સપ્ટેમ્બર 2024માં એક સવારે, એલિસ વેબ ભાડાના બ્યુટી સલૂનમાં સ્થાપિત એક કામચલાઉ ક્લિનિકમાં પહોંચી. તે નોન-સર્જિકલ બ્રાઝિલિયન બટ લિફ્ટ (BBL) પ્રક્રિયા કરાવવા માંગતી હતી.
આ પ્રક્રિયામાં નિતંબમાં મોટી માત્રામાં ડર્મલ ફિલર ઇન્જેક્ટ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. એલિસને આશા હતી કે તેની સારવાર બપોર સુધીમાં પૂર્ણ થઈ જશે અને તે તેના બાળકોને શાળાએથી ઘરે લઈ જઈ શકશે.
પરંતુ 33 વર્ષીય એલિસ ક્યારેય ઘરે પાછી ફરી નહીં. 5 બાળકોની માતા, એલિસનું પ્રક્રિયાના 24 કલાકની અંદર જ મૃત્યુ થયું. તે બ્રિટનમાં નોન-સર્જિકલ BBL પ્રક્રિયા પછી મૃત્યુ પામનાર પ્રથમ વ્યક્તિ બની. તેના મૃત્યુનું કારણ નક્કી કરવા માટે ઔપચારિક તપાસ કરવામાં આવશે.
એલિસનો કેસ હવે બ્રિટનના ઝડપથી વિકસતા સૌંદર્ય ઉદ્યોગ વિશે ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની ગયો છે. શરીરના આકારમાં ફેરફાર કરતા કોસ્મેટિક ઇન્જેક્શન હવે સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે.
આ સેવાઓ ઉચ્ચ કક્ષાના બ્યુટી સલુન્સથી લઈને ભાડાની ઓફિસો અને હોટેલ રૂમ સુધીના સ્થળોએ આપવામાં આવે છે. છેલ્લા બે વર્ષથી આ ઉદ્યોગની તપાસ થઇ રહી છે.
આ ક્લિનિક્સના બંધ દરવાજા પાછળ શું ચાલી રહ્યું છે તે જાણવા માટે ઓળખ છુપાવી, કામચલાઉ સારવાર રૂમમાં મારા શરીરમાં સેંકડો મિલીલીટર ફિલર ઇન્જેક્ટ કરવા તૈયાર લોકો સામેથી મળ્યા.
કેટલાક લોકોએ મને યોગ્ય તબીબી સલાહ વિના પ્રિસ્ક્રિપ્શન-માત્ર દવાઓ ઓફર કરી. માત્ર એટલું જ નહીં, પરંતુ સોશિયલ મીડિયા દ્વારા મને લેબલ વગરના વજન ઘટાડવાના ઇન્જેક્શન વેચવાનો પણ પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો.
મેં ડઝનેક મહિલાઓ સાથે વાત કરી. તેઓએ કોસ્મેટિક ઇન્જેક્શનથી ગંભીર પીડા અનુભવવાની જાણ કરી જે ઓછા જોખમી અને વર્ચ્યુઅલ રીતે પીડારહિત હોવાનું કહેવાય છે. કેટલીકને ચેપ લાગ્યો અને ત્યારપછી તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.
સેવ ફેસ, એક સંસ્થા જે કોસ્મેટિક સારવારને માન્યતા આપે છે, કહે છે કે તેને ગંભીર નુકસાનના અસંખ્ય કિસ્સાઓનો સામનો કરવો પડ્યો છે. આમાં એક એવા દર્દીનો સમાવેશ થાય છે જેની આંખના પોપચાંની સર્જરી ખોટી રીતે કરવામાં આવી હતી. ત્યાર પછી તે તેની આંખો પુરી રીતે બંધ કરી શકતી નથી.
બીજા કિસ્સામાં, શરીરની વધારાની ચરબી દૂર કરવા માટે કોસ્મેટિક સર્જરી, લિપોસક્શન દરમિયાન દર્દીના આંતરડામાં કાણું પડી ગયું હતું.
સેવ ફેસના ડિરેક્ટર એશ્ટન કોલિન્સ કહે છે, ‘આ બધું કોઈ હોરર ફિલ્મ જેવું લાગે છે.’ તેમનું કહેવું છે કે, આવી પ્રક્રિયાઓ મુખ્ય બજારોમાં ખુલ્લેઆમ કરવામાં આવી રહી છે. કોસ્મેટિક ઇન્જેક્શનની વાત આવે ત્યારે બ્રિટન યુરોપમાં સૌથી ઓછા નિયંત્રિત બજારોમાંનું એક છે.
