પાસપોર્ટ ભારતીય નાગરિકતાનો પુરાવો નથી કે કેમ તે અંગે ચર્ચા પહેલાથી જ ચાલી રહી છે. આસામમાં પણ આવો જ એક કેસ આવ્યો, જ્યાં એક માણસે 1951થી 2017 સુધીના 16 દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા. છતાં, ગુવાહાટી હાઈકોર્ટે તેને ભારતીય નાગરિક તરીકે માન્યતા આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આ 16 દસ્તાવેજોમાં નેશનલ રજિસ્ટર ઓફ સિટિઝન્સ (NRC), પાન કાર્ડ, મતદાર ઓળખપત્ર, જમીન અને શાળાના દસ્તાવેજો અને ઘણું બધું શામેલ હતું. આ ઉપરાંત, તે માણસના પિતાએ પણ તેની તરફેણમાં જુબાની આપી હતી. તો પણ, કોર્ટે પુરાવા અને દલીલોને અવગણીને ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયને માન્ય રાખ્યો હતો, જેમાં તેને વિદેશી જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, અરજદાર ગુવાહાટી નજીક ભાડા પર રહે છે. તેણે પોતાની ભારતીય નાગરિકતાના સમર્થનમાં ગુવાહાટી હાઈકોર્ટમાં લેખિત પુરાવા અને મૌખિક જુબાની રજૂ કરી હતી. પરંતુ કંઈ કામ ન આવ્યું. ન્યાયાધીશ કલ્યાણ રાય સુરાના અને શમીમા જહાંની ડિવિઝન બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો હતો કે કોઈ પણ દસ્તાવેજ અરજદારને તેના જણાવેલ વંશ સાથે જોડી શકતો નથી.
ડિવિઝન બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે અરજદાર ‘વિદેશી અધિનિયમ, 1946ની કલમ 9 હેઠળ તે ભારતીય નાગરિક છે અને વિદેશી નથી તે સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયો.’
અરજદારે પોતાની ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે ગુવાહાટી હાઇકોર્ટમાં નીચે મુજબના કુલ 16 દસ્તાવેજો રજૂ કર્યા હતા…
અરજદારના પિતાના નામે 1951ના NRCની નકલ.
અરજદારના પિતાના નામે 1951ના કોમ્પ્યુટરાઇઝ્ડ NRCની નકલ, જેમાં તેના દાદા-દાદી, સાવકી-દાદી અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ પણ શામેલ છે.
1966ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના દાદા-દાદી અને સાવકી-દાદીના નામ શામેલ છે.
1970ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના પિતા, દાદા-દાદી અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ શામેલ છે.
12 સપ્ટેમ્બર, 1973ના રોજનો મૂળ જમીન ખરીદી દસ્તાવેજ, અરજદારના દાદાના નામે છે.
1979ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના માતાપિતા, દાદા-દાદી અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ છે.
1985ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના માતાપિતા અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ છે.
અરજદારનું પાન કાર્ડ.
1989ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના માતાપિતા, કાકા અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ છે.
1997ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના માતાપિતા અને મોટા ભાઈના નામ છે.
હાશદોબા આંચલિક હાઇસ્કૂલના મુખ્ય શિક્ષક દ્વારા 20 ઓક્ટોબર, 2017ના રોજ આપવામાં આવેલું શાળા પ્રમાણપત્ર.
2005ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદારના માતાપિતા અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ છે.
2013ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ, જેમાં અરજદાર, તેના માતાપિતા અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ છે.
અરજદારનું મતદાર ફોટો ઓળખ કાર્ડ (EPIC કાર્ડ).
અરજદાર, તેના માતાપિતા અને પરિવારના અન્ય સભ્યોના નામ ધરાવતી 2015ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ.
અરજદાર અને તેની પત્નીના નામ ધરાવતી 2017ની મતદાર યાદીની પ્રમાણિત નકલ.
