ્રામજનોએ સતત મેમોરેન્ડમ આપ્યા હતા, અધિકારીઓને અપીલ કરી અને ઘણી વખત આંદોલન પણ કર્યું. લાંબા સંઘર્ષ પછી, કાગળ પર તુલસી ગામને યોજનામાં સમાવવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ ગ્રામજનોનો આરોપ છે કે યોજનામાં સમાવિષ્ટ હોવા છતાં, પાણી હજુ સુધી ગામની સીમાઓ સુધી પહોંચ્યું નથી.
આ વર્ષે ઓછા વરસાદે ગામની મુશ્કેલીઓમાં વધુ વધારો કર્યો છે. ગ્રામજનોના મતે, ફક્ત પીવાનું પાણી જ નહીં, પરંતુ ખેતી માટે પણ પૂરતું પાણી ઉપલબ્ધ નથી. આ પાણીની તંગી ખેડૂતોના પાક પર સીધી અસર કરી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, ગ્રામજનો કહે છે કે, જો સિના-માઢા યોજનાનું પાણી ગામમાં પહોંચે તો તેમની લાંબા સમયથી ચાલતી સમસ્યાનો ઉકેલ આવી શકે છે.
14 ઓક્ટોબરના રોજ, ઉજાની પાણી સંઘર્ષ સમિતિના નેતૃત્વમાં તુલસી ગામના 12 ખેડૂતોએ પાણીની માંગણી સાથે અનિશ્ચિતકાળ માટે આમરણાંત ઉપવાસ શરૂ કર્યા હતા. ગ્રામજનોના મતે, ઉપવાસના 5 દિવસ પછી પણ, વહીવટીતંત્રે સમસ્યાના ઉકેલ માટે નક્કર પગલાં લીધા નથી. આ પછી, તેઓએ વિરોધને વધુ તીવ્ર બનાવવાનો નિર્ણય લીધો.
પ્રશાસનની કથિત ઉદાસીનતાથી નારાજ, ગ્રામજનોએ ગામમાં એક બેનર લગાવ્યું જેમાં લખ્યું હતું, ‘અમારું ગામ વેચાણ માટે છે, કૃપા કરીને કોઈ તેને ખરીદી લે.’ ગામલોકોએ કટાક્ષમાં એવું પણ સૂચન કર્યું કે, ટાટા, બિરલા કે અંબાણીએ આવીને ગામ ખરીદી લેવું જોઈએ અને તેમને પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવું જોઈએ.
ગ્રામજનો કહે છે કે પાણીની સમસ્યા ફક્ત ખેતી પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે ગામના રોજિંદા જીવન અને સામાજિક વ્યવસ્થાને પણ અસર કરી રહી છે. ગ્રામજનો એવી પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે પાણીની અછત હોવાથી ગામના યુવાનોના લગ્નમાં પણ મુશ્કેલીઓ ઉભી થઇ રહી છે.
ગ્રામજનોની માંગ હવે સ્પષ્ટ છે, સીના-માઢા ઉપસા પાણી સિંચાઈ યોજનાનું પાણી શક્ય તેટલી વહેલી તકે તુલસી ગામમાં પહોંચાડવું જોઈએ. ‘ગામ વેચાણ માટે છે’ લખેલું બેનર લહેરાવીને ગ્રામજનોએ સરકાર અને વહીવટીતંત્રને પોતાનો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ અનોખા વિરોધ પછી વર્ષોથી ચાલી રહેલી પાણીની સમસ્યાને ઉકેલવા માટે વહીવટીતંત્ર હજુ કેટલો સમય લેશે તે જોવાનું બાકી છે.