એક માણસ 12મા ધોરણમાં 26 વાર નાપાસ થયો. છતાં તેણે ઓર્ગેનિક કેમિસ્ટ્રીમાં ડોક્ટરેટની ડિગ્રી મેળવી. તેનો કોઈ રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ નહોતો. છતાં તેણે 80 ટકા મતો સાથે પંચાયતની ચૂંટણી જીતી. મળો નીલ દેસાઈને. તે ગુજરાતના નવસારી જિલ્લાના તલોદ ગામના નવા સરપંચ બન્યા છે. તે પોતાની સફળતા પર અહીં જ અટકવા માંગતો નથી. 52 વર્ષીય નીલ દેસાઈ આવતા વર્ષે 27મી વાર 12મા ધોરણની પરીક્ષા આપશે.
નીલ દેસાઈની વાર્તા ખૂબ જ હિંમતવાન છે. તે સાબિત કરવા માંગે છે કે ક્યારેક ક્યારેક સતત પ્રયાસ કરતા રહેવાથી જ સૌથી મોટી ક્ષમતા મળતી હોય છે. દેસાઈએ કહ્યું કે, તે હાર માનશે નહીં અને 12મા ધોરણની પરીક્ષા પાસ કરીને જ રહેશે.
નીલ દેસાઈએ કહ્યું, ‘મેં 1989માં 10મા ધોરણની પરીક્ષા પાસ કરી હતી. હું એન્જિનિયર બનવા માંગતો હતો, તેથી મેં વિજ્ઞાન પ્રવાહમાં પ્રવેશ લીધો. પરંતુ, હું 1991માં 12મા ધોરણની પરીક્ષામાં નાપાસ થયો. ફરી એક વાર પ્રયાસ કર્યા પછી પણ હું પાસ ન થયો.’
બારમા ધોરણમાં વારંવાર નાપાસ થયા પછી, તેણે 10મા ધોરણના ગુણના આધારે ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગ ડિપ્લોમા કોર્ષમાં પ્રવેશ લીધો. નીલે કહ્યું, ‘મેં 1996માં આ કોર્ષ પૂર્ણ કર્યો. ડિપ્લોમા મેળવ્યા પછી, મેં નોકરી કરતા કરતા મારા ઇલેક્ટ્રિકલ વ્યવસાયનું સંચાલન કર્યું હતું અને 12મા ધોરણની પરીક્ષા આપવાનું ચાલુ રાખ્યું.’
2005માં રાજ્ય સરકારે નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા. હવે ડિપ્લોમા ધરાવતા લોકો ડિગ્રી કોર્ષ પણ કરી શકતા હતા. આનાથી નીલ દેસાઈ માટે રસ્તો ખુલ્યો. તેમણે V.S. પટેલ કોલેજમાંથી રસાયણશાસ્ત્રમાં B.Sc. અને M.Sc. ડિગ્રી મેળવી. આ કોલેજ વીર નર્મદ દક્ષિણ ગુજરાત યુનિવર્સિટી હેઠળ આવે છે. ત્યારપછી તેમણે 2018માં ઉકા-તરસાડીયા યુનિવર્સિટીમાંથી PHD ડિગ્રી મેળવી. તેમણે વિવિધ એસિડમાં હળવા સ્ટીલના કાટ માટે અસરકારક ગ્રીન ઇન્હિબિટર પર સંશોધન કર્યું. (આનો અર્થ એ થયો કે તેમણે સ્ટીલને એસિડમાં કાટ લાગવાથી અટકાવવાના રસ્તાઓ શોધી કાઢ્યા.)
દેસાઈ છેલ્લા 30 વર્ષથી સમાજસેવા કરી રહ્યા છે. તેમણે સેંકડો વૃક્ષો વાવ્યા છે. તેઓ સમગ્ર ગુજરાતમાં પર્યાવરણ બચાવવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે હરિયાળી ગ્રુપ નામની એક સંસ્થા બનાવી છે. આ અંતર્ગત તેમણે સાત મિયાવાકી જંગલો બનાવ્યા છે. (મિયાવાકી જંગલો એક ખાસ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે, જેમાં નાની જગ્યામાં ઘણા બધા વૃક્ષો વાવવામાં આવે છે.) તેમણે વાંગમ ગામમાં 150 વર્ષ જૂના કૂવાનું પણ સમારકામ કર્યું છે. હવે તેઓ નવસારી જિલ્લામાં 20 વધુ કૂવાનું સમારકામ અને પાણી બચાવવાની પદ્ધતિઓનો વિસ્તાર કરવાની યોજના ધરાવે છે.
તેથી, એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી કે જ્યારે તલોદ ગામે પોતાનો નવો સરપંચ પસંદ કર્યો, ત્યારે તેણે ડિગ્રી નહીં પણ કામ જોયું. ગામમાં લગભગ 7,000 લોકો રહે છે. આમાંથી 5,300 મતદાન માટે નોંધાયેલા છે. 3,633 લોકોએ મતદાન કર્યું. આમાંથી 2,907 લોકોએ દેસાઈને તેમના વર્ષોના કાર્યને કારણે મતદાન કર્યું. લોકોએ તેમની ડિગ્રીને બહુ મહત્વ આપ્યું ન હતું.
દેસાઈ કહે છે, ‘હું મારા 86 વર્ષના પિતા અને 79 વર્ષની માતાની સંભાળ રાખવા માટે ગામમાં રહ્યો હતો. આનાથી હું લોકોની નજીક રહ્યો અને તેમને મદદ કરી શક્યો.’ તેમણે આગળ કહ્યું, ‘મારા કામને કારણે લોકોએ મને સરપંચ પદ માટે ઉભા રહેવા કહ્યું. આ બેઠક ઓપન કેટેગરીની હતી. મેં તેમની વાત સાંભળી અને ચૂંટણી જીતી.’
હવે, સરપંચ તરીકે, દેસાઈ તલોદને એક મોડેલ ગામ બનાવવા માંગે છે. દેસાઈ કહે છે કે, હું મારા 5-S એજન્ડા દ્વારા આ હાંસલ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યો છું: સ્વચ્છતા (સફાઈ), સ્વાસ્થ્ય (આરોગ્ય), શિક્ષણ (વિદ્યા), સલીલ (પાણી) અને શિસ્ત (અનુશાસન). તેમની તાજેતરની જીતથી ઉત્સાહિત થઈને, દેસાઈ હવે 12મા ધોરણની પરીક્ષા પાસ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. તેઓ 2026માં ફરી એકવાર પરીક્ષા આપશે.
દેસાઈ કહે છે, ‘મેં ક્યારેય હાર માની નથી. જ્યારે હું નાપાસ થયો ત્યારે પણ મેં પ્રયાસ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. અને હવે જ્યારે મારા ગામના લોકોએ મારામાં આટલો વિશ્વાસ દર્શાવ્યો છે, ત્યારે હું આખરે 12મું પાસ કરવા માંગુ છું અને તેમના વિશ્વાસનું સન્માન કરવા માંગુ છું.’ તે સાબિત કરવા માંગે છે કે, જે લોકો પ્રયાસ કરે છે તેઓ ક્યારેય હારતા નથી. તે લોકોને સંદેશ આપવા માંગે છે કે, ક્યારેય આશા ગુમાવવી જોઈએ નહીં.