હિન્દુ ધર્મમાં શરદ પૂર્ણિમાનું વિશેષ મહત્વ છે. તે વર્ષના સૌથી ખાસ પૂર્ણિમાના દિવસોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ રાત્રે ચંદ્ર તેની તમામ સોળે કળાએ ખીલી ઉઠે છે, અને તેનો પ્રકાશ અમૃત સમાન માનવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે શરદ પૂર્ણિમા પર ખીર તૈયાર કરીને ચન્દ્રની ચાંદનીના પ્રકાશમાં મુકવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવી રહી છે. આ દિવસે દેવી લક્ષ્મીની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે, અને ઘરમાં સુખ અને સમૃદ્ધિની કામના કરવામાં આવે છે. જો કે, આ વર્ષે, બે દિવસે પૂર્ણિમા હોવાથી, લોકો વિચારી રહ્યા છે કે શરદ પૂર્ણિમા 25 કે 26 ઓક્ટોબરે ઉજવાશે. ચાલો જાણી લઈએ કે આ તહેવાર સાથે જોડાયેલી ચોક્કસ તારીખ, પૂજા સમય અને વિશેષ માન્યતાઓ.
હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, આ વર્ષે શરદ પૂર્ણિમા રવિવાર, 25 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. પૂર્ણિમાની તિથિ 25 ઓક્ટોબરની સવારે શરૂ થશે અને 26 ઓક્ટોબરની સવારે સમાપ્ત થશે. તારીખ અંગે મૂંઝવણ સ્વાભાવિક છે, પરંતુ 25 ઓક્ટોબરની રાત્રિ શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રિ અને ચંદ્રની પૂજા સાથે સંકળાયેલી પરંપરાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
શરદ પૂર્ણિમા 2026 તારીખો: પૂર્ણિમા તિથિ શરૂ થાય છે-25 ઓક્ટોબર, સવારે 11:55, પૂર્ણિમા તિથિ સમાપ્ત થાય છે-26 ઓક્ટોબર, સવારે 9:41, પૂર્ણિમાની મુખ્ય રાત્રિ-25 ઓક્ટોબર.
સ્થાનિક કેલેન્ડર અને પરંપરાઓના આધારે પૂજા અને ઉપવાસનો સમય બદલાઈ શકે છે. તેથી, તમારા શહેરના કેલેન્ડર સાથે સમયની પુષ્ટિ કરવાનું ભૂલશો નહીં.
શરદ પૂર્ણિમા પર, ખીર (ચોખાની ખીર) તૈયાર કરવી અને તેને રાતોરાત ચંદ્રપ્રકાશ હેઠળ રાખવી પરંપરાગત છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ રાત્રે ચંદ્રના કિરણોમાં અમૃત જેવા ગુણ હોય છે. આ માન્યતાને કારણે દૂધ, ચોખા અને ખાંડમાંથી બનેલી ખીર ખુલ્લા આકાશ નીચે મૂકવામાં આવે છે અને પછી પરિવારના સભ્યોમાં પ્રસાદ તરીકે વહેંચવામાં આવે છે.
ચંદ્ર ઉદય પછી ખીર સામાન્ય રીતે ચાંદની નીચે મૂકવામાં આવે છે. આ વર્ષે શરદ પૂર્ણિમા 25 ઓક્ટોબરે આવે છે, તેથી આ રાત્રે ખીર મૂકવાની પરંપરા પાળવામાં આવશે. જોકે, ખીરને અગાસી પર કેટલો સમય રાખવી તે અંગે વિવિધ પરિવારો અને પ્રદેશોમાં અલગ અલગ માન્યતાઓ છે.
ધ્યાનમાં રાખો કે ખીરને ચાંદનીમાં રાખવાથી તેમાં અમૃત અથવા ઔષધીય ગુણો પ્રાપ્ત થાય છે એવી ધાર્મિક માન્યતા છે. ખીરને સ્વચ્છ પાત્રમાં ઢાંકીને રાખો અને દૂધમાં બનેલા ઉત્પાદનોને લાંબા સમય સુધી ઓરડાના તાપમાને રાખવાનું ટાળો.
શરદ પૂર્ણિમા કોજાગરી પૂર્ણિમા તરીકે પણ ઓળખાય છે. ધાર્મિક માન્યતા એવી છે કે દેવી લક્ષ્મી આ રાત્રે પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરે છે, જે ભક્તો જાગતા રહે છે અને તેમની પૂજા કરે છે તેમના પર તેમના આશીર્વાદ વરસાવે છે. ‘કોજાગરી’ શબ્દ ‘કો જાગર્તિ’ સાથે સંબંધિત હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેનો અર્થ થાય છે ‘કોણ જાગી રહ્યું છે?’
આ માન્યતાને કારણે, ઘણા લોકો શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે જાગતા રહીને દેવી લક્ષ્મીની પૂજા કરે છે. ઘર સાફ કરવામાં આવે છે, દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે, અને લક્ષ્મી દેવીને ખીર, મીઠાઈ અથવા અન્ય પ્રસાદ ચઢાવવામાં આવે છે. ભક્તો ઘરમાં શાંતિ, સંપત્તિ અને સમૃદ્ધિ જાળવવા માટે દેવી લક્ષ્મીને પ્રાર્થના કરે છે.
શરદ પૂર્ણિમા ભગવાન કૃષ્ણની મહારાસ લીલા સાથે પણ સંકળાયેલી છે. વ્રજની ધાર્મિક પરંપરાઓમાં આ રાત્રિનું વિશેષ મહત્વ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ભગવાન કૃષ્ણએ શરદ ઋતુની પૂર્ણિમાના ચાંદની નીચે વૃંદાવનમાં ગોપીઓ સાથે મહારસ કર્યો હતો. આ કારણોસર, ઘણી જગ્યાએ તેને રાસ પૂર્ણિમા પણ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રસંગે, કૃષ્ણ મંદિરોમાં ખાસ પૂજા, ભજન, કીર્તન અને ધાર્મિક વિધિઓ યોજવામાં આવે છે. ભક્તો ભગવાન કૃષ્ણને પ્રાર્થના કરે છે અને પ્રેમ, ભક્તિ અને આધ્યાત્મિક શાંતિ શોધે છે.
શરદ પૂર્ણિમા એ ચોમાસા પછી આવનારી શરદ ઋતુની પૂર્ણિમા છે. આ સમય દરમિયાન, આકાશ સ્વચ્છ રહેવાની શક્યતા વધુ હોય છે અને ચાંદની તેજસ્વી રહેવાની શક્યતા વધુ હોય છે. ભારતીય પરંપરામાં, ચંદ્ર મન અને શીતળતા સાથે સંકળાયેલો છે. તેથી, આ રાત્રે ચંદ્રદર્શન, પ્રાર્થના અને ધ્યાનનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે.
આ તહેવાર દેશના વિવિધ ભાગોમાં અલગ અલગ નામો અને પરંપરાઓ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. કેટલાક ભાગોમાં, તેને કોજાગરી પૂર્ણિમા કહેવામાં આવે છે, જ્યારે અન્ય ભાગોમાં, તેને શરદ પૂનમ અથવા રાસ પૂર્ણિમા તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. નામ અને રિવાજો અલગ અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ આ તહેવારની મુખ્ય ભાવના ભક્તિ, કૌટુંબિક સુખ અને સમૃદ્ધિની ઇચ્છા છે.