છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સોનું ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યું છે. ચાની દુકાન પર ચર્ચા હોય કે, સોશિયલ મીડિયા પર, દરેક વ્યક્તિ તેના વિશે વાત કરી રહી છે. જ્યારે PM નરેન્દ્ર મોદીએ લોકોને એક વર્ષ માટે સોનું ન ખરીદવાની અપીલ કરી ત્યારથી, સોનું દરેક ઘરમાં ચર્ચાનો વિષય બની ગયું છે. સરકારે આયાત કરમાં વધારો કર્યો છે અને આયાત મર્યાદા નક્કી કરી છે. સોનાની આયાત લાઇસન્સ માટે નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. ભારતમાં, સોનું ફક્ત રોકાણ નથી પરંતુ ભાવનાત્મક બંધનો સાથે પણ સંકળાયેલું છે. લગ્ન હોય કે કોઈ શુભ પ્રસંગ, સોનું ખરીદવામાં આવે છે, તેની કિંમત ગમે તે હોય. સોના વિનાના લગ્નને અધૂરા માનવામાં આવે છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના એક અહેવાલ મુજબ, ભારતીય ઘરોમાં એટલું સોનું છે કે જો રેકોર્ડ કરવામાં આવે તો, ભારત પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો સોનાનો ભંડાર હશે. એવો અંદાજ છે કે ભારતીય ઘરોમાં 25,000થી 30,000 ટન સોનું સંગ્રહિત છે. લોકો પોતાના ઘરો અને તિજોરીઓમાં સોનું સંગ્રહ કરે છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ઘરમાં કેટલું સોનું રાખવું કાયદેસર છે? તમે તમારા ઘરમાં કેટલું સોનું રાખી શકો છો? જો તમે નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ સોનું રાખ્યું તો શું થશે?
ભારતીયોનો સોના પ્રત્યેના જુસ્સાથી કોઈપણ અજાણ નથી. સોનુ ગમે તેટલું મોંઘુ થાય, લોકો તેને ખરીદવાનું બંધ કરતા નથી. ભાવ વધારા છતાં, ભારતે 2025માં 800 ટન સોનું આયાત કર્યું. ભારત વિશ્વમાં બીજા ક્રમનું સૌથી મોટું સોનાનું આયાતકાર દેશ છે. હવે જ્યારે સોનું એક સંવેદનશીલ મુદ્દો બની ગયું છે, ત્યારે તમે કેટલું સોનું રાખી શકો છો તે સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે. આવકવેરા કાયદા અનુસાર, તમે ઘરે કેટલું સોનું રાખી શકો છો તેની કોઈ મર્યાદા નથી. આનો અર્થ એ છે કે તમે ગમે તેટલું સોનું રાખી શકો છો, પરંતુ તમારી પાસે તેનું બિલ હોવું જોઈએ. તમે ગમે તેટલું સોનું રાખો છો, તમારે તેની ખરીદી માટે બિલ રાખવું જોઈએ. જો તમારી પાસે બિલ, રસીદો અથવા વારસાના દસ્તાવેજો હોય, તો ચિંતા કરવાની કોઈ જરૂર નથી. જો કે, જો તમારી પાસે આ દસ્તાવેજો ન હોય, તો તમારી સમસ્યાઓ વધી શકે છે.
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સીસ (CBDT) અનુસાર, ચોક્કસ મર્યાદાથી વધુ સોનું રાખવા માટે તમારે જરૂરી દસ્તાવેજો પૂરા પાડવા પડશે. જો તમારી પાસે ચોક્કસ રકમ સુધીના સોનાના દાગીનાનું બિલ ન હોય તો પણ તમને મુક્તિ મળે છે. CBDTએ 1994માં પરિવારના વિવિધ સભ્યો માટે સોનુ રાખવાની એક મર્યાદા નક્કી કરી હતી.
એક પરિણીત મહિલા 500 ગ્રામ સુધીનું સોનું રાખી શકે છે. એક અપરિણીત મહિલા 250 ગ્રામ સુધીનું સોનું રાખી શકે છે. પુરુષ સભ્યો ફક્ત 100 ગ્રામ સોનું રાખી શકે છે.
ઉપરોક્ત સોનાની મર્યાદા એ ન્યૂનતમ મર્યાદા છે, જે તમે બિલ અથવા દસ્તાવેજો વિના રાખી શકો છો. જો કે, જો તમારી પાસે બિલ અથવા દસ્તાવેજો વિના નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ હોય, તો આવકવેરા વિભાગ તેને જપ્ત કરી શકે છે. જો તમે સાબિત કરી શકતા નથી કે તમે તમારા મહેનતના પૈસાથી તમારું સોનું ખરીદ્યું છે અથવા વારસામાં મળ્યું છે, તો આવકવેરા વિભાગ તેને એક અસ્પષ્ટ રોકાણ ગણશે. આવકવેરા કાયદાની કલમ 104 હેઠળ, ભારે કર અને દંડ લાદવામાં આવી શકે છે. આ દંડ એટલા મોટા હોઈ શકે છે કે તમારી આવકનો એક મોટો ભાગ સરકારની પાસે જઈ શકે છે. આવકવેરાના નિયમો અનુસાર, જો તમે તમારા સોનાનો હિસાબ, બિલ અથવા દસ્તાવેજો પૂરા પાડવામાં નિષ્ફળ જાઓ છો, તો તમને તેના પર લગભગ 86 ટકા ટેક્ષ આપવો પડશે, જેમાં દંડનો પણ સમાવેશ થાય છે. આવકવેરા કાયદાની કલમ 115BBE અઘોષિત આવક અથવા સોના સામે કાર્યવાહીની જોગવાઈ કરે છે. આવક અથવા સોનાનો સાચો સ્ત્રોત જાહેર ન કરવામાં આવે તો તેને કલમ 68, 69, 69A, 69B, 69C અને 69D હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. અઘોષિત સંપત્તિઓ 60 ટકા કર, 25 ટકા સરચાર્જ અને 4 ટકા સેસને પાત્ર છે.