લેખિત નિવેદન મુજબ, અરજદારનો જન્મ 1 મે, 1988ના રોજ થયો હતો. તે ગુવાહાટીના બોરબોરીમાં ભાડાના મકાનમાં રહે છે અને રોજમદાર મજૂર તરીકે કામ કરે છે. તેણે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે નદીના ધોવાણને કારણે, તેના પરિવારને ચરાઈ ખસરાથી ધોબાકુરા, પછી ઘુગુડોબા અને અંતે હાશદોબા જવું પડ્યું, જ્યાં તેણે 1999માં હાશદોબા ઝોનલ હાઇ સ્કૂલમાં ધોરણ 5માં અભ્યાસ કર્યો હતો. અરજદાર અને તેના પિતા બંનેએ તેમના દાવાઓને સમર્થન આપવા માટે સાક્ષી તરીકે જુબાની આપી હતી.
ગુવાહાટી હાઇકોર્ટે અરજદારના પુરાવા સ્વીકાર્યા નહીં તેના કારણો નીચે આપેલ છે…
હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે 1951નો NRC દસ્તાવેજ એ સાબિત કરવા માટે પૂરતો નથી કે વ્યક્તિ ભારતનો વતની છે. 1951નો NRC વસ્તી ગણતરી અધિનિયમ, 1948 હેઠળ તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ કાયદાની કલમ 15 જણાવે છે કે, વસ્તી ગણતરીના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કોર્ટમાં પુરાવા તરીકે કરી શકાતો નથી.
અરજદાર દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી NRC નકલ કમ્પ્યુટર-જનરેટેડ હતી. કાયદા અનુસાર, કોઈપણ કમ્પ્યુટર-જનરેટેડ દસ્તાવેજને પુરાવા તરીકે ગણવામાં આવે તે માટે, પુરાવા અધિનિયમ, 1872 (ભારતીય પુરાવા અધિનિયમ, 2023ની કલમ 63(4))ની કલમ 65-B હેઠળ ચોક્કસ સરકારી પ્રમાણપત્ર આપવા જરૂરી છે, જે તેમણે આપ્યા ન હતા.
કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, PAN કાર્ડ અને મતદાર ID કાર્ડ (EPIC) હોવાનો અર્થ આપમેળે એવો થતો નથી કે વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે. અગાઉના કોર્ટના નિર્ણયોમાં એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે PAN કાર્ડ અને મતદાર ચૂંટણી કાર્ડ નાગરિકતાનો પુરાવો નથી.
અરજદારના કથિત પિતા કોર્ટમાં આવ્યા અને દાવો કર્યો કે અરજદાર તેમનો પુત્ર છે. જોકે, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, નાગરિકતા જેવા ગંભીર મામલામાં માત્ર મૌખિક રીતે વાત કરવી પૂરતું નથી, નક્કર સરકારી દસ્તાવેજો જરૂરી છે. જ્યારે પિતાને પૂછપરછ કરવામાં આવી, ત્યારે તેઓ પોતે તેમના પુત્રના જન્મનું વર્ષ યાદ રાખી શક્યા નહીં, જેનાથી તેમના નિવેદનો પર શંકા ઉભી થઈ.
અરજદાર શાળાના પ્રમાણપત્રની અધિકૃતતા સાબિત કરવા માટે શાળાના આચાર્ય (અથવા પ્રમાણપત્ર આપનાર વ્યક્તિ)ને કોર્ટમાં સાક્ષી તરીકે રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા. પ્રમાણપત્ર સાચું છે કે ખોટું તે ચકાસવા માટે શાળાનું મૂળ પ્રવેશ રજિસ્ટર પણ કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું ન હતું.
અરજદારે દાવો કર્યો હતો કે, તેમનો પરિવાર સમયાંતરે ત્રણ અલગ અલગ ગામો (ધોબાકુરા, ઘુગુડોબા અને હસડોબા) માં રહેવા ગયો. જોકે, અલગ અલગ વર્ષની મતદાર યાદીમાં તેમના પરિવારના સભ્યોના નામ અને ઉંમર મેળ ખાતી નથી. ઉદાહરણ તરીકે, 1979ની મતદાર યાદીમાં તેમના પરિવારના એક સભ્યની ઉંમર 25 વર્ષની હતી, જે 1989ની યાદીમાં વધીને 29 વર્ષ થઈ ગઈ.
હાઈકોર્ટે સ્વીકાર્યું કે આ આખો પરિવાર એક નથી અને અરજદારનો તેના કથિત પૂર્વજો સાથે કોઈ મજબૂત સંબંધ નથી.