આગામી ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી માટે INDIA ગઠબંધનમાં ચેકમેટનો ખેલ શરૂ થઈ ગયો છે. કોંગ્રેસના નવનિયુક્ત ઉત્તર પ્રદેશ પ્રભારી રાજેન્દ્ર પાલ ગૌતમે પદ સંભાળતાની સાથે જ સમાજવાદી પાર્ટી (SP) પાસેથી ‘બરાબર’ની સંખ્યામાં બેઠકોની માંગણી કરી. ગૌતમે માત્ર અડધી બેઠકો પર દાવો જ નહીં કર્યો પણ બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP)ના વડા માયાવતીના વખાણ પણ કર્યા, જેનાથી ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં નવો હલચલ મચી ગઈ.
મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલ મુજબ, ગૌતમે સ્પષ્ટપણે કહ્યું, ‘વ્યક્તિગત રીતે, હું ઈચ્છું છું કે બંને પક્ષોને ગઠબંધનમાં બરાબરનો હિસ્સો મળે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય બંને પક્ષોના ટોચના નેતૃત્વ વચ્ચે ચર્ચા પછી લેવામાં આવશે. મારી પાસે અગાઉથી કોઈ જાહેરાત કરવાનો અધિકાર નથી, પરંતુ અમે ચોક્કસપણે અડધી બેઠકો માટે મજબૂત રીતે અમારી વાત મુકીશું.’
ઉત્તર પ્રદેશમાં કુલ 403 વિધાનસભા બેઠકો છે. ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, બરાબર 10 વર્ષ પહેલાં, સમાજવાદી પાર્ટી અને કોંગ્રેસે સાથે મળીને ચૂંટણી લડી હતી. તે સમયે, SPએ 298 બેઠકો પર અને કોંગ્રેસે 105 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઉભા રાખ્યા હતા. જોકે, ઘણી બેઠકો પર બંને પક્ષો વચ્ચે ‘મૈત્રીપૂર્ણ લડાઈઓ’ થઈ હતી, અને અંતે, BJPની પ્રચંડ લહેરમાં આ ગઠબંધન તૂટી ગયું.
ત્યારપછી બંને પક્ષો લોકસભા ચૂંટણીમાં જોડાયા, જ્યાં તેમને ખુબ મોટી સફળતા મળી. ઉત્તર પ્રદેશની 80 લોકસભા બેઠકોમાંથી, SPએ 62 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી અને 37 બેઠકો જીતી, જ્યારે કોંગ્રેસે 17 માંથી 6 બેઠકો જીતી.
સૂત્રો અનુસાર, લોકસભા ચૂંટણીના ઉત્સાહથી ઉત્સાહિત કોંગ્રેસ આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં SP પાસેથી લગભગ 150 બેઠકોની માંગ કરી શકે છે. શરૂઆતના સંકેતો સૂચવે છે કે, સમાજવાદી પાર્ટી કોંગ્રેસને 70-80થી વધુ બેઠકો આપવાના મૂડમાં નથી. તેથી, ‘બરાબરનો ભાગ’ અંગે રાજેન્દ્ર પાલ ગૌતમના નિવેદનને અખિલેશ યાદવની પાર્ટી પર દબાણ લાવવાની રણનીતિના ભાગ રૂપે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
કોંગ્રેસના નેતાઓ દલીલ કરે છે કે, જ્યારે 2017માં SP સત્તામાં હતી, ત્યારે તેમણે કોંગ્રેસને 105 બેઠકો આપી હતી, તેથી આ વખતે તેમનો હિસ્સો વધુ હોવો જોઈએ. કોંગ્રેસના રણનીતિકારો માને છે કે, અખિલેશ યાદવ CM બનવાની રેસમાં હોવાથી, તેઓ કોંગ્રેસને ગુસ્સે કરવાનું જોખમ લેશે નહીં. તેઓ માને છે કે જો ગઠબંધનમાં કોંગ્રેસની મજબૂત ભૂમિકા હોય, તો તે સરળતાથી દલિત અને બ્રાહ્મણ મતોને SPમાં ટ્રાન્સફર કરી શકે છે.
વાતચીત દરમિયાન, રાજેન્દ્ર પાલ ગૌતમે BSPના વડા માયાવતીને પણ તેમની સાથે જોડાવા માટે આમંત્રણ આપ્યું. તેમણે કહ્યું, ‘બંધારણ અને લોકશાહીને મજબૂત કરવા માટે, બહુજન સમાજના મુદ્દાઓ પર કામ કરતા બધાએ આ દમનકારી મનુવાદી સરકાર સામે એક થવું જોઈએ.’ માયાવતીની પ્રશંસા કરતા ગૌતમે કહ્યું, ‘બહેનજી આપણા સમાજના એક મહાન અને શક્તિશાળી નેતા છે, અમે તેમનો આદર કરીએ છીએ. તે હંમેશા એક મજબૂત નેતા રહી છે. મને સમજાતું નથી કે આજે તેમની મજબૂરી શું છે.’
રસપ્રદ વાત એ છે કે, ગયા મહિને જ, રાજેન્દ્ર પાલ ગૌતમે, અન્ય કોંગ્રેસના નેતાઓ સાથે, કોઈપણ પૂર્વ મુલાકાત વિના લખનૌમાં માયાવતીના નિવાસસ્થાનની મુલાકાત લીધી હતી, જોકે તેઓ તે સમયે મળી શક્યા ન હતા.
રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે, ઉત્તર પ્રદેશ સમુદાયના દલિત સાંસદ ચંદ્રશેખર આઝાદ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં, દલિત સમુદાયના રાજેન્દ્ર પાલ ગૌતમને ઉત્તર પ્રદેશના CM તરીકે નિયુક્ત કરીને, કોંગ્રેસ એક કાંકરે બે પક્ષીઓ મારવાનું લક્ષ્ય રાખી રહી છે. તે માયાવતીના ક્ષીણ થતા દલિત વોટ બેંકમાં પ્રવેશ કરવા માંગે છે અને ચંદ્રશેખર આઝાદના વધતા પ્રભાવને પણ નિયંત્રિત કરવા માંગે છે. આ જ કારણ છે કે હવે કોંગ્રેસના કાર્યક્રમોમાં કાંશીરામની છબીઓ દેખાઈ રહી છે.
ભલે રાહુલ ગાંધી અને અખિલેશ યાદવ વચ્ચે સારા સંબંધોને કારણે આખરે કોઈ વચલો માર્ગ નીકળી આવે, પરંતુ નવા પ્રભારીના આ નિવેદનોએ ચોક્કસપણે સમાજવાદી પાર્ટીમાં અસ્વસ્થતા પેદા કરી છે. છેલ્લી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, કોંગ્રેસ ફક્ત બે બેઠકો પર સમેટાઈ ગઈ હતી, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટીએ 111 બેઠકો જીતી હતી. હવે, એ જોવાનું બાકી છે કે કોંગ્રેસનું સંગઠનાત્મક માળખું જમીન પર નબળું હોવા છતાં, તેનું આ ‘બરાબર’ની બેઠકો વાળું આ પગલું કેટલું સફળ થશે.