પેટ્રોલનું દરેક ટીપું હવે ફક્ત તેલ નથી રહ્યું. તેમાં હવે રાજકારણ, કૃષિ, વિદેશી બજારનું દબાણ અને કાચા તેલના ભાવ સંકળાયેલા છે. સરકાર હવે એક એવું નવું ફોર્મ્યુલા વિકસાવી રહી છે, જેનાથી આવનારા વર્ષોમાં તમારી કારની ટાંકીમાં પેટ્રોલ કરતાં ઇથેનોલ વધુ મહત્વપૂર્ણ બનશે. પહેલા E10 આવ્યું, પછી E20, અને હવે ચર્ચા સીધી E25 સુધી પહોંચી ગઈ છે. આનો અર્થ એ છે કે વાહન એ જ રહેશે, પરંતુ તેના પેટ્રોલની કેમેસ્ટ્રી બદલાઈ જશે.
તાજેતરમાં, PM નરેન્દ્ર મોદીએ હૈદરાબાદમાં એક જાહેર રેલીને સંબોધિત કરતી વખતે ઇંધણ બચાવવા અને તેનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ કરવાનું આહ્વાન કર્યું હતું. આ દરમિયાન, એવા સમાચાર બહાર આવ્યા છે કે, સરકાર હવે પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ભેળવવાના આગામી પગલા પર કામ કરી રહી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી વર્ષોમાં ભારતમાં E21 અને પછી E25 મિશ્રિત પેટ્રોલ રજૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે.
એક અંગ્રેજી અખબારમાં છપાયેલા અહેવાલમાં સૂત્રોનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવાયું છે કે, કેન્દ્ર સરકાર 2027 સુધીમાં E21 પેટ્રોલ લોન્ચ કરવા માટે એક રોડમેપ તૈયાર કરી રહી છે. આનો અર્થ એ થશે કે પેટ્રોલમાં 21 ટકા સુધી ઇથેનોલ ભેળવવામાં આવશે. આ પછી, 2029 માટે E25 મિશ્રણનો લક્ષ્યાંક નક્કી કરી શકાય છે. જોકે, સરકાર ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ અને ગ્રાહકોને કોઈપણ અસુવિધા ટાળવા માટે આ પ્રક્રિયાને ધીમે ધીમે અમલમાં મૂકવા માંગે છે.
અહેવાલો અનુસાર, સરકાર પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ ભેળવવાની મહત્તમ મર્યાદા 25 ટકા નક્કી કરી શકે છે. આનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં E25થી આગળ જવાની હાલમાં કોઈ યોજના નથી. સરકાર માને છે કે, આનાથી ઇંધણ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થશે અને ક્રૂડ ઓઇલની આયાત ઘટાડવામાં મદદ મળશે, સાથે સાથે વાહન એન્જિન પરનો ભાર પણ ઓછો થશે.
સરકાર આ ફેરફારને એકસાથે લાગુ કરવા માંગતી નથી. સૂત્રો કહે છે કે સમગ્ર પ્રક્રિયા તબક્કાવાર આગળ વધશે, જેથી ઓટોમેકર્સને તેમના એન્જિન, સપ્લાય ચેઇન અને જરૂરી માળખાગત સુવિધાઓ સમયસર તૈયાર કરી શકાય. સરકાર વાહન સુસંગતતા અને માઇલેજ સંબંધિત ચિંતાઓ પર પણ ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે. કારણ કે તાજેતરમાં, ઘણા લોકોએ E20 ઇંધણના ઉપયોગને કારણે વાહન માઇલેજમાં ઘટાડો, જાળવણી ખર્ચમાં વધારો અને આવશ્યક ઘટકોને નુકસાન થવાની ફરિયાદ કરી છે.
ભારત લાંબા સમયથી ક્રૂડ ઓઇલ આયાત પર ખૂબ નિર્ભર છે. વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં વધઘટ અને ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે, સરકાર હવે સ્થાનિક વિકલ્પો પર વધુ ભાર મૂકી રહી છે. ઇથેનોલ મિશ્રણને આ વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે. આનાથી પેટ્રોલનો વપરાશ પણ ઓછો થશે અને વિદેશી હૂંડિયામણ પણ બચશે.
સરકારી અંદાજ મુજબ, 20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રણ પ્રાપ્ત કરવાથી ભારત દર વર્ષે આશરે 4.5 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ બચાવી શકે છે. માર્ચમાં બજેટ સત્ર દરમિયાન, PM નરેન્દ્ર મોદીએ લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે, ‘સંકટના આ સમયમાં, દેશ દ્વારા બીજી એક તૈયારી ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થઈ રહી છે. છેલ્લા 10-11 વર્ષોમાં, ઇથેનોલના ઉત્પાદન અને મિશ્રણમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ છે. એક દાયકા પહેલા સુધી, અમે પેટ્રોલમાં ફક્ત 1-2 ટકા ઇથેનોલ ભેળવી રહ્યા હતા. પરંતુ હવે અમે પેટ્રોલમાં 20 ટકા ઇથેનોલ ભેળવી રહ્યા છીએ, જેના પરિણામે વાર્ષિક આશરે 45 મિલિયન બેરલ ઓછું પેટ્રોલ આયાત કરવું પડે છે.’
આનાથી વિદેશી હૂંડિયામણમાં આશરે રૂ. 1.5 લાખ કરોડની બચત કરવામાં પણ મદદ મળી છે. ભારતે સમયપત્રક પહેલાં E20 પેટ્રોલ લાગુ કરી દીધું છે. હવે, સરકાર આગામી તબક્કાની તૈયારી કરી રહી છે, પરંતુ આ વખતે, વધુ સંતુલિત અને સાવધાનીભર્યું અભિગમ અપનાવવામાં આવશે.