પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO)એ લોકસભા સચિવાલયને PM CARES ફંડ અંગે સ્પષ્ટ સૂચનાઓ આપી છે. PMOએ જણાવ્યું છે કે, લોકસભામાં PM CARES ફંડ, PMNRF અને રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ ભંડોળ (NDF) સંબંધિત કોઈ પ્રશ્ન કે મામલો ઉઠાવી શકાશે નહીં. કોંગ્રેસ પાર્ટીએ સરકારના આ નિર્ણય સામે કડક વલણ અપનાવ્યું છે.
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, PMOએ 30 જાન્યુઆરીએ આ માહિતી પૂરી પાડી હતી. PMOનું કહેવું છે કે આ ત્રણેય ભંડોળ પૂરી રીતે સ્વૈચ્છિક દાન (વોલેન્ટરી પબ્લિક કંટ્રિબ્યૂશન)થી બન્યા છે. તેમાં ભારત સરકારના સંકલિત ભંડોળમાંથી તેમને કોઈ પૈસા આપવામાં આવતા નથી. એટલે, આ ભંડોળ સરકારના સીધા નિયંત્રણ અથવા જવાબદારીમાં આવતા નથી.
PMOએ જણાવ્યું હતું કે, લોકસભાના નિયમો અનુસાર, એવા મુદ્દાઓ પર પ્રશ્નો ઉઠાવી નહીં શકાય, જેના માટે સરકાર જવાબદાર નથી. પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલયે ખાસ કરીને લોકસભા નિયમો 41(2)(viii) અને 41(2)(xvii)નો ઉલ્લેખ કર્યો છે. આ નિયમોમાં જણાવાયું છે કે પ્રશ્નો એવા વિષયો પર ન હોવા જોઈએ જે ભારત સરકાર માટે પ્રાથમિક ચિંતાનો વિષય ન હોય અથવા એવા સંગઠનો/વ્યક્તિઓ સાથે સંબંધિત હોય, જેના માટે સરકાર સીધી જવાબદાર ન હોય.
તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ સાંસદ પ્રશ્ન, ઝીરો અવર નોટિસ અથવા સ્પેશિયલ મેન્શન દ્વારા આ ભંડોળ વિશે માહિતી માંગે છે, તો આ નિયમોના આધારે તેમની રિક્વેસ્ટ રદ કરી શકાય છે.
સરકારનો નિર્ણય સામે આવતા જ, વિપક્ષે તેને સરમુખત્યારશાહી અને સંસદનું અપમાન ગણાવ્યું. કોંગ્રેસ પાર્ટીએ કહ્યું કે તે સાંસદોના અધિકારો પર હુમલો છે. પાર્ટીએ X પર એક પોસ્ટમાં લખ્યું છે કે, ‘સંસદમાં PM CARES ફંડ, PM રાષ્ટ્રીય રાહત ભંડોળ (PMNRF) અને રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ ભંડોળ (NDF) સંબંધિત પ્રશ્નો સંસદમાં પૂછવામાં નહીં આવે. આ સૂચનાઓ સીધા વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના કાર્યાલય દ્વારા લોકસભા સચિવાલયને જાહેર કરવામાં આવી છે. PMOએ લોકસભા સચિવાલયને સૂચના આપી છે કે સંસદમાં કોઈ સભ્ય આ ભંડોળ પર સવાલ ન ઉઠાવે.’
પાર્ટીએ તેના પર ઘણા પ્રશ્નો પણ ઉઠાવ્યા. સાંસદો જનતાના પ્રતિનિધિ છે, તેમને જાહેર હિતના પ્રશ્નો પૂછવાથી કેમ અટકાવવામાં આવી રહ્યા છે? મોદી સરકાર લાખો કરોડો રૂપિયાના જાહેર નાણાંનો હિસાબ કેમ આપવા માંગતી નથી? મોદી સરકાર લોકોથી શું છુપાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે? અને શું દેશની સંસદ હવે નરેન્દ્ર મોદીની ઇચ્છા મુજબ ચાલશે?
આ ભંડોળ શું છે અને તે કેવી રીતે બનાવવામાં આવ્યા હતા?
PM CARES ફંડ
આ ભંડોળ 27 માર્ચ, 2020ના રોજ COVID-19 મહામારી દરમિયાન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. તે એક પબ્લિક ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ છે જે કટોકટી રાહત માટે દાન એકત્રિત કરે છે. તેનું રજીસ્ટ્રેશન ટ્રસ્ટ ડીડ્સ એક્ટ, 1908 હેઠળ થયું. 2022-23ના અંત સુધીમાં તેમાં લગભગ 6283 કરોડ રૂપિયા હતા. સરકારે વારંવાર જણાવ્યું છે કે તે બંધારણ અથવા અન્ય કોઈ કાયદા હેઠળ બનાવવામાં આવેલ ટ્રસ્ટ નથી, પરંતુ એક ટ્રસ્ટ છે. તેમાં વડાપ્રધાન અને કેટલાક મંત્રીઓ ટ્રસ્ટી છે, પરંતુ તે RTI કાયદાને આધીન આવતું નથી. સુપ્રીમ કોર્ટે પણ 2020માં તેને NDRFથી અલગ માન્યું હતું.
પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય રાહત ભંડોળ (PMNRF)
આ ભંડોળને જાન્યુઆરી 1948માં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. શરૂઆતમાં તે પાકિસ્તાનથી વિસ્થાપિત લોકોને મદદ કરવા માટે હતું. હવે, તેનો ઉપયોગ કુદરતી આફતો (પૂર, ચક્રવાત, ભૂકંપ), મોટા અકસ્માતો, રમખાણો વગેરેમાં માર્યા ગયેલા લોકોના પરિવારોને તાત્કાલિક રાહત આપવા માટે થાય છે. તે પણ સ્વૈચ્છિક દાન દ્વારા ચાલે છે.
રાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ ભંડોળ (NDF)
આ ભંડોળ સશસ્ત્ર દળો અને અર્ધલશ્કરી દળોના કર્મચારીઓ અને તેમના પરિવારોને સહાય કરે છે. તેનું સંચાલન એક સમિતિ દ્વારા કરવામાં આવે છે જેમાં વડાપ્રધાન અધ્યક્ષ અને સંરક્ષણ, નાણાં અને ગૃહ મંત્રી સભ્યો હોય છે. તે પણ મુખ્યત્વે દાન આધારિત છે.
અગાઉ પણ વિવાદો થયા છે
PM CARES ફંડની શરૂઆતથી જ તેની પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે. ઘણા લોકો પ્રશ્ન ઉઠાવતા રહ્યા છે. ઘણા લોકો કહે છે કે આટલા મોટા ભંડોળનું સંસદ અથવા CAG ઓડિટ કેમ થતું નથી. 2020માં, સુપ્રીમ કોર્ટે NDRFમાં ટ્રાન્સફર કરવાની માંગને ફગાવી દીધી હતી. PSU કંપનીઓ તરફથી પણ મોટા દાન મળ્યા હતા, પરંતુ સરકારનું વલણ હંમેશાં એવું રહ્યું છે કે આ કોઈ સરકારી ભંડોળ નથી, પરંતુ એક ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ છે.