ઘણા યુરોપિયન દેશોની તુલનામાં, UKના નિયમો ખૂબ જ ઢીલા છે. તાલીમ પછી કોઈપણ વ્યક્તિ કાયદેસર રીતે ડર્મલ ફિલર ઇન્જેક્શન આપી શકે છે. તે પછી, તેઓ સામાન્ય લોકોને આ સારવાર આપી શકે છે.
સ્કોટલેન્ડ અને ઇંગ્લેન્ડની સરકારો કહે છે કે તેઓ આ બહુ-અબજ પાઉન્ડના ઉદ્યોગ પર નિયમો કડક કરી રહ્યા છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આ પગલાં પૂરતા હશે?
નિષ્ણાતો એક દાયકાથી વધુ સમયથી ડર્મલ ફિલરના સંભવિત જોખમો વિશે ચેતવણી આપી રહ્યા છે. છતાં લોકો હજુ પણ ટાળી શકાય તેવા નુકસાનથી કેમ પીડાઈ રહ્યા છે?
ડર્મલ ફિલર એવા ઇન્જેક્શન છે જે કરચલીઓ ઘટાડે છે અને ચહેરાની ઢીલી ત્વચાને કરચલી વગરની કરી દે છે.
આ ઘટના એલિસના મૃત્યુ પહેલાની છે. જૂન 2024માં, જોઆન નામની એક મહિલા નોન-સર્જિકલ BBL પ્રક્રિયા કરાવવા માટે એસેક્સના એક ફ્લેટમાં એક કામચલાઉ ક્લિનિકમાં ગઈ હતી. જોઆન, જે ફક્ત તેના પહેલા નામનો જ ઉપયોગ કરવા માંગે છે, તે માનતી હતી કે આ પદ્ધતિ સર્જિકલ BBL પ્રક્રિયા માટે તુર્કી જઈને કરાવવી તેના કરતાં ઓછી જોખમી હશે.
સાઉથ વેલ્સમાં રહેતી બે બાળકોની માતા જોઆન કહે છે, ‘હું ફક્ત મારા નિતંબને વધુ ભરાવદાર બનાવવા માંગતી હતી.’
તે કહે છે, ‘મારે તાત્કાલિક પાછા ફરવું જોઈતું હતું.’ સારવાર દરમિયાન, તેના શરીરમાં એક લિટર ફિલરનું ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યું. ત્યાર પછી તેને સેપ્સિસ થઇ ગયું.
તેની સ્થિતિ એટલી ગંભીર થઈ ગઈ કે તેને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવી પડી. જોન કહે છે કે બે વર્ષ પછી પણ, આ સારવારના નિશાન તેના જાંઘ અને નિતંબ પર રહેલા છે.
આ ક્ષેત્રમાં કામ કરતા લોકો માટે કોઈ કેન્દ્રિય સિસ્ટમ નથી. આ ઉપરાંત, ઉદ્યોગના વિકાસને ટ્રેક કરવા માટે કોઈ સત્તાવાર ડેટાબેઝ પણ નથી. આને કારણે, આ બજારનું સાચું કદ અસ્પષ્ટ રહે છે. UKની નેશનલ હેલ્થ સર્વિસ (NHS)ના પ્લાસ્ટિક સર્જન અને યુનિવર્સિટી કોલેજ લંડનના સંશોધક, ડૉ. એલેક્ઝાન્ડર જરગરાનને આ બજારના મુખ્ય ક્ષેત્ર, બોટોક્સ ક્ષેત્રના કદને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો.
તેમના વિશ્લેષણથી જાણવા મળ્યું કે 2025 સુધીમાં, સમગ્ર UKમાં આશરે 20,000 લોકો આ પ્રક્રિયામાંથી પસાર થશે, જે 2023માં ફક્ત 3,500થી વધુ હતી.
ડૉ. જરગરાન કહે છે કે, ‘અમે જાણીએ છીએ કે આ ઉદ્યોગ સતત વધી રહ્યો છે.’ જોકે, આનું એક કારણ એ પણ હોઈ શકે છે કે ઑનલાઇન અને સોશિયલ મીડિયા જાહેરાતકર્તાઓને હવે પહેલા કરતાં વધુ વ્યવસ્થિત રીતે ઓળખવામાં આવી રહ્યા છે.
છતાં, માત્ર બે વર્ષમાં આ વધારો ખુબ મોટો છે. સંશોધકોએ એ પણ શોધી કાઢ્યું કે બોટોક્સ જેવી સેવાઓ સૌથી પછાત વિસ્તારોમાં વધુ ઉપલબ્ધ છે.
ડૉ. જરગરાનના મતે, આ ક્ષેત્રના વિસ્તરણનું એક કારણ એ છે કે, તબીબી લાયકાત વિના પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો તેમાં કામ કરી રહ્યા છે.
અભ્યાસ મુજબ, 2023 અને 2025ની વચ્ચે, તબીબી લાયકાત વિના સૌંદર્યલક્ષી સારવાર આપનારા લોકોનું પ્રમાણ 12 ટકાથી વધીને 24.8 ટકા થશે, એટલેકે આ સંખ્યા લગભગ બમણી થઇ જશે.
અભ્યાસમાં એ પણ જાણવા મળ્યું કે, સૌથી વધુ વંચિત સમુદાયોમાં બોટોક્સ સેવાઓ વધુ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હતી.
સૌથી વધુ પછાત વિસ્તારોમાં પ્રદાતાઓની સંખ્યા સૌથી ઓછા પછાત વિસ્તારો કરતા 6 ગણાથી વધુ હતી.
પરંતુ આનાથી બીજી સમસ્યા પણ ઉભી થઈ, સૌથી વધુ પછાત વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને તબીબી રીતે લાયક નિષ્ણાતોની સેવાઓની પ્રમાણમાં ઓછી પહોંચ હતી.
આ પરિસ્થિતિ એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે. જો આજે સમગ્ર UKમાં હજારો લોકો કોસ્મેટિક ઇન્જેક્શન આપી રહ્યા છે, તો શું કોઈ સંસ્થા અથવા સરકારી સંસ્થા આ ક્ષેત્રને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર ન હોવી જોઈએ?
આ દરમિયાન, જેનેટ તેની પુત્રી માટે ન્યાય મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી. જ્યારે, મેં મારી ઓળખ છુપાવીને ગ્રાહક તરીકે ગઈ હતી.
મેં લંડનની બહાર એક ઓફિસ બિલ્ડિંગમાં કાર્યરત એક કામચલાઉ ક્લિનિકની મુલાકાત લીધી. રિકી સોયર હજુ પણ ત્યાં સારવાર આપી રહ્યા હતા.
અમારી મુલાકાત દરમિયાન, તેમણે મારા શરીરમાં એક લિટર સુધી ફિલર ઇન્જેક્શન આપવાની ઓફર કરી. તેમણે એવી દવાઓ પણ આપવાની ઓફર કરી જે ફક્ત પ્રિસ્ક્રિપ્શન પર જ ઉપલબ્ધ હોવી જોઈએ.
પ્રિસ્ક્રિપ્શન લખવા માટે અધિકૃત કોઈ પણ વ્યક્તિ તે સમયે હાજર નહોતું. આ હોવા છતાં, તેમણે સ્થાનિક એનેસ્થેસિયા આપવાની ભલામણ કરી.
પ્લાસ્ટિક સર્જન દલ્વી હુમઝાએ આ દ્રશ્યોની સમીક્ષા કરી. તેમણે આ પગલાંને ‘આઘાતજનક’ અને ‘અત્યંત ખતરનાક’ ગણાવ્યા. ફેબ્રુઆરી 2025માં અહેવાલ બહાર આવ્યા પછી સોયર સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
ટ્રેફોર્ડ કાઉન્સિલ દ્વારા લાવવામાં આવેલા કાનૂની મનાઈ હુકમ હેઠળ તેમને પ્રેક્ટિસ કરવાથી પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યા હતા. તેઓ તાજેતરમાં આ પ્રતિબંધનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ કોર્ટમાં હાજર થયા હતા, પરંતુ કોર્ટે તેમને નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. તેમની જુબાની દરમિયાન, તેમણે સ્વીકાર્યું કે તેઓ આ પ્રક્રિયાઓના કારણે થનારા જોખમોથી વાકેફ હતા. હવે, સોયર ઇંગ્લેન્ડ અને વેલ્સમાં ક્યાંય પણ આવી સારવાર આપી શકતા નથી. જોકે આ પ્રતિબંધ લગાવવામાં ઘણા વર્ષો લાગ્યા હતા.