રાજકારણીઓમાં સોશિયલ મીડિયામાં છવાયેલા રહેવાની ઘેલછા વધી રહી છે

ડિજિટલ યુગમાં ભારત અને ગુજરાતમાં એક નવી ક્રાંતિ આવી છે જેમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ જેમ કે ફેસબુક, ટ્વિટર (હવે X), ઇન્સ્ટાગ્રામ અને વ્હોટ્સએપ રાજકારણના કેન્દ્રમાં આવી ગયા છે. આ ક્રાંતિના હકારાત્મક પાસા તો અનેક છે પરંતુ તેના નકારાત્મક પાસા પણ ઓછા નથી. આજે રાજકારણીઓમાં પ્રજાલક્ષી કાર્યો કરવા કરતા સોશિયલ મીડિયામાં છવાયેલા રહેવાની ઘેલછા વધી રહી છે. આ વલણ કેટલું યોગ્ય છે અને તેના પરિણામો શું છે એ વિષય પર વિગતવાર ચર્ચા કરીએ… 

ડિજિટલ ક્રાંતિના હકારાત્મક પાસાઓ જોઈએ તો ભારતમાં 2014થી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરીને રાજકીય ક્ષેત્રમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો. તેમના ટ્વીટ્સ અને લાઈવ કાર્યક્રમો દ્વારા વિવિધ સરકારી યોજનાઓ જેમ કે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ને જનતા સુધી પહોંચાડવામાં આવી. ગુજરાતમાં પણ ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી વિજય રૂપાણી અને વર્તમાન મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ જેવા નેતાઓ સોશિયલ મીડિયા પર સક્રિય રહ્યા છે જ્યાં તેઓ વિકાસ કાર્યો, કોવિડ-19 વેક્સિનેશન અને વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત સમિટ જેવા વિવિધ કાર્યક્રમોની માહિતી શેર કરતા આવ્યા. આનાથી જનતા સાથે સીધો સંવાદ થાય છે જે પ્રિન્ટ અને ટીવી મીડિયા કરતા વધુ ઝડપી અને વ્યાપક છે. ઉદાહરણ તરીકે 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં સોશિયલ મીડિયાએ વોટર્સને જાગૃત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી જેમાં ગુજરાતના યુવા વોટર્સે #VoteForGujarat જેવા હેશટેગ્સ દ્વારા ભાગ લીધો. આ ક્રાંતિને કારણે રાજકારણ વધુ લોકતાંત્રિક અને સમાવેશી બન્યું છે કારણ કે ગામડાના લોકો પણ તેમના નેતાઓને સીધા પ્રશ્નો પૂછી શકે છે.

પરંતુ આ સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે જે વધુ ચિંતાજનક છે. રાજકારણીઓમાં સોશિયલ મીડિયા પર ‘લાઈક્સ’ અને ‘ફોલોઅર્સ’ વધારવાની ઘેલછા વધી રહી છે જે પ્રજાલક્ષી કાર્યોને અવગણવા તરફ દોરી જાય છે. ભારતમાં અરવિંદ કેજરીવાલ, રાહુલ ગાંધી જેવા વિપક્ષી નેતાઓ પણ આ વલણમાં સામેલ છે જ્યાં તેઓ વીડિયો અને મીમ્સ દ્વારા વિરોધ કરે છે પરંતુ વાસ્તવિક મુદ્દાઓ જેમ કે બેરોજગારી અને ખેડૂતોની સમસ્યાઓ પર ચર્ચા ઓછી જોવા મળે છે. ગુજરાતમાં પણ કેટલાક ધારાસભ્યો અને નેતાઓ સોશિયલ મીડિયા પર પોતાના ફોટા અને વીડિયો અપલોડ કરીને પોતાનો પ્રચાર કરે છે પરંતુ વાસ્તવમાં રસ્તાઓની સ્થિતિ, પાણીની અછત અને શિક્ષણ, આરોગ્ય સુવિધાઓ જેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપતા નથી. 

આ વલણના નકારાત્મક પાસાઓમાં ફેક ન્યૂઝનો પ્રચાર પણ સામેલ છે. સોશિયલ મીડિયા પર રાજકારણીઓ દ્વારા શેર કરાતી માહિતી અનેક વખત અધૂરી અથવા ભ્રામક હોય છે જે સમાજમાં વૈમનસ્યભાવ પેદા કરે છે. ભારતમાં 2020ના કોવિડ કાળમાં કેટલાક નેતાઓએ વેક્સિન વિશે ખોટી માહિતી ફેલાવી જેના કારણે જનતાનો વિશ્વાસ ઘટ્યો હતો. ગુજરાતમાં પણ સ્થાનિક સ્વરાજની ચૂંટણીઓમાં સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતા વીડિયો અને મીમ્સે રાજકીય વાતાવરણને પ્રભાવિત કરશે. વધુમાં રાજનેતાઓની આ ઘેલછા યુવા પેઢીને પણ અસર કરે છે જ્યાં તેઓ વાસ્તવિક કાર્ય કરતા વર્ચ્યુઅલ પ્રચારને વધુ મહત્વ આપે છે. 

આ સ્થિતિને સુધારવા માટે જરૂરી છે કે રાજકારણીઓ સોશિયલ મીડિયાને માત્ર પ્રચારનું સાધન ન બનાવે પરંતુ તેને વાસ્તવિક કાર્યોના પ્રસાર માટે વાપરે. સરકારે પણ ફેક ન્યૂઝ વિરુદ્ધ કડક કાયદાઓ અમલમાં મૂકવા જોઈએ. ડિજિટલ ક્રાંતિને હકારાત્મક દિશામાં વાળીને રાજકારણને વધુ પારદર્શી અને પ્રજાલક્ષી બનાવી શકાય છે.

રાજકારણીઓના આ વલણને અવગણી શકાય નહીં કારણ કે તે લોકતંત્રના મૂળને અસર કરે છે. જો રાજકારણીઓ વર્ચ્યુઅલ વિશ્વમાં જ વ્યસ્ત રહેશે તો વાસ્તવિક વિકાસ કેવી રીતે થશે? આ એક વિચાર માંગી લેતો મુદ્દો છે જેના પર વધુ ચર્ચા અને યોગ્ય કાર્યવાહીની આવશ્યકતા આવનારા સમયમાં આવશ્યક બનશે.