ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી માટે રાજકીય શતરંજ ગોઠવાવાનું શરૂ થઈ ગયું છે. ઓલ ઈન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તેહાદુલ મુસ્લિમીનના વડા અસદુદ્દીન ઓવૈસી પૂર્વાંચલથી પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ સુધી સક્રિય થઈ ગયા છે અને શ્રેણીબદ્ધ રેલીઓ કરીને રાજકીય વાતાવરણ બનાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ઓવૈસીએ પૂર્વાંચલના બહરાઈચના મટેરા મતવિસ્તારમાં મિશન UP શરૂ કર્યું અને હવે પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના બિજનૌર જિલ્લાના નજીબાબાદમાં તેમની બીજી રેલી યોજી.
સોમવારે મુસ્લિમ બહુમતીવાળા નજીબાબાદમાં એક જાહેર રેલીને સંબોધતા, અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ BJP અને સમાજવાદી પાર્ટી (SP) પર આકરા પ્રહારો કર્યા. તેમણે કહ્યું કે, અખિલેશ યાદવ સમાજવાદ નહીં, પણ ‘યાદવવાદ’નું રાજકારણ કરે છે. મુસ્લિમો હવે ઉત્તર પ્રદેશમાં પોતાના માટે કામ કરશે, જાજમ ફેલાવવા માટે નહીં.
ઓવૈસીનું આ આક્રમક વલણ SP અને અખિલેશ યાદવના ‘PDA’ (પછાત, દલિત, લઘુમતી) રાજકીય ફોર્મ્યુલાને સીધો પડકાર ફેંકે છે. અહીં એ પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે, શું ઓવૈસી ઉત્તર પ્રદેશમાં અખિલેશ યાદવ માટે રાજકીય ટેન્શન બની રહ્યા છે?
અસદુદ્દીન ઓવૈસીએ બહરાઇચ અને બિજનૌરમાં રેલીઓ કરીને ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં પોતાની હાજરી દર્શાવી છે. ઓવૈસીએ મુસ્લિમ રાજકીય ક્ષેત્ર માટે સંપૂર્ણપણે ખાલી મેદાન શોધી કાઢ્યું છે. એક સમયે રાજ્યમાં મુસ્લિમ મતોનો ભારે બહુમતી મેળવનારા અખિલેશ યાદવે હવે ‘નરમ હિન્દુત્વ’ના માર્ગે આગળ વધ્યા છે. એટલા માટે, ઓવૈસીએ તેમની મુસ્લિમ તરફી રાજનીતિ શરૂ કરી છે. આ માટે, ઓવૈસીએ સૌપ્રથમ બહરાઇચમાં મટેરા પસંદ કર્યું, જ્યાં ગાઝી સલાર મસૂદની દરગાહ છે.
એક સમયે હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતાના પ્રતીક તરીકે જાણીતી ગાઝી મિયાંની દરગાહ, હવે રાજભર-પાસી અને મુસ્લિમો વચ્ચે વિવાદનું મુખ્ય સ્ત્રોત બની ગયું છે. એટલા માટે ઓવૈસીએ પહેલા બહરાઇચ અને પછી પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશના બિજનૌરમાં નજીબાબાદ બેઠક પસંદ કરી, જે મુસ્લિમ બહુમતી ગણાય છે.
નજીબાબાદમાં, ઓવૈસીએ BJP પર સાંપ્રદાયિક રાજકારણ રમવાનો આરોપ લગાવ્યો અને કહ્યું કે સંભલ મસ્જિદ શહીદ થઈ ગઈ છે. જો મુસ્લિમો ફક્ત મતદારો જ બની રહ્યા, તો તેમના બાળકોનું ભવિષ્ય સુધરશે નહીં. રાજકીય પક્ષોએ 70 વર્ષથી મુસ્લિમ નેતૃત્વનો ઇનકાર કર્યો છે. BJP મુસ્લિમોને ટિકિટ આપતું નથી, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટીએ તેમને ગુલામ બનાવી રાખ્યા છે. મુસ્લિમોએ ફક્ત મતદારો જ બની ન રહેવું જોઈએ. આ રીતે, ઓવૈસીએ મુસ્લિમોને તેમની દુઃખતી નસ પર હાથ રાખીને તેમને આકર્ષવાનો પ્રયાસ કર્યો.
ઉત્તર પ્રદેશની કુલ 403 વિધાનસભા બેઠકોમાંથી, લગભગ 143 બેઠકો પર મુસ્લિમ મતદારો નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. આમાંથી, લગભગ 73 બેઠકો પર મુસ્લિમ વસ્તી 30 ટકાથી વધુ છે, જે મુખ્યત્વે પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ અને પૂર્વાંચલના જિલ્લાઓમાં ફેલાયેલી છે. પરંપરાગત રીતે, મુસ્લિમ મતદારો BJPનો સામનો કરવા માટે સમાજવાદી પાર્ટીની પાછળ ઉભા થયા છે.
અખિલેશ યાદવે ‘PDA’નું સૂત્ર આપ્યું છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય તેની મુસ્લિમ તરફી છબીથી અલગ થવાનો અને અત્યંત પછાત વર્ગો અને દલિતોને એક કરવાનો છે. ઓવૈસી આ રણનીતિની વચ્ચે પોતાનું સ્થાન સ્થાપિત કરવા માંગે છે અને SPને મુસ્લિમ વિરોધી તરીકે દર્શાવવાના પ્રયાસોમાં રોકાયેલા છે. ઓવૈસીનો આરોપ છે કે SP મુસ્લિમ મત તો લઇ લે છે, પરંતુ તેમના મુદ્દાઓ, નેતૃત્વ અથવા અધિકારોની વાત કરવાનું ટાળે છે.
ઉત્તર પ્રદેશમાં મુસ્લિમ મતદારોને SPની મુખ્ય મત બેંક માનવામાં આવે છે. 2022ની વિધાનસભા અને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં, SPને 80 ટકાથી વધુ મુસ્લિમ મત મળ્યા હતા. ચૂંટણીના દ્વિધ્રુવી સ્વભાવને જોતાં, અખિલેશ યાદવ ધારી રહ્યા છે કે 2027માં મુસ્લિમ મતદારો તેમની પાછળ એકઠા થશે. જોકે, પૂર્વાંચલથી પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ સુધી ઓવૈસીની વધતી સક્રિયતા SP માટે રાજકીય સમીકરણમાં ગડબડી ઉભી કરી શકે છે.
ધાર્મિક ધ્રુવીકરણના ડરથી, મુસ્લિમ મુદ્દાઓ અને મુસ્લિમ પ્રતિનિધિત્વ પર SPનું મૌન મુસ્લિમોમાં અસ્વસ્થતા ફેલાવી રહ્યું છે. ઓવૈસી હવે આ અસંતોષનો લાભ ઉઠાવવાના પ્રયાસમાં લાગી ચુક્યા છે અને મુસ્લિમ મત બેંકને આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ઓવૈસી ભલે પોતે બેઠકો જીતી ન શકે, પરંતુ જો તેઓ મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા મતવિસ્તારોમાં 10000થી 20000 મતો પણ ઘટાડી શકે છે, તો તેનો સીધો ફાયદો BJPને થઈ શકે છે. બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં AIMIMએ RJDને પણ આ જ રીતે નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું.
ઓવૈસીની તીક્ષ્ણ અને સ્પષ્ટ બોલવાની શૈલી મુસ્લિમ યુવાનોના એક વર્ગને આકર્ષિત કરે છે જે પરંપરાગત રાજકીય પક્ષોના ‘સુરક્ષિત રાજકારણ’થી કંટાળી ગયા છે. પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશ અને પૂર્વાંચલમાં ઘણી બેઠકો એવી છે જ્યાં જીતનો માર્જિન ખૂબ જ ઓછો હોય છે. ઓવૈસી દ્વારા ત્યાંથી ઉમેદવારોને મેદાનમાં ઉતારવાથી SPનું સમીકરણ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ શકે છે.
ઓવૈસીએ ઉત્તર પ્રદેશમાં મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા મતવિસ્તારોમાં ચૂંટણી લડવાની યોજના બનાવી છે અને મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા મતવિસ્તારોમાં પ્રચાર શરૂ કરી દીધો છે. 2027માં, ઓવૈસીની પાર્ટી 403 બેઠકોમાંથી 200 બેઠકો પર ચૂંટણી લડવાનો દાવો કરી રહી છે જ્યાં મુસ્લિમ વસ્તી 30 ટકાથી વધુ છે. SP આ બેઠકોને તેની સૌથી સલામત માને છે, અને હવે ઓવૈસીની નજર તેના પર છે.
અસદુદ્દીન ઓવૈસી 2017થી ઉત્તર પ્રદેશમાં પોતાનું નસીબ અજમાવી રહ્યા છે, પરંતુ તેમની પાર્ટી હજુ સુધી પોતાનું ખાતું ખોલી શકી નથી. 2017માં, AIMIMએ 38 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી હતી, જેમાંથી ફક્ત એક જ મુખ્ય સ્પર્ધા હતી, જે સંબલપુર સીટ હતી, જ્યાં ઝિયાઉર રહેમાન બર્ક ચૂંટણી લડ્યા હતા. જોકે, તેઓ પણ જીતવામાં નિષ્ફળ ગયા. આ ઉપરાંત, બધા ઉમેદવારોએ તેમની ડિપોઝિટ ગુમાવી દીધી. 2022ની ચૂંટણીમાં, AIMIMએ લગભગ 100 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા હતા, પરંતુ એક ઉમેદવાર ગુડ્ડુ જમાલી સિવાય દરેકે તેમની ડિપોઝિટ ગુમાવી દીધી હતી.
ઓવૈસી ક્યારેય UP રાજકારણમાં મુસ્લિમોના પ્રિય રહ્યા નથી. 2017માં AIMIMને 0.2 ટકા અને 2022માં 0.43 ટકા મત મળ્યા હતા. ઓવૈસીનો રાજકીય પ્રભાવ દેશના તે મતવિસ્તારોમાં જ જોવા મળ્યો છે જ્યાં મુસ્લિમ વસ્તી 50 ટકાથી વધુ છે. તેથી, ઓવૈસી UPના તે વિસ્તારોમાં પોતાના રાજકીય મૂળ સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જ્યાં મુસ્લિમ મતદારો મોટી સંખ્યામાં છે. ઓવૈસી મુસ્લિમ મતો મેળવી શકશે કે કેમ તે જોવાનું હવે બાકી છે.