વિધાન પરિષદ (MLC)ની ચૂંટણીઓ 4 રાજ્યોમાં યોજાઈ રહી છે. જેના માટે આજે મતદાન પણ થયું હતું. આ રાજ્યો ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં 11, બિહારમાં 8, મહારાષ્ટ્રમાં 5 અને કર્ણાટકમાં 4 બેઠકો માટે મતદાન થઈ ગયું છે. MLC ચૂંટણીઓમાં EVMને બદલે બેલેટ પેપરનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે, અને MLC ચૂંટણીઓ પેપર બેલેટ દ્વારા યોજાશે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે MLA ચૂંટણીઓ EVM નો ઉપયોગ કરીને કેમ કરાવવામાં આવે છે, તો MLC ચૂંટણીઓમાં EVMને બદલે બેલેટ પેપરનો ઉપયોગ કેમ કરાવવામાં આવે છે? તો, ચાલો MLC ચૂંટણીઓની પુરી વાર્તા સમજી લઈએ.
EVMનો ઉપયોગ કરીને MLC ચૂંટણીઓ કેમ નથી કરાવવામાં આવતી તે સમજતા પહેલા, ચાલો એ સમજી લઈએ કે MLC ચૂંટણીઓ કેવી રીતે હાથ ધરવામાં આવે છે અને તેમાં કોણ મતદાન કરે છે.
સૌ પ્રથમ તમને જણાવી દઈએ કે, MLC શું છે. MLC એટલે મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ, જેને હિન્દીમાં વિધાન પરિષદ સભ્ય કહેવામાં આવે છે. આ દરેક રાજ્યમાં નથી આવતું, તે ફક્ત થોડા રાજ્યોમાં જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. વિધાન પરિષદ ધરાવતા રાજ્યોમાં, તે વિધાનસભાની સાથે રાજ્ય વિધાનસભાના બીજા ગૃહ તરીકે કાર્ય કરે છે. જેમ રાજ્યસભા લોકસભાની સાથે અસ્તિત્વ ધરાવે છે, તેમ તેમની ચૂંટણીઓ વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ જેવી નથી. વિધાનસભાની ચૂંટણીઓમાં, પ્રદેશના સામાન્ય મતદારો તેમના ધારાસભ્યને ચૂંટે છે. જો કે, વિવિધ શ્રેણીના મતદારો વિધાનસભા પરિષદમાં વિવિધ બેઠકો માટે પાત્ર છે.
આની અંદર સામાન્ય મતદારોને બદલે, ધારાસભ્યો, સ્થાનિક સંસ્થાઓના ચૂંટાયેલા સભ્યો, સ્નાતકો અને શિક્ષકો મતદાન કરે છે. જ્યારે કેટલાક સભ્યો રાજ્યપાલ દ્વારા નામાંકિત થાય છે. કેટલાક સભ્યો ધારાસભ્યો દ્વારા ચૂંટાય છે, જ્યારે અન્ય સ્થાનિક સંસ્થાઓના સભ્યો, સ્નાતકો અને તેથી વધુ દ્વારા ચૂંટાય છે. આજે જે 28 બેઠકો માટે મતદાન થઈ રહ્યું છે તે સ્નાતક અને શિક્ષક મતવિસ્તાર છે. આનો અર્થ એ છે કે બધા સામાન્ય મતદારો, કે ફક્ત ધારાસભ્યો જ આ બેઠકો માટે મતદાન કરી રહ્યા નથી. નિર્ધારિત માપદંડોને પૂર્ણ કરતા લાયક સ્નાતકો અને નોંધાયેલા શિક્ષકો પોતાનો મત આપે છે.
સ્નાતક અને શિક્ષક મતદારો અંગે, ફક્ત સ્નાતકનો અભ્યાસ કરતા લોકો જ મતદાન કરી શકે છે, અને તેઓએ અલગ મતદાર યાદીમાં પોતાના નામ નોંધાવવા પડશે. તેવી જ રીતે, શિક્ષકો પણ ચોક્કસ શરતો પૂર્ણ કર્યા પછી મતદાર યાદીમાં પોતાનું નામ નોંધાવે છે, અને પછી મતદાન કરી શકે છે.
હવે તમે સમજી ગયા હશો કે કોણ મતદાન કરે છે. તો ચાલો હવે જણાવી દઈએ કે, કેવી રીતે મતદાન કરવામાં આવે છે. એવું નથી કે કેટલાક લોકો ચૂંટણી લડી રહ્યા છે અને તમે જેને ઈચ્છો તેને મત આપી શકો છો. MLC ચૂંટણીઓમાં, તમારે એક વ્યક્તિને મત આપવાનો નથી હોતો, તમારે તેમને રેન્કિંગ આપવાની હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, તમારી પહેલી પસંદગી કઈ છે અને તમારી બીજી પસંદગી કઈ છે.
ઉદાહરણ તરીકે, એક બેઠક માટે 4 ઉમેદવારો ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. તમને ઉમેદવાર A સૌથી વધુ ગમે છે, ઉમેદવાર B બીજા ક્રમે ગમે છે અને ઉમેદવાર C ત્રીજા ક્રમે ગમે છે. આવી સ્થિતિમાં, તમે Aની બાજુમાં 1, Bની બાજુમાં 2 અને Cની બાજુમાં 3 લખી શકો છો. તમારી પહેલી પસંદગીની નોંધણી કરાવવી ફરજિયાત છે, પરંતુ પછીની પસંદગીઓ દાખલ કરવી વૈકલ્પિક છે. આને સિંગલ ટ્રાન્સફરેબલ વોટ કહેવામાં આવે છે.
ધારો કે એક બેઠક માટે 3 ઉમેદવારો છે, અને જો એક ઉમેદવારને પહેલી પસંદગી તરીકે ગણાતા અડધાથી વધુ મત મળે છે, તો તેઓ જીતી જશે. જો પહેલી પસંદગીના મતદારોને એટલા બધા મત ન મળે, તો ટ્રાન્સફર સિસ્ટમ લાગુ થશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ૧૦૦ મતદારો હોય, અને ઉમેદવાર Aને 42 મતો, ઉમેદવાર Bને 34 મતો અને ઉમેદવાર Cને 24 મતો મળ્યા હોય. જો જીતવા માટે જરૂરી ક્વોટા 51 હોય, તો કોઈ પણ ઉમેદવાર હજુ સુધી તે આંકડા સુધી પહોંચી શક્યો નથી. આવી સ્થિતિમાં, નિયમો અનુસાર, ઉમેદવાર C, જેને સૌથી ઓછા મતો મળ્યા હોય, તેને દૂર કરી શકાય છે. આ પછી, મતપત્ર પર Cની ત્યાર પછીની પસંદગી ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
ધારો કે, Cના 24 મતપત્રોમાંથી, Bની આગામી પસંદગી 15 પર છે, અને Aની આગામી પસંદગી 9 પર છે. પછી, આ મતપત્રો પરની પસંદગીઓ અનુસાર મતો ટ્રાન્સફર કરવામાં આવશે. આ ઉદાહરણમાં, Aના મત 51 થશે, અને Bના મત 49 થશે. આમ, A જરૂરી ક્વોટા પ્રાપ્ત કરશે.
હવે, મૂળ પ્રશ્ન પર પાછા આવીએ… EVM દ્વારા મતદાન કેમ કરવામાં આવતું નથી? ભારતના ચૂંટણી પંચ અનુસાર, પ્રમાણભૂત EVMમાં, મતદાતા તેમના પસંદગીના ઉમેદવારની બાજુમાં આપેલ બટન દબાવીને પોતાનો મત આપે છે. મતદાન થયા પછી, મશીન તે મતદારના મતને સ્વીકારવાનું બંધ કરી દે છે. આમ, પ્રમાણભૂત EVMની વર્તમાન મતદાન પ્રણાલીમાં, મતદાર એક ઉમેદવારને પસંદ કરે છે.
બીજી બાજુ, આ MLC બેઠકો માટે, ઉમેદવારોને બેલેટ પેપર પર ક્રમાંકિત કરવા આવશ્યક છે. તેથી, મતદાન અને ગણતરી પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવે છે, જે પ્રથમ પસંદગી અને આગામી પસંદગી બંનેના આધારે મતોની ગણતરી કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ સિસ્ટમ હજુ સુધી વર્તમાન EVMમાં લાગુ કરવામાં આવી નથી, પરંતુ એવું કહી શકાય નહીં કે તે અશક્ય છે. જો કે, વર્તમાન સિસ્ટમ અનુસાર, બેલેટ પેપરનો ઉપયોગ રેન્કિંગ અથવા પ્રાથમિકતા-આધારિત મતદાન માટે થાય છે